آيا تئوري تحول انواع داروين با برهان نظم و وجود خداوند تعارض دارد؟
برهان نظم دلالت دارد که جهان، سراسر نظم هدفمند و برنامه وار است؛ بنابراين، بايد پديد آورنده آن طراح هوشمند يا مدبر حکيم باشد. ويژگي اصلي نظم هدفمند، اين است که روندها و ساختارهايى را نشان مي دهد که چنان با هم تناسب يافته اند که نتيجه خاصى را به بار مي آورند.
ويليام پيلى (William Paley / 1743 - 1805.م) متکلم و فيلسوف انگليسى، در تبيين اين برهان مى گويد: اگر کسى در جزيره برهوتى يک ساعت پيدا کند، حق دارد چنين بيانديشد که موجودى هوشمند آن را ساخته است. اما طبق نظريه تکامل، ساختارهاى ارگانيک امروز بر اثر فرايندهاى صرفاً طبيعى، از بطن ارگانيسم هاى بسيار ساده تر بر آمده اند. همه همّ و غم داروين اين است که فقط توضيح دهد که چگونه ارگانيسم هاى پيچيده از دل ارگانيسم هاى ساده تر پديد مى آيند[ ر. ک: خدا در فلسفه، بهاء الدين خرمشاهى، ص 84؛ نيز: جان هيک (ويراستار)، اثبات وجود خداوند، ترجمه عبدالرحيم گواهي، ص 121-125؛ 146-166، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1369.]. اين مسئله باعث شده است که برخى گمان کنند تئورى داروين، با برهان نظم و هدفداري خلقت تعارض داشته و مانع اثبات وجود خدا از اين طريق مي شود. اما به نظر مي رسد اين تئوري توان چالش با نظم هدفمند را ندارد. برخى از همکاران نزديک داروين، مانند چارلز لايل و هرشل، به هيچ وجه فرضيه داروين و انتخاب طبيعىِ وى را مغاير صنع و حکمت الهى نمى دانستند. در نگاه بسياري از انديشمندان مسلمان نيز نظريه تکامل از نظر فلسفي دلالتي بر بي برنامگي، ناهدفمندي يا خودبسندگي جهان ندارد؛ بلکه نمايشگر گونه اي از طرح و تدبير و حکمت صنع است و چه نظم و تدبيري بالاتر و شگفت انگيزتر از اين که خداوند از يک موجود تک سلولىِ ساده، اين همه موجودات عجيب و زيست گونه هاي شگفت انگيز ايجاد کند[ بنگريد: بحث و بررسى درباره داروينيسم، ص 155-153؛ مجله تخصصى کلام اسلامى: تحوّل انواع و حکمت صنع، شماره 15.]. جالب اينکه خود داروين گفته است: "من نمي توانم تصور کنم که ممکن باشد اين جهان بزرگ با شکوه و شعوري که در اشخاص انساني است، به حکم تصادف پديد آيد. همين امر در نظر من دليل اصلي وجود خدا است. من هرگز خدا را انکار نداشته ام و نظريه تطور را با اعتقاد به خدا سازگار مي بينم"[ لئون مينار، شناسايي و هستي، ترجمه عليمراد داودي، ص 396، تهران، دهخدا، 1370.].
شهيد مطهرى نيز بر آن است که تغييرات تصادفى ساختمان اندام هاى گياهان و حيوانات، براى توجيه نظم دقيق آن ها کافى نيست. هر کدام از جهازها (هاضمه، تنفس، باصره، سامعه و...) يک تشکل حيرت انگيز دارند و مجموعاً يک کار و هدف را دنبال مى کنند. با وجود اين، قابل قبول نيست که تغيير تصادفى- گرچه به صورت تدريجى- آن ها را به وجود آورده باشد. بنابراين نظريه تکامل، بيش از پيش، دخالت قوه اى مدبر و هادى و راهنما را نشان مى دهد و پنداشت تعارض ميان اين نظريه و برهان نظم و تدبير، ناشي از ضعف و نارسايي دستگاه هاى الهياتي و فلسفى غرب است[ بنگريد: مرتضى مطهرى، مجموعه آثار، ج 1، ص 513 -517، قم، انتشارات صدرا.] و هيچ يک از تئورى هايى که تاکنون پيرامون پيدايش و بقاى موجودات زنده ارايه شده؛ مانند نظريه آناکسيمندر، لامارک، داروين و اصلاحاتى که بعداً در آن به کار رفته رقيبى براى برهان نظم به حساب نمي آيند. زيرا:
1. تغييرات به ظاهر تصادفى، هيچ گاه بر نفى هدف و علت غايى دلالت ندارد؛ زيرا چنان که علامه طباطبايي استدلال کرده تصادف انگاري، ناشى از جهل به اسباب حقيقى و نشناختن غايت و غايتمند است[ بنگريد: محمد حسين طباطبايى، نهايه الحکمه، قم: جامعه مدرسين حوزة علميه، 1379 ش، ص 190.] و منشأ اين ادعا چيزي جز ضعف آگاهي بشر نيست.
2. اين تئورى ها هنوز داراى ابهامات و اشکالات فراوانى هستند و جهان دانش به عنوان نظريه هايى ثابت شده، جامع و بلامنازع به آنها نمي نگرد و مخالفاني جدي در زيست شناسي نوين دارد؛ بلکه بسياري از دستاوردها و فرضيه هاى علوم تجربى همواره در حال تغيير و تحول اند.
3. زمانى يک تئورى را رقيب ديدگاه ديگر مي توان انگاشت که با آن تنافى داشته و پذيرش آن مساوى با ابطال ديگرى باشد. در حالى که اين تئورى ها همه با نظم و غايتمندى مورد ادعاى برهان نظم سازگار است. زيرا بنابر صحت نظريه تکاملى خلقت هيچ اشکالى وجود ندارد که مدبر جهان رسيدن به غايت تکاملى جهان را از مجراى تنازع بقا و بقاى اصلح قرار داده باشد.
4. بر فرض اين تئوري بتواند تحول انواع را اثبات و هم بتواند با برهان نظم در تعارض افتد؛ باز اثبات وجود خدا بر براهين فلسفي نيرومند و قاطعي استوار است که خدشه اي بر آنها وارد نمي شود و برهان نظم، نه تنها دليل اثبات وجود خدا است و نه مهمترين آنها.


کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن