من هميشه شنيده بودم كه خدا تا آخرين لحظه اي كه انسان جان در بدن دارد توبه اش را مي پذيرد پس چرا در مورد فرعون اين گونه نبود و همان طور كه در قرآن آمده خدا گفت كه الان؟ يعني دير است؟ درست است كه در آخرين لحظات بود ولي بالاخره هنوز زنده بود!
شيخ طوسي(ره) بر اين باور است كه، توبه در لحظة مرگ يا در حال مشاهده آثار مرگ پذيرفته نخواهد بود؛ زيرا خداوند مي فرمايد: «فلمّا رأوْا بأسنا قالوا امنّا بالله وحده و كفرنا بما كنّا به مشركين فلم يك ينفعهم إيمانهم لمّا رأوْا بأسَنا سُنّت الله الّتي قد خلتْ في عباده و خَسِرَ هنالك الكافرون؛ غافر/84ـ85 آن گاه كه شدّت عذاب و عقاب ما را ديدند گفتند ما به خداي يكتا ايمان آورديم و به هر آنچه بدان مشرك بوديم كافر شديم؛ اما ايمانشان پس از ديدن مرگ و مشاهدة عذاب ما براي آنان هيچ سودي نبخشيد.
سنّت خدا چنين در ميان بندگان حكمفرما بوده و آن جا كافران زيان كار شدەاند(تفسير تبيان 9/102) در پاسخ بايد گفت: اين آيه مربوط به عذاب‎هاي دنياست و ايمان و توبه، هنگام ديدن عذاب‎هاي دنيوي استثنا پذير است به طوري كه گاهي سودمند مي افتد؛ نظير آنچه دربارة قوم حضرت يونس رخ داد و حق تعالي عذاب دنيوي را از آنان برداشت: «فلولا كانت قريةٌ امنتْ فنفَعها إيمانُها إلاّ قوم يونس لمّا امنوا كشفنا عنهم عذاب الخزي في الحيوة الدّنيا و متّعناهم إلي حين؛ يونس/98 چرا هيچ يك از آبادي‎ها ايمان نيارودند كه ايمانشان به موقع و به حالشان مفيد باشد، مگر قوم يونس به هنگامي كه ايمان آوردند عذاب رسوا كننده را در دنيا از آنان برداشتيم و تا مدّت معيّن آنان را بهرەمند ساختيم».
بنابراين، سنّت خدا بر اين است كه وقتي عذاب را بر گروهي نازل فرمايد توبة آنان سود نبخشد و ايمان به هنگام مشاهدة عذاب نتيجه بخش نباشد؛ جز اين كه گاهي استثنا دارد؛ چنان كه اشاره شد. ليكن سخن در عذاب‎هاي اخروي است كه مربوط به حال احتضار، برزخ و قيامت است و توبه در حالت‎هاي ياد شده نتيجه بخش نيست و استثنا نمي پذيرد.
نمونة آن حال جهنّميان است كه قرآن مي فرمايد: «ولو رُدّوا لعادوا لما نُهُوا عنه و إنّهم لكاذبون؛ انعام/28 و اگر بار دگر به دنيا باز گردند همان اعمال زشتي را كه از آن نهي شدند اعاده خواهند كرد و آنان دروغ مي گويند كه ديگر كار بد نخواهيم كرد»؛ چنان كه خداوند انفاق منافقان را نمي پذيرد؛ زيرا آنان به نفاق و فسق خو گرفته اند و از آن دست نخواهند شست.
از اين رو فرمود: «قل أنفقوا طوعاً أو كَرهاً لن يُتقبَّل منكم إنَّكم كنتم قوماً فاسقين؛ توبه/53 به منافقان بگو شما هر چه انفاق كنيد چه از روي ميل يا از روي كراهت، هرگز از شما پذيرفته نخواهد شد؛ زيرا شما سخت به فسق خو گرفته ايد». بنابراين، با مشاهدة عذاب اخروي راه برگشت از گناه باز نيست و توبه پذيرفته نمي شود. آية الله جوادي آملي،تفسير موضوعي قرآن ج 4 (معاد در قرآن)


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن