مي خواستم بدانم در زندگي چگونه مي شود به قضا و قدر الهي پي برد؟ منظورم اين است كه از كجا بدانم كه فلان بلا يا فلان كاري كه بر سرم آمده از لطف و دوست داشتن خداست يا من مرتكب كار بدي شده ام كه نبايد آن كار را انجام مي دادم و خشم خدا شامل حالم شده؟
اينكه دقيقا بدانيم هر بلايي كه آمده در اثر گناهان و كدام گناه بوده و يا صرفا امتحان الهي و جهت تربيت است و يا اثر مهرباني خدا است و از الطاف خفيه الهي است امكان پذير نيست، در اين زمينه معيار كلي آن است كه انسان ميان «خوف و رجا» باشد؛ يعني از يك سو احتياط لازم را داشته باشد و استغفار كند و از سوي ديگر اميد به رحمت خدا داشته باشد كه حتي اگر عقوبتي هست خداوند به جهت صبر و تحمل ما ثواب عنايت كند. اما در هر صورت با تأمل در زندگي و اعمالي كه انجام داده تا حدودي مي تواند حدس بزند و يا در مواردي بفهمد كه اين مشكلات جنبه عقوبت دارد يا به جهت تنبه و آگاهي و افزايش استقامت انسان و آزموده شدن بر او وارد شده است.
جهت توضيح بيشتر توجه شما را به خاطره اي از امام علي(ع) جلب مي كنيم: اميرالمؤمنين بيمار شد و گروهى به عيادت آن حضرت رفتند و عرض كردند: چگونه صبح كرديد اى اميرالمؤمنين؟ فرمود: با بدى و شر. عرض كردند: سبحان الله! چنين سخنى از چون شمايى؟! فرمود: خداى تعالى مى فرمايد: «و شما را به بدى و خوبى مى آزماييم» خوبى همان تندرستى و توانگرى است و بدى همان بيمارى و نادارى است و اين هر دو براى آزمايش و امتحان است.
با اين مقدمه مى توان گفت كه سختى و بلا بر چند قسم است و هر يك بر صنف خاصى وارد مى شود:
1) بلاهايى براى رسوا ساختن مشركان و كافران خبيث است.
2) بلاى وارد بر مؤمن كه زاييده ى گناه وى است و موجب ريزش گناه او مى گردد «و ما اصابكم من مصيبة فبما كسبت ايديكم؛ و هر مصيبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست». اميرمؤمنان على(ع) مى فرمايد: سپاس و ستايش خدايى را كه رنج و گرفتارى پيروان ما را مايه ى زدوده شدن گناهان آنان در دنيا قرار داد تا بااين رنجها و بلاها طاعتشان سالم ماند و سزاوار پاداش آن شوند.
3) بلاى وارد بر مؤمن براى تصحيح ايمان است. امام صادق(ع) مى فرمايد: «بلا و گرفتارى براى مؤمن زيور است و براى آن كه خرد ورزد كرامت است. زيرا گرفتار بلا شدن و شكيبايى و پايدارى كردن در برابر آن ايمان را تصحيح مى گرداند.
4) بلاى وارد بر مؤمن موجب بيدارى او است: امام صادق(ع) مى فرمايد: هيچ مؤمنى نيست مگر آن كه هر چهل روز يك بار به وسيله ى بلا و گرفتارى متنبه مى شود. اين بلايا به مال او مى رسد يا به فرزندش يا به خودش كه پاداش آن را مى بيند و يا اندوهى به او مى رسد كه نمى داند از كجا رسيده است.
5) بلاى وارد بر مؤمن باعث ارتقاى ايمان است، چرا كه ايمان خود داراى درجات گوناگونى است و مؤمنين نيز داراى درجاتند و خداوند سبحان در اين باره مى فرمايد: «هم درجات عندالله؛ مؤمنان نزد خداوند داراى درجات هستند» جناب رسول الله(ص) در مورد اين نوع بلا مى فرمايد: خداوند براى انسان مقام و منزلتى در نظر گرفته است كه او با كرده خود بدان نمى رسد تا آن كه در بدن خود به بلايى گرفتار شود و بدين وسيله به آن مقام رسد. 6) بلاى وارد بر انبياء و مقربان درگاه الهى است كه براى ارتقاى كمال انسانى انبياء است و لذا جناب ابراهيم نبى(ع) با پيروزى در امتحان به مقام امامت رسيده است. «و اذ ابتلى ابراهيم ربّه بكلمات فأتمهنّ، قال انّى جاعلك للناس اماما ؛ بياد آر هنگامى كه خداوند ابراهيم را به امورى چند امتحان فرمود و او همه را به جاى آورد خدا به او گفت: من ترا به پيشوايى خلق برگزينم». با اين مقدمه روشن مى شود كه هيچ گروهى و هيچ فردى نيست كه مورد آزمايش و امتحان قرار نگيرد و بلكه همه انسان ها لحظه به لحظه و دم به دم مورد آزمايش قرار مى گيرند. بنابراين اى دوست عزيز، در هر يك از عملكرد و رفتارهاى خويش آزمايش الهى را ببين، همچنين با توضيحى كه گذشت، آزمايش الهى و غضب الهى جمع مى شود، چرا كه انسان مؤمنى مثل شما با يك گناه هر چند كوچك مورد غضب خداى تعالى واقع مى شويد و خداى عزيز با بلايى هر چند كوچك كه زاييده همان گناه است، شما را آزموده تا موجب پالايش جان شما گردد و جانتان از گناه تصفيه شود. اگر مى خواهيد مثالى براى شما ذكر مى كنم: مؤمنى غيبت شخصى نموده است و لذا مورد غضب الهى واقع گشته است و با اين غضب غم و اندوهى سخت بر او وارد شده است (غم اجتماعى، مالى، علمى، روحى و...) و اين غم جان او را پالايش مى كند، تصفيه مى كند، جلا مى دهد تا اين كه اندك اندك آلودگيها زدوده مى شود و با صبر در برابر اين غم و اندوه نيز از آزمايش الهى سرافراز بيرون مى آيد. البته اگر بخواهيم ميزان عملى به شما ارائه دهيم، بايد بگوييم كه در دين محمّدى توبه و استغفار پس از هر گناه لازم دانسته شده و ثمره ى آن دفع بلاى زاييده آن گناه است و اگر هم بلايى وارد شد، با تواضع و تسليم در برابر درگاه الهى و صبر و شكيبايى در برابر بلا هم از فشار بلا و هم از طولانى شدن بلا كاسته مى شود و البته اگر بخواهيم نمونه اى از موانع نزول بلا را نام ببريم بايد نام نماز شب سحرگاهى و صدقه را ذكر كنيم. نكته پاياني كه انسان در مسير تكامل زندگي؛ حتما با موانع و دشواري هايي هم روبرو است؛ برخي از دشواري ها و تلخي ها بازتاب اعمال بد و گناهان است كه اگر با توبه و بازگشت به سوي خدا جبران نشود، در نهايت - خداي نكرده - به سقوط و بدبختي ابدي كشانده مي شود. قرآن كريم مي فرمايد: «و ما ظلمنا هم ولكن كانوا انفسهم يظلمون». (1). اما بيشتر دشواري ها و تلخي هايي كه براي اهل ايمان پيش مي آيد؛ بلاء حسن است و ممكن است پيامدهايي چون خطر مالي و جاني را به دنبال داشته باشد ولي پاداش ها و مقاماتي كه در سايه اين بلاها پيدا مي شود بسيار بزرگتر و مهمتر است. خلاصه كلام، ابتلاء و آزمايش اهل ايمان خير و نيكو است: «وليبلي المؤمنين منه بلاء حسنا (2)؛ و بدينوسيله مؤمنان را به آزمايش نيكو، بيازمايد» (3). ---------------- پي نوشت ها: 1. «ما به آنان ظلمي نكرديم بلكه آنان خود بر خويشتن ستم روا داشتند» (نحل، آيه 118، 23). 2. انفال، آيه 17. 3. توضيح بيشتر را با عنايت به فهرست موضوعي تفسير نمونه، ص 347 - 348 به مجلدات مختلف تفسير نمونه مراجعه فرماييد.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن