بر اساس برهان نظم چگونه مي توان سحابيان سرگردان و ديگر پديده هاى نابسامان را توجيه کرد؟ آيا وجود بي نظمي در جهان دليل بر نبود خالق نظم آفرين نيست؟
1. پديده هاى طبيعى دوگونه اند:
الف. پديده هايى که سامان مندى آنها روشن است و کسى در نظام وار بودن آنها ترديد ندارد، مانند گردش شب و روز، فاصله زمين با ماه و خورشيد، مقدار جاذبه زمين، خصوصيات جو و... که همه و همه در ايجاد شرايط زيست حيوانى دخيل اند.
ب. پديده هايى که يا نسبت به اصل نظام وارگى آنها ترديد داريم و يا اگر اجمالاً آنها را سامانمند مي دانيم به تفصيل نمي توانيم هدف از آنها و چگونگى تأمين آن هدف را مشخص سازيم. براي مثال سحابي هاى سرگردان، که هدف از آنها و اينکه چرا چنين اند و چه سرانجامى دارند يا چه تأثير هدفمندى بر ديگر موجودات مانند انسان خواهند داشت بي خبريم. ليکن قسم سومى وجود ندارد، يعنى پديده هايى که دليل بر بي نظمي، نابسامانى يا ناهدفمندى آنها داشته باشيم.
بنابراين تطبيق نظم جهان بر پاره اى از موارد دچار دشوارى است. اين دشوارى ناشى از ناآگاهى انسان نسبت به چرايى وجود آن هاست، نه آگاهى به بيهودگى و ناهدفمندى آن ها.
2. وجود پديده هايى به نسبت اندک، که به ظاهر ناسامان مند و يا ناهدفدار مي نمايند، در ميان خيل عظيمى از ميلياردها ميليارد پديده بسامان که همگى داراى ارتباط و انسجامى هدفدارند از چه چيزى حکايت مي کند؟ آنچه به نظر معقول و منطقى مى رسد اين است که نظام مندى و مجموعه عظيم هستى ذهن را به سمت نظم و هدفدارى کل عالم سوق مي دهد و به اين سو متمايل مي سازد که على القاعده چنين پديده هايى در نظم سراسرى و بزرگ عالم، نمي تواند ناشى از فقدان حکمت و تدبير باشد، هر چند دانش بشر به حکمت تفصيلى آن راه نيافته باشد. بنابراين ظهور طرح و تدبير در اين همه پديده هاى سامانمند در حد قرينه اى قطعى يا اطمينانى در نظام مندى پديده هاى به ظاهر ناسامانمند است و آگاهى تجربى از وجود نظم در گستره بسيار وسيعى از جهان و انبوهى کلان از پديده ها به حدى است که بالاترين درجه ممکن از اطمينان به وجود نظم در ديگر پديده ها را به دنبال دارد. چنين اطمينانى هيچ کاستى از ديگر باورهاى تجربى که همه دانش هاى تجربى و بخش عظيمى از زندگى انسان بر آن مبتنى است ندارد.
3. بسيارى از آنچه در زبان برخي از خداناباوران مانند جان هاسپرز[ See: John Hospers , “An Introduction to Philosophical Analysis”؛ Second Edition, Routledge, and Degan Paul LTD. London, E.C.4, 1470, p 456.] و ديگران به عنوان پديده هاى نامنظم و سرگردان خوانده شده است، در حال حاضر و در پرتو نظريه هاى جديدتر و جامع تر به عنوان پديده هاى نظام مند و هدفدار شناخته مي شود و معلوم گرديده که چنين قضاوت هايي بسيار شتاب زده و عجولانه بوده است.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن