با توجه به تحقيقي بودن اصول دين، بنده نسبت به مسائل اعتقادي دچار شک و ترديد شده ام و اين موضوع مرا در انجام اعمال عبادي به وسواس انداخته است، مرا راهنمايي کنيد.
ابتدا بايد اين نکته را خاطر نشان سازيم که وسوسه، شک، ترديد و تزلزل از خطرات و القائات شيطاني است؛ چنان که طمأنينه، يقين، ثبات از افاضات رحماني و ملکوتي است. شيطان براي بيرون راندن بندگان خدا از راه مستقيم و صراط حق، از وسايل و حيله هاي متفاوتي استفاده مي کند و از آنجا که اهل کيد و مکر است، روش گمراه نمودن افراد را به حسب آمادگي هاي ايشان تشخيص داده و از همان راه وارد مي شود. براي مثال شخصي که نسبت به احکام و مسائل شرعي بي مبالات است، هرگز به وسواس در وضو يا نماز دچار نمي شود. وسواس از تحريکات شيطان است و شيطان، انسان بي مبالات و کم اعتنا به مسائل شرعي را نسبت به آنها حسّاس و مقيّد نمي کند؛ بلکه براي دورتر کردن او از وظايف شرعي و تکاليف الهي، راهي مناسب با حالات و تمايلات دروني او بر مي گزيند. بنابراين، شيطان که توجّه به امور ديني را در شما سراغ داشته و درست روي همين نقطه دست گذاشته است و مي خواهد اين موهبت الهي را از شما بگيرد:
سال ها او را به بانگي بنده اي در چنين ظلمت نمد افکنده اي
هيبت بانگ شياطين خلق را بند کرده ست و گرفته حلق را
تا چنان نوميد شد جانشان زنور که روان کافران ز اهل قبور[ مثنوي، دفتر سوم، ابيات 4338 - 4336.]
با توجه به اين مطلب، بايد بگوييم:
يکم. اينکه شما به جهت تحقيقي بودن اعتقادات خود، تلاش نموده و با مطالعه و تفکر کوشيده ايد در پذيرفتن اصول دين تقليد نکنيد، کاري بسيار شايسته و سزاوار تحسين انجام داده ايد و پاداش بسياري براي اين امر نزد خداوند خواهيد داشت.
دوم. هرگز نگوييد و به خود تلقين نکنيد که به دليل شک در اعتقادات، اعمال من نزد خداوند پذيرفته نيست و يا مثلاً پس از انجام واجبات و يا ترک محرمات، سودي براي من حاصل نمي شود! اين خود دنباله توطئه هاي شيطاني است که نخست اعتقادات را در درون شما سست نموده و اينک به دنبال خدشه دار کردن اعمالتان است.
همين که شما مي گوييد خدا از من نمي پذيرد، دليل بر آن است که شما خدا را از صميم وجود و باطن خويش قبول داريد و در وجود او شکي نداريد. پس به رغم وسوسه هاي شيطان و خواسته هاي او، به عبادت خويش ادامه دهيد و همچون بندگان ديگر خدا، اميدوار باشيد که اعمال شما نزد او پذيرفته است.
چون چنين وسواس ديدي زود زود با خدا گرد و درآ اندر سجود
سجده گه را تَر کن از اشک روان کاي خدا تو وارهانم زين گمان[ مثنوي، دفتر چهارم، ابيات 385 و 386.]
سوم. بدانيد شيطان ضعيف است و کيد و مکر او به انسان هاي عاقل و انسان هاي خداجو و حقيقت طلب و آنان که با ياد خدا زندگي مي کنند و تنها از او فرمان مي برند، کارگر نيست.
با توجه به اين سه نکته، بهتر است تا مدتي به جاي اينکه در باب مسائل اعتقادي بينديشيد، به مبارزه با شيطان و وسوسه هاي او بپردازيد. راه مبارزه با شيطان نيز چند چيز است:
نخست آنکه، به وسوسه ها و القائات او بي اعتنايي کنيد. وقتي شما را به پندارهاي بد و باطل وا مي دارد، فکر خود را به مسائل ديگر مشغول سازيد. در روايتي معصوم(ع) مي فرمايد:
«جز اين نيست که آن خبيث (شيطان)، مي خواهد اطاعت شود؛ پس وقتي که سرپيچي شود، به سوي هيچ يک از شما باز نمي گردد».[ فروع کافي، ج 3، ص 358.]
الحذر اي گِل پرستان از شرش! تيغ لاحولي زنيد اندر سرش
کاو همي بيند شما را از کمين که شما او را نمي بينيد، هين
دايماً صياد ريزد دانه ها دانه پيدا باشد و پنهان دغا
هرکجا دانه بديدي، الحذر تا نبندد دام بر تو بال و پر[ مثنوي، دفتر سوم، ابيات 2859 - 2856.]
دومين راه مبارزه با شيطان اين است که ما در همه امور زندگي و در هر کاري که مي خواهيم انجام دهيم و هنگام مواجهه با هر مشکلي، از خداوند و از وسايط فيض و رحمت او کمک بگيريم و با دعا، تضرع و درخواست عاجزانه، توجّه خدا را به خويش جلب کنيم. خداوند متعال نيز اين حقيقت را با لحن خاصي بيان کرده است:
(قُلْ ما يَعْبَوُا بِکُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاوُکُمْ)[ فرقان (25)، آيه 77.]؛
«بگو اگر دعاي شما نباشد، پروردگارم اعتنايي به شما نمي کند».
بعد از خداوند متعال، بايد از رسول اکرم(ص) و ائمه(ع) درخواست کرد تا ما را از وسوسه هاي شيطاني نجات دهند و حالت بيداري و انتباه را در ما مستقر سازند تا بر اثر غفلت، شيطان با وسوسه هاي خود بر ما مستولي نشود.
تلاوت يا شنيدن آيات قرآني و تدبّر در آنها، تفکر در آيات خلقت و نظاير اين ها نيز، همه در وجود انسان ايجاد آمادگي مي کند تا نور يقظه و جذب الهي به سراغ او آمده، وي را از غفلت، اوهام و وسوسه هاي شيطان نجات دهد و به خود بياورد. قرآن کريم در هر بابي از ابواب خود، براي انسان، هدايت ها، تذکرها، هشدارها و انذارها دارد و هر کس صادق تر و دردمندانه به سراغ قرآن رود و در کلام حضرت معبود صادقانه «فکر» کند، کلام، رموز و اشارات کلام الهي راهگشاي وي خواهد بود.
گفت پيغمبر که نفحت هاي حق اندرين ايام مي آرد سبق
گوش وهش داريد اين اوقات را در رباييد اين چنين نفحات را
نفحه آمد مر شما را ديد و رفت هر که را مي خواست جان بخشيد و رفت
نفحه ديگر رسيد، آگاه باش تا از اين هم وانماني خواجه تاش[ مثنوي، دفتر اول، ابيات 1954- 1951.]
سومين راه، آن است که در همه احوال، از «غفلت» اجتناب ورزيد و در همه احوال در «ياد» حضرت حق باشيد؛ چرا که شيطان همواره مي کوشد انسان را به غفلت کشانده، از اين راه آدمي را دچار تزلزل، شک و ترديد سازد. از اين رو بايد تصميم بگيريد که مراقب حال خود باشيد و هر وقت به هر بهانه اي غافل شديد، فوراً متذکر شويد و استعاذه و استغفار کنيد و به حالت ذکر و ياد خدا برگرديد.
آيات 200 و 201 سوره «اعراف» به اين حقيقت اشاره کرده، مي فرمايد:
«اگر وسوسه اي از جانب شيطان بر تو راه يافت، پس به خداي متعال پناه ببر، که او سميع و عليم است. پرهيزگاران را هر وقت وسوسه شيطاني رسد و طايف شيطاني بر دل آنها روي بياورد، فوراً به خود آيند و به حقيقت حال آگاه شوند».
اين غفلت است که آدمي را در دام شيطان و وسوسه هاي او قرار مي دهد و يکي از تبعات آن، همان ترديد، اضطراب و شک و تزلزل است.
خداوند مي فرمايد:
(اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِکْرَ اللّهِ...)[ مجادله (58)، آيه 19.] ؛
«شيطان بر آنان سخت احاطه نمود و آنان را از ياد خدا غافل کرد...».
پيام اين آيه آن است که آنجا که فکر و دل تو و باطن تو از خدا غافل شد؛ بدان که شيطان بر تو استيلا يافته است.
در قرآن مجيد مي خوانيم:
(وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ)[ زخرف (43)، آيه 36 و 37.] ؛
«هر کس از ذکر خداي رحمان روي برگرداند، شيطاني را بر او مي گماريم که دوست و مصاحب او مي گردد. و اين شياطين مسلماً آنان را از راه باز مي دارند و خودشان گمان مي کنند که در راه هدايت پيش مي روند».
اميدواريم که با دقت در مطالب پيش گفته و به کارگيري آنها، شک و ترديد به آرامش و ثباتي پايدار مبدل گردد؛
اي خدا فرياد زين فرياد خواه! داد خواهم نه ز کس زين دادخواه
دادِخود از کس نيابم جز مگر ز آن که او از من به من نزديک تر[ مثنوي، دفتر اول، ابيات 2196 - 2195.]


کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن