آيا امام علي(عليه السلام) پشت سر خلفا نماز مي خوانده است؟
حضور در نماز جمعه و جماعت و نماز خواندن اميرمؤمنان(عليه السلام) پشت سر خلفا، مسئله اي است که برخي با تکيه بر آن در پي مشروعيت بخشي حکومت خلفا هستند[ همان، ج20، ص 221.]؛ حال آن که در برابر اين پرسش و شبهه، ديدگاه هاي مختلفي ارائه شده و آن را از قطعيت دور مي سازد. در اين باره چند نکته لازم به ذکر است:
1. از زمان پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) حضور در نماز جماعت و جمعه به عنوان يک اصل پذيرفته شده براي تمام صحابه تلقي مي شد به گونه اي که تارکان آنها مورد مذمت و تقبيح و حتي توبيخ قرار مي گرفتند و مسلمانان نسبت به اين سيره بسيار اهتمام داشتند. بديهي است اگر اميرمؤمنان(عليه السلام) در اين جمع هاي عبادي شرکت نمي کرد، اين مسئله بهانه اي براي تشديد حملات به ايشان و ايجاد ترديد در اذهان مسلمانان مي گرديد. ازاين رو امام شرکت در مراسم عبادي اجتماعي در عصر خود را يک امر لازم تلقي نموده و در آن مشارکت داشت.[ پاسخ به شبهات کلامي (امامت)، ص 331 و 332.]
2. امام با شرکت در نماز جماعت خلفا، در پي تحکيم مصالح عاليه اسلام بود، زيرا در صورت عدم شرکت ايشان، سستي و ضعف حکومت مسلمانان را در پي داشت و اين امر بهانه اي براي اختلاف و آسيب پذيري وحدت مسلمانان مي شد. ازاين رو اميرمؤمنان(عليه السلام) براي حفظ مصالح دين مبين اسلام در صف جماعت و جمعه خلفا شرکت مي جست.
امام خميني(ره) در اين زمينه معتقد است: «حضرت امير(عليه السلام) بيست و چند سال به واسطه مصالح عاليه اسلام در نماز اينها رفت، تبعيت از اين ها کرد براي اينکه يک مصلحتي بود که فوق اين مسائل بود».[ صحيفه نور، ج3، ص 241.]
3. گروهي از متکلمان شيعي ضمن اذعان بر حضور اميرمؤمنان(عليه السلام) در صف جمعه و جماعت خلفا، بر اين باورند که امام به آنان اقتدا نمي کرد و حضور ايشان صوري بود و خود نيت فرادا داشت[ شيخ مفيد، الفصول المختاره، ص69. ].
روايت تفسير قمي گويا ناظر به اين سبک نمازخواندن امام است: «حضر المسجد ووقف خلف أبي بکر وصلّي لنفسه؛ (امام) در مسجد حاضر  شد و پشت أبي بکر  ايستاد و نماز را فرادي مي خواند.»[ تفسير القمي، ج2، ص 159.]
همچنين زراره مي گويد: به حضرت امام باقر(عليه السلام) عرض کردم: عده اي روايت کرده اند که حضرت اميرمؤمنان علي(عليه السلام) در نماز جمعه بدون آن که سلام نماز جمعه را بگويند بلند شدند و دو رکعت بر آن اضافه کردند و نماز را به صورت چهاررکعتي تمام کردند. امام باقر(عليه السلام) فرمود:
«اميرمؤمنان پشت سر امام جمعه فاسق نماز خواند و هنگامي که امام جمعه فاسق سلام نماز جمعه را داد و از نماز منصرف شد، اميرمؤمنان بلند شد و بدون اينکه سلام آن دو رکعت قبلي را بدهد، دو رکعت ديگر خواند و نماز را به صورت چهار رکعتي خواند و نماز، نماز ظهر شد. يکي از نمازگزاران گفت: يا علي! چهار رکعت خواندي؟! و بين رکعت ها سلام نکردي. امام فرمود: کسي از اين چهار رکعت سر در نمي آورد. آن مرد نفهميد که امام چه مي گويد».[ کافي، شيخ الکليني، تحقيق: علي أکبر غفاري، چاپ: چهارم، سال چاپ: 1365 ش، ناشر: دارالکتب الإسلامية - تهران ج 3، ص 374، ح 6، باب الصلوه خلف من لا يقتدي.]
4. برخي از عالمان شيعه، نماز امام پشت سر خلفا را به صورت حقيقي معنا کرده و آن را صوري نمي دانند و اين نظر را مستند به تعدادي از روايات مي نمايند از جمله در روايت سماعه اين سؤال مطرح است که ازدواج با اهل سنت و خواندن نماز پشت سر آنان چه حکمي دارد و امام در پاسخ فرمود: «صحت اين مسئله براي برخي شديد و ناپذيرفتني است؛ «قد أنکح رسول الله(صلي الله عليه و آله و سلم)، و صلي علي(عليه السلام) وراءهم»[ وسائل الشيعه، ج8، ص 301.]؛ اما پيامبر(صلي الله عليه و آله و سلم) با آنان عقد ازدواج بست و علي(عليه السلام) نيز پشت آنان نماز خواند».
گروهي از فقهاي شيعه با استناد به اين دسته از روايات فتوا داده اند، که مستحب است انسان در نماز جماعت براداران اهل سنت حاضر شود و با آنان نماز بخواند[ وسائل الشيعة، ج 8، ص299 (بَابُ اسْتِحْبَابِ حُضُورِ الْجَمَاعَةِ خَلْفَ مَنْ لَا يُقْتَدَي بِهِ لِلتَّقِيَّةِ وَ الْقِيَامِ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ مَعَه ).].


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن