حضرت امام خميني (ره)، چه نقش و جايگاهي را براي مردم در حكومت قائل بودند؟
ديدگاه امام خميني درباره نقش مردم در حكومت
امام خميني خود يكي از مردمي ترين رهبران جهان معاصر بوده اند و بدين جهت مراسم استقبال از ورود ايشان به ايران –پس از تبعيد چهارده ساله – و مراسم تشييع پيكره ايشان پس از ده سال رهبري همراه با تحمل سختي هاي جنگ، كم نظير يا حتي بي نظير بود. مردم را همواره مخدوم خويش و خود را خادم مردم مي دانستند. هرگز نفع شخصي خويش را بر منافع مردم مقدم نمي داشتند و از آبرو و حيثيت خود نيز در راه آنان و به صلاح آنان مي گذشتند. اين مردانگي كه نمونه اي از آن در قبول قطع نامه 598 به وقوع پيوست در بسياري از مدعيان وفا و اخلاص با مردم ديده نمي شود.
حكومت واقعي ايشان بر دل ها بود و در قلب ميليون ها انسان مسلمان و حتي غير مسلمان نام و يادشان احترام انگيز و شادي آفرين بود.
البته اين اهتمام و ارزش نسبت به مردم پس از ارزش و اهتمام به دستورات ديني بود؛ مردم در «طول دين» براي ايشان محترم بودند و معارضه مردم با دين براي ايشان هرگز مفهوم نداشت. حضرت امام در اين باره در جمله اي صريح خطاب به نظام شاهي مي فرمايند: «اساسا رفراندوم يا تصويب ملي در مقابل اسلام ارزشي ندارد». (همان، ج 1، ص 23)


قانون اساسي و نقش مردم
قانون اساسي اگرچه به انشاي حضرت امام نيست، اما به امضاي ايشان رسيده و مورد تأييد ايشان قرار گرفته است. در قانون اساسي نسبت به حق حاكميت ملت چنين آمده است.


اصل پنجاه و هشتم:
حاكميت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او انسان را بر سرنوشت اجتماعي خويش حاكم ساخته است. هيچ كس نمي تواند اين حق الهي را از انسان سلب كند يا در خدمت منافع فرد يا گروهي خاص قرار دهد و ملت ايران اين حق خدا را از طرفي كه در اصول بعد مي آيد اعمال مي كند.
اصول ديگري نيز وجود دارد كه اين حق خداد را در مورد مختلف روشن مي كند كه مهم ترين آنها انتخاب مستقيم رئيس جمهوري، انتخاب خبرگان رهبري، انتخاب نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و شوراهاي ده، بخش، شهر و استان و ... است.
نكته اساسي در اين باره آن است كه اولا قانون اساسي درباره رهبر انتصابي دارد يا يا انتخابي؟ و پس از آن، اطلاق ولايت فقيه با جلوه هايي كه از حاكميت ملت ذكر شده است چگونه قابل جمع است؟ اصل مربوط به رهبري پس از بازنگري به شرح زير است:
پس از مرجع عالي قدر تقليد و رهبر كبير انقلاب جهاني اسلام و بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت آيت الله العظمي امام خميني قدس سره الشريف كه از طرف اكثريت قاطع مردم به مرجعيت و رهبري شناخته و پذيرفته شدند، تعيين رهبر به عهده خبرگان ملت است. خبرگان رهبري درباره همه فقهاي واجد شرايط مذكور در اصل پنجم و يكصد و نهم بررسي و مشورت مي كنند. هر گاه يكي از آنان را اعلم به احكام و موضوعات فقهي يا مسائل سياسي و اجتماعي يا داراي مقبوليت عامه يا واجد برجستگي خاصي در يكي از صفات مذكور در اصل يكصد و نهم تشخيص دهند او را به رهبري انتخاب مي كنند و در غير اين صورت يكي را به عنوان رهبر انقلاب و معرفي مي نمايند. رهبر منتخب خبرگان ولايت امر و همه مسئوليت هاي ناشي از آن را بر عهده خواهد داشت. (اصل صد و هفتم قانوني اساسي)


ولايت مطلقه فقيه و نهادهاي انتخابي
آنچه در قانون اساسي آمده است ولي امر را موظف به امور خاص كرده است و ظهور «تحديد» - هم چنان كه در مورد ديگر مسوولان نيز چنين مطلبي وجود – بيان حد مجاز تصرف است نه حداقل يا محدوده اي كه ديگران در آن محدوده نمي توانند دخالت كنند. (احمد آذري قمي، پرسش و پاسخ مذهبي – سياسي، ص 151)
اما در اصل پنجاه و هفتم قانون اساسي چنين آمده است:
«قواي حاكم در جمهوري اسلامي ايران عبارتند از قوه مقننه، قوه مجريه و قوه قضائيه كه زير ولايت مطلقه امر و امامت امت بر طبق اصول آينده اين قانون اعمال مي گردند. اين قوا مستقل از يكديگرند.
بعضي از تصريح به ولايت مطلقه امر برداشت فوق را از اصل يكصد و دهم درباره اختيارات حاكم و ولي امر مطرود دانسته، وي را مسوول شرعي همه امور كشور شمرده اند و اختيارات مذكور در اصل صد و دهم را نيز از باب ذكر مصاديق اعلام كرده اند».


روابط مردم و دولتمردان

1. لزوم خدمتگزاري مسوولان
پس از بحث هاي فوق درباره حق مشاركت مردم در سرنوشت خويش و كيفيت آن، با صرف نظر از آنچه گفته شد، هر دولتي ولو آنكه بر مبناي مشروعيت الهي روي كار آمده باشد، نسبت به مردم مسووليت هاي خطيري دارد و بزرگ دولت امانتداري و خدمتگزاري است.
حضرت امام در اين باره مي فرمايند:
«خدمتگزار باشيد به اين ملتي كه دست هاي خيانت كار را قطع كرد و اين امانت را به شما سپرد. شما آلان امانت بزرگي در دست داريد و مقتضاي امانتداري آن را به طور شايسته حفظ كنيد و به طور شايسته به نسل آينده و دولت هاي آينده تحويل دهيد. مادامي كه اين طور باشيد ملت پشتبان شما است و مادامي كه همراه شما باشد هيچ آسيبي به شما و كشور نمي رسد ... روزي كه احساس كرديد مي خواهيد فشار به مردم بياوريد كه ديكتاتور داريد مي شويد، بدانيد كه معلوم شده مردم از شما رو برگرده اند اند ... در هر صورت آني كه براي شما مهم است خدمت كردن به همه طبقات مستضعفها، خصوصا محرومين كه در طول تاريخ محروم بوده اند، به اين بيچاره ها بايد خدمت كنيد». (صحيفه نور، ج 18، ص 83 و 84)

2. توجه بيشتر به طبقات محروم
در بعضي از جوامع اگر حرف مردم نيز به ميان آيده عده اي ضمن دفاع از اقشار محروم و توده هاي مردم همه امكانات را براي خويش مي خواهند و توقع دستيابي اميال خود را به عنوان خواست مردم دارند.

منبع:
انديشه هاي فقهي – سياسي امام خميني، كاظم قاضي زاده، مركز تحقيقات استراتژيك رياست جمهوري، چاپ اول، ص 361، 1377.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن