در گفتمان ديني مجموعه وظايف اخلاقي استاد نسبت به دانشجو چيست؟
امام موسي کاظم(عليه السلام) مي فرمايند:
«همچنان که کشت در خاک نرم ممکن و در سنگلاخ ناممکن است، حکمت نيز تنها در دل هاي نرم قابل شکوفايي است».[ بحار الانوار، ج78، ص312.]
در اديان الهي آموزش صرفاً يک روند ياددهي مکانيکي از معلم به شاگرد نيست، بلکه با توجه به تأثير غيرقابل انکاري که معلم بر روح و روان دانشجو بجاي مي گذارد خودسازي دروني و پاي بندي به اصول اخلاقي و انساني نيز براي او ضرورتي مضاعف دارد. ازاين رو تمام پيامبران الهي مهم ترين مقامي که خداوند به آن ها اختصاص داده بود و خود نيز بر آن تأکيد داشتند جنبه معلمي و علم آموزي توأم با تربيت مردم بود. فرشته بزرگ الهي يعني حضرت جبرئيل، نيز نقش معلمي داشته است.
(((عَلَّمَهُ شَديدُ الْقُوي)))[ نجم، آيه 5.].
«بالاتر از همه آن که خداوند خود معلم بوده و هست».
نقش معلمي خداوند، هم موجب مباهات اساتيد و معلمان به اين کسوت مي باشد و هم اهميت و حساسيت اين جايگاه را نشان خواهد داد:[ ر.ک: پيام قرآن ج 10، مکارم شيرازي و همکاران. ]
خداوند دانش حقايق جهان وعلم اسماء را به حضرت آدم(عليه السلام) آموخت؛
(((وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء)))[ بقره، آيه 31.].
و به حضرت يوسف(عليه السلام) تعليم تعبير خواب داد؛
(((وَ عَلَّمْتَني مِنْ تَأويلِ الاَحاديثِ)))[ يوسف، آيه 101.].
و به حضرت سليمان(عليه السلام) زبان پرندگان آموخت؛
(((وَ قالَ يا اَيُّهَا النّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ)))[ نمل، آيه 16.].
و به حضرت داود(عليه السلام) زره ساختن را؛
(((وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَکُم)))[ انبياء، آيه 80.].
به حضرت خضر(عليه السلام) علم و آگاهي فراواني داد؛
(((وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً)))[ کهف، آيه 65.].
و به فرشتگان علوم فراواني بخشيد؛
(((سُبْحانَکَ لا عِلْمَ لَنا اِلّا ما عَلَّمْتَنا)))[ بقره، آيه 32.].
به انسان ها نطق و بيان آموخت (((عَلَّمَهُ الْبيانَ)))[ الرحمن، آيه 4.].
و از همه بالاتر اين که به پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله و سلم) علوم و دانش هايي که هرگز تحصيل آن از طرق عادي براي او ممکن نبود آموزش داد؛
(((و عَلَّمَکَ مالَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ)))[ نساء، آيه 113.].
نکته مهم و درس آموز اخلاقي در آيات فوق براي معلمان نيازسنجي و مخاطب شناسي است که خداوند نسبت به متعلمان خود ديده و در نظر گرفته است.
اصول اخلاقي معلمي
با توجه به اهميت جايگاه استاد و معلم و مجموعه شرايط ديني و ملي موجود کشورمان، اهم اصول و هنجارهاي اخلاقي در امر آموزش که توسط استادان و معلمان نسبت به شاگردان در قالب کليات يک منشور اخلاقي بايد مراعات گردد، را مي توان اين گونه بر شمرد:
- نيت سالم و صادقانه و اخلاص در عمل (عشق داشتن به حرفه معلمي).
- احترام به دانش آموزان به عنوان انسان هاي و تأثيرگذار در زندگي آينده خود، خانواده و جامعه.
- رعايت اصل مساوات در امر آموزش، نمره و مشاوره.
- توجه به استعداد هاي دروني و مهارت هاي دانشجويان.
- فراهم نمودن زمينه هاي انديشه و خردورزي.
- ارتباط روحي با دانش آموزان در راستاي تأثيرگذاري بيشتر.
- رعايت اعتدال و حريم عمومي جامعه در رفتار، گفتار و پوشش.
- ايجاد حس پرسش گري و پژوهش محوري در دانش آموختگان.
- تلاش براي ايجاد خودباوري و اعتماد به نفس دانش آموختگان.
- رويکرد آينده سازي و ساختن تمدن اسلامي.
به نظر مي آيد دکتر حسابي به زيبايي ارزش معلمي را در جمله زير فرمودند. وقتي از او پرسيدند: «دانش» يا «هنر» معلم، کدام در رشته معلمي مؤثر است؟ گفت: «هيچ کدام، معلمي عشق است»[ حسابي، استاد عشق، ص 181.].


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن