متأسفانه شنيديم که براي انجام امر به معروف و نهي از منکر برخي دچار جراحت شديدي شدند و حتي در ميان مجروحان روحانياني بودند که چشم خود را از دست داده اند؛ ولي عدّه اي مي گويند اين کار اشتباه است و انسان با اين کار ناقص مي شود و يک عمر زن و خانواده اش را گرفتار مي کند؛ بالاخره از نظر اسلام امر به معروف و نهي از منکر در صورتي که براي انسان خطر يا مشکل جاني، مالي يا آبرويي داشته باشد، واجب است يا خير؟
امر به معروف و نهي از منکر را تا زماني که ضرري بر آن مترتّب نيست به عنوان يکي از واجبات همه قبول دارند. اما وقتي که پاي ضرر پيش مي آيد، اين دغدغه به وجود مي آيد که قلمرو و مرز اين کار تا کجاست؟ و تا چه مرحله اي مي توانيم جلو برويم؟
در پاسخ به اين دغدغه ها بايد گفت براي هر امر به معروف و نهي از منکري که ضرر احتمالي به همراه دارد، لازم است اهميت «منکر» و «ضرر» مورد توجه و بررسي قرار گيرد، به اين معنا که هر کدام مهم تر و رعايت آن لازم تر بود، مقدم داشته شود.
گاهي اوقات موضوع امر به معروف و نهي از منکر موضوع ساده و کوچکي است. مثلًا فردي کوچه را کثيف مي کند، و بايد با نهي از منکر او را متوجه اشتباهش نمود. حالا اگر براي نهي از منکر کردن در چنين مسئله ي کوچکي، بدانيد طرف مقابل با فحاشي آبروي انسان را به خطر مي اندازد و يا اقدام به درگيري مي کند، در اين صورت اسلام اجازه متحمّل شدن آسيب جاني و يا به خطر انداختن آبرو را نمي دهد چرا که اين کار آن قدر ارزش ندارد که کسي به خاطر آن درگير شده و متحمل آسيب جاني گردد، لذا در اين گونه موارد حفظ آبرو و جان انساني اهميت بيشتري دارد و به همين دليل امر به معروف و نهي از منکر از گردن انسان ساقط مي گردد.
اما مواردي نيز وجود دارد که جلوگيري از منکر داراي اهميت فوق العاده اي در اسلام مي باشد در اين صورت انجام امر به معروف حتي بر حفظ جان و آبرو مقدّم مي شود و بايد نسبت به انجام اين فريضه قيام نمود هرچند به شنيدن تهمت، درگيري و آسيب جاني کشيده شود. به عنوان نمونه اگر اسلام و قرآن به خطر بيفتد، عدالت به خطر بيفتد، نمي توان گفت: امر به معروف و نهي از منکر نمي کنم؛ زيرا اگر حرفي بزنم آسيب جاني مي بينم و جانمان در خطر مي افتد، آبرويمان در خطر است و يا اجتماع نمي پسندد.[ ر.ک: مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، حماسه حسيني، ج 17، ص267.]
همچنين در مسائلي همچون تجاوز به عنف که فرد يا افرادي تصميم تجاوز به زن مسلماني داشته باشند، و اگر کسي بخواهد او را از اين کار بازدارد، ضرري متوجه او مي شود، در اين صورت نيز قطعاً تحمّل آن ضرر لازم و نهي از منکر هم واجب است.
در اين باره شخصي از امام رضا(عليه السلام) چنين سؤال مي نمايد: «مردي مسافرت مي کند و گروهي به او حمله مي کنند...»؛ «اگر مادر و يا دختر و يا زني از خويشاوندان همراه او باشد باز هم لازم است از آنها دفاع کند و اگر چه در اين مبارزه و دفاع کشته شود، فرمود: آري...»[ مسند الإمام الرضا(عليه السلام)، ج 2، ص383، (باب)(الامر بالمعروف و النهى عن المنکر).].
بر اين اساس نيز رهبر فقيد انقلاب اسلامي حضرت امام خميني(رحمت الله عليه) چنين فتوا داده اند:
اگر معروف و منکر از اموري است که شارع مقدس به آن اهتمام دارد مثل حفظ جان مسلمان و حفظ نواميس آنها و يا خطر از بين بردن برخي از شعائر اسلامي مثل بيت الله الاحرام باشد به گونه اي که آثار و محل آن از بين برود و امثال اين موارد بايد ملاحظه اهميت را نمود و هر چند مشقت يا ضرر جاني داشته باشد، تکليف را بر نمي دارد. از اين رو اگر به بذل جان يا جان ها نيازمند باشد اين کار لازم است.[ تحريرالوسيله، ج1، ص472، مسئله 6.]
بنابراين به طور خلاصه مي توان چنين نتيجه گرفت که اگر کسي احتمال بدهد امر و نهي او موجب مفسده اي جاني، حيثيتي يا مالي است، بايد محاسبات اهم و مهم را به پيش بکشد و امور مهم بايد فداي اهم شود؛ لذا هر کجا منکري رخ داد، بايد نهي کرد و اگر ضرر و خطري در کار است، بايد محاسبه کرد و ديد منکر در چه حدّي و خطر و ضرر در چه حدّي است، و کسي که به استقبال خطر مي رود، چه شخصي است؟ گاهي گناهي که انجام مي شود، يک گناه صغيره است؛ اما اگر بخواهيم نهي کنيم، بايد تاوان زيادي براي آن بدهيم. در اينجا از نهي آن صرف نظر مي کنيم؛ اما اگر واجب مهمي از دست مي رود و يا منکر مهمي انجام مي شود و سکوت و کتمان در اينجا سبب جسارت ستمگران، توهين به مقدسات، هتک نواميس، ضعف عقيده مردم به دين و علما و يا از دست دادن عزّت اسلامي، عفّت عمومي و نظام مقدس اسلامي و يا جان رهبري حق در خطر باشد، در اين موارد بايد به استقبال خطر رفت و نهي از منکر کرد.[ محسن قرائتي، امر به معروف و نهي از منکر، ص95 و 89.]
همان طور که روحانيون مورد اشاره در اين پرسش نيز به دليل اهميت فراوان حفظ نواميس مسلمانان به وظيفه شرعي خود عمل نموده و هرچند در اين راه دچار آسيب گرديده اند اما در نزد پروردگار مأجور خواهند بود.


کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن