در قرآن آمده است، هيچ کس گناه ديگري را به گردن نمي گيرد، و هر کس بار گناهش را خودش به دوش مي کشد آيا اين آيات با امر به معروف و نهي از منکر قابل جمع مي باشد؟
به عنوان مقدمه بايد اين نکته را يادآوري نمود که نوع رابطه­ ي انسان ها با يکديگر، هم چون ارتباط «چوب هاي کبريت» که در يک قوطي در کنار هم قرار گرفته اند نيست، تا هر يک از ديگري بيگانه و جدا باشند، بلکه: «نيازهاي مشترک اجتماعي و روابط ويژه زندگي انسان، انسان ها را آن چنان به يکديگر پيوند مي زند و زندگي را آن چنان وحدت مي بخشد که افراد را در حکم مسافراني قرار مي دهد که در يک اتومبيل يا يک هواپيما يا يک کشتي سوارند و به سوي مقصدي در حرکتند و همه با هم به منزل مي رسند و يا همه با هم از رفتن مي مانند و همه با هم دچار خطر مي گردند و سرنوشت يگانه اي پيدا مي کنند، به دليل همين پيوند شديد و اثرگذاري فراوان است که گناهان علني گناهکاران در جامعه سرايت نموده و محيط اطراف خود را تحت تأثير قرار مي دهند مانند افراد سيگاري که اگر چه در ظاهر براي خود سيگار مي کشند اما با اين اقدام تمام محيط اطراف خود را آلوده مي نمايد.
بنابراين گفتن جملاتي همچون «عيسي به دين خود، موسي به دين خود» و يا اين که «من و گناهکار را در يک قبر نمي گذارند» و يا عبارت «مي توان در جامعه اي زيست و با خير و شرّ آن جامعه کاري نداشت و سرنوشت خود را از ديگران جدا کرد» کمترين توجيه منطقي و واقعي ندارد.[ سيدحسن اسلامي اردکاني، امر به معروف و نهي از منکر، قم، نشر خرم، 1375ش، اول، ص16.]
اما درباره آيه قرآن بايد گفت:
(((وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْري )))[ انعام (6)، آيه 164.]؛
«و گنهکاري گناه ديگري را متحمّل نمي شود».
اين آيه شريفه، براي دور کردن افراد از ساده انگاري و سطحي انديشي است که فکر نکنند مي توانند در دنيا هر خطايي را انجام بدهند و در آخرت يک جوري مسئله حل مي شود و ديگران بار گناه را مي کشند. بلکه هر کس بار گناه خود را مي کشد و حتي يکي از گناهان عدم انجام وظيفه درباره امر به معروف و نهي از منکر است و بايد دانست موضوع شفاعت شامل چنين افرادي نمي شود زيرا شفاعت براي کساني است که در دايره دين بوده اند و محبت و ولايت امامان را پذيرفته اند. علاوه بر اين که در آيات و روايات متعدد ديگري تصريح شده است که در موارد خاصي ممکن است بار گناهان چند برابر شود که در اينجا به چند مورد اشاره مي نماييم:
عامل گمراهي ديگران
خداوند متعال راجع به اين دسته از افراد مي فرمايد:
(((لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ کامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ)))[ نحل (16)، آيه 25.]؛
«آنها بايد روز قيامت، (هم) بار گناهان خود را به طور کامل بر دوش کشند؛ و هم سهمي از گناهان کساني که به خاطر جهل، گمراهشان مي سازند! بدانيد آنها بار سنگين بدي بر دوش مي کشند!»
بنيان زشتي و گناه
اگر کساني بنيان گذار عمل نيک و بدي باشند، در نتائج آن شريک خواهد بود و در اين خصوص احاديث فراواني مربوط به «سنت حسنه» و «سنت سيئه» از طرق شيعه و اهل تسنن وارد شده است.[ تفسير نمونه، ج 6، ص64.]
به عنوان نمونه پيامبر خدا(صلي الله عليه و آله و سلم) فرموده اند:
«مَنْ سَنَ سُنَّةً حَسَنَةً، فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلي يَوْمِ الْقِيَامَةِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُنْقَصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْ ءٌ»[ الکافي (ط - الإسلامية)، ج 5، ص9.]؛ «هرکس سنّت و قانون نيکي را بنيان گذارد پاداشش از آن اوست و نيز از ثواب همه آنان که تا روز قيامت بدان عمل مي کنند بهره مي برد بي آن که از ثواب خود آنان چيزي کاسته شود».
و در روايت ديگري فرموده اند:
«مَنْ سَنَ سُنَّةً سَيِّئَةً کَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَ وِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَي يَوْمِ الْقِيَامَة»[ محمدبن محمد مفيد، الفصول المختارة، قم ، کنگره شيخ مفيد، 1413 ق، اول؛ ص136.]؛ «هرکس روش ناپسندي از خود به جاي بگذارد، گناه آن و گناه کسي که به آن عمل نموده تا روز قيامت براي او خواهد بود»
ترک امر به معروف
يکي از آثار شوم ترک امر به معروف و نهي از منکر شريک بودن در گناه گناهکار مي باشد. امام صادق(عليه السلام) فرمودند:
«مَنْ لَهُ جَارٌ وَ يَعْمَلُ بِالْمَعَاصِي فَلَمْ يَنْهَهُ فَهُوَ شَرِيکُه »[ إرشاد القلوب إلى الصواب (للديلمي)، ج 1، ص183.]؛ «هر کس همسايه اي دارد که اهل معصيت است و او را نهي نمي کند، در گناه او شريک است».
بنابر آنچه گفته شد مي توان نتيجه گرفت که گناهاني که به صورت فردي و پنهاني انجام مي شود بيشتر دامن گير خود گناهکار است و امر به معروف و نهي از منکر در آن برجسته نيست. اما گناهاني که در اجتماع صورت مي پذيرد همه افرد در پيامدهاي آن شريکند، همان طور که پيامبر خدا(صلي الله عليه و آله و سلم) در اين باره فرموده است:
«إِنَّ الْمَعْصِيَةَ إِذَا عَمِلَ بِهَا الْعَبْدُ سِرّاً لَمْ تَضُرَّ إِلَّا عَامِلَهَا، وَ إِذَا عَمِلَ بِهَا عَلَانِيَةً وَ لَمْ يُغَيَّرْ عَلَيْهِ أَضَرَّتْ بِالْعَامَّةِ»[ عبد الله بن جعفر حميرى، قرب الإسناد(ط- الحديثة)، قم ، مؤسسة آل البيت(عليهم السلام) ، 1413 ق ، اول، متن، ص55.]؛ «ترديدي نيست که اگر بنده اي در پنهان (از اوامر و نواهي حق) نافرماني کند، پيآمد و زيان آن تنها گريبان گير خود او خواهد شد. ولي اگر آشکارا چنين کار ناشايسته اي را انجام دهد و مورد سرزنش مردم قرار نگيرد، آثار سوء ناشي از آن، دامن گير عموم مردم و زيان آن فراگير خواهد شد».
لذا در چنين شرايطي وظيفه الهي مسلمانان امر به معروف و نهي از منکر مي باشد و اين عمل هيچ منافاتي با آيه ذکر شده ندارد.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن