چرا آيه تطهير كه در ميان آيات مربوط به همسران پيامبر(صلي الله عليه وآله) آمده است، شامل آنها نمي شود؟
پيرامون آيه تطهير «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً »،احزاب (33)، آيه 33. بايد به چند نكته زير توجه كرد:
الف) «اهل البيت» در تاريخ حيات پيامبر(صلى الله عليه وآله)، معناى خاصى داشته است و تنها به حضرت على و زهرا و حسن و حسين(عليه السلام) اطلاق مى شده است. در كتاب هاى روايى شيعه و سنى آمده است كه وقتى آيه «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ»؛طه (20)، آيه 132. نازل شد، پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) شش ماه هنگام نماز صبح، به خانه فاطمه مى آمد و آنها را فرمان به نماز داده، سپس آيه تطهير - «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ...»؛احزاب (33)، آيه 33. - را مى خواند تا همگان بدانند كه «اهل پيامبر» چه كسانى اند.
ب) هيچ يك از همسران پيامبر، ادعا نكرد كه من در زمره اهل بيت(عليهم السلام) هستم.
ج) آيه تطهير، عصمت اهل بيت پيامبر را ثابت مى كند و سيره عملى آنان، گواه عصمت ايشان نيز بود؛ امّا درباره همسران پيامبر، برخى از آنان در عمل ثابت كردند كه از مقام عصمت برخوردار نيستند؛ مانند حركت هاى عايشه در برابر حضرت على(عليه السلام). براى بسط اين پاسخ، دقت در موارد ذيل شايسته است:
1. امام شافعى مى گويد: از نظر معنى شناسى، زوجه را نمى توان اهل بيت(عليه السلام) شخص به حساب آورد؛ زيرا زوجيت، نوعى رابطه اعتبارى است كه با طلاق و مرگ، از بين مى رود؛ ولى روابط نسبى، تكوينى و غيراختيارى است. ازاين رو، طلاق بردار نيست و نسبت آن پس از مرگ نيز محفوظ است.
2. ضمايرى كه در قبل و بعد از آيه تطهير آمده، به صورت جمع مونث است كه براى مجموعه زنان به كار مى روند و مقصود از آن ضماير، زنان پيامبر اكرم است؛ مانند: لستنّ، ان اتقيتنّ، فلا تحضعن، فى بيوتكنّ، واذكرن، بيوتكنّ؛ در حالى كه ضمايرى كه در آيه تطهير به كار رفته، به صورت جمع مذكر است كه براى مجموعه اى كه همه يا اكثريت آنان مرد هستند، به كار مى رود؛ مانند «عنكم، و يطهركم» و نمى تواند مقصود از آنها، جماعت و گروه زنان باشد. اگر مقصود جماعت زنان بود، مى بايست تعبير «عنكنّ، و يطهركن» به كار مى رفت. اين تغيير ضماير مؤنث به مذكر در آيه، دليل بر اين است كه مخاطبين در آيه تطهير، غير از مجموعه همسران پيامبر مى باشند.
3. دليل بر اين كه اهل بيت شامل زنان نمى شود، پاسخ منفى پيامبر(صلى الله عليه وآله) به خواست همسر خويش، ام سلمه است؛ او وقتى از آن حضرت اذن دخول زير كسا و همسانى با اهل بيت را نمود، پيامبر در پاسخ، ضمن خارج كردن او از اهل بيت، دو بار فرمود: «انك الى خير؛ابن حجر، الصواعق المحرقه، ص 141؛ زمخشرى، الكشاف، ج 1، ص 193. تو زن خوبى هستى». اين، نفى مؤدبانه و كريمانه موضوع است. از عايشه نيز اين گونه نقل شده است:
«لقد رأيت عليا و فاطمه و حسنا و حسينا و جمع رسول اللَّه بثوب عليهم ثم قال: اللهم هولاء اهل بيتى و حامتى، فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا، قالت: فقلت يا رسول اللَّه انا من اهلك قال تنحى فانك الى خير؛حسكانى، شواهد التنزيل، ج 2، ص 61. با چشم خود، على و فاطمه و حسن و حسين را ديدم كه پيامبر اكرم آنان را زيرپوششى جمع كرده بود و فرمود: خداوندا اينها خاندان و حاميان من هستند، پس رجس و پليدى را از آنها ببر و آنان را از آلودگى ها پاكشان فرما. من (عايشه) عرض كردم: اى رسول خدا! آيا من هم از آنها (اهل بيت) هستم؟ پيامبر فرمود: دورشو؛ تو بر خير و نيكى هستى [ اما جزء اين جمع نمى باشى ]».
4. روايات متواترى در ميان شيعه و سنى، نسبت به اختصاص اهل بيت به پنج تن(عليهم السلام)، وارد شده و پيامبر(صلى الله عليه وآله) در موارد متعددى تصريح كرده كه اهل بيت(عليه السلام) چه كسانى هستند.شواهد التنزيل، ج 2، ص 10 - 92. يكى از آنها، اين روايت است كه پيامبر(صلى الله عليه وآله) به مدت شش ماه سنن الترمذى، ج 5، ص 31؛ اسدالغابه، ج 2، ص 20. (يا نُه ماه شبلنجى، نورالابصار، ص 227؛ شيخ صدوق، عيون اخبار الرضا(عليه السلام)، ج 1، ص 207. يا ده ماه تفسير الطبرى، ج 5، ص 22؛ الدرالمنثور، ج 5، ص 199.) همه روزه، هنگامى كه براى نماز صبح بيرون مى آمد، در كنار خانه فاطمه(عليه السلام) مى ايستاد و صدا مى زد: «الصلوة يا اهل البيت، انما يريد اللَّه ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهركم تطهيرا؛اى اهل بيت! هنگام نماز است؛ همانا خداوند مى خواهد پليدى را از شما اهل بيت دور سازد و شما را پاك سازد».
5. با دقت در آيات ديگر قرآن، مى توان به شناخت اهل بيت در قرآن پى برد. مفسران شيعه و سنى در تفسير آيه مباهله، يعنى آيه «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ»؛آل عمران (3)، آيه 61. اتفاق دارند كه منظور از «ابنائنا»، حسن و حسين(عليه السلام)، و مقصود از «نسائنا»، فاطمه )زهرا(عليه السلام) و هدف از «انفسنا»، اميرمؤمنان(عليه السلام) است و دايره اهل بيت، در اين افراد خاص و معين، تعريف مى شود و هيچ سخنى از همسران نيست.ر.ك: زمخشرى، تفسير كشاف، ج 1، ص 268؛ الشوكانى، فتح القدير، ج 1، ص 316؛ مظفر، دلائل الصدق، ج 2، ص 386.
6. اراده و خواست خدا در زدودن آلودگى و پاك قرار دادن اهل بيت، اراده اى تكوينى است و آيه، بر عصمت اهل بيت دلالت مى كند. بعضى از عالمان اهل تسنن،بر وجود لغزش، در بعضى از زنان پيامبر، اذعان مى كنند كه اين، هرگز با مقام عصمت آنان سازگار نيست؛ مانند مخالفت عملى عايشه با آيه «وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ»؛احزاب (33)، آيه 33. «در خانه هاى خود بمانيد» و مساعدت در ايجاد فتنه جنگ جمل كه قيام بر ضد امام وقت بود و سبب خون ريزى و كشته شدن حدود هفده هزار نفر گرديد؛ امّا نسبت به چهارده معصوم، هيچ عالم، محدث و مورخى، حتى از اهل سنت - و حتى آنان كه عصمت را قبول ندارند - اندك گناه و خطايى از آنان نقل ننموده اند.
7. اگر آيه فوق شامل زنان پيامبر هم مى شد، قطعاً همسران پيامبر به آن تمسك مى كردند؛ به ويژه در نزاع هايى كه با ديگران پيدا مى كردند؛ در حالى كه در هيچ يك از منابع شيعه و سنى نيامده كه زنان پيامبر به آيه تطهير، براى اثبات عصمت و فضيلت خود، تمسك كنند. با توجه به اين كه عايشه همسر پيامبر اسلام به گواهى روايات فراوان در بازگو كردن فضايل خود و ريزه كارى هاى ارتباطش با پيامبر اكرم، چيزى را فروگذار نمى كرد، اگر اين آيه شامل وى مى شد، قطعاً آن را به عنوان فضيلتى براى خود بازگو مى كرد و در نزاع هايى مثل جنگ جمل، براى اثبات درستى عمل خويش، به آن تمسك مى جست.
8. در پاسخ به «علت قرار گرفتن آيه تطهير در لا به لاى آيات مربوط به وظايف همسران پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)، به بيان علامه طباطبايى اشاره مى كنيم كه مى نويسد:آيه تطهير، به تنهايى نازل شده است و ما هيچ دليلى نداريم كه اين آيه، در ضمن آيات مربوط به همسران پيامبر نازل شده باشد و حتى يك روايت در اين زمينه وارد نشده است؛ حتى كسانى مانند «عكرمه» و «عروه» كه اين آيه را مخصوص همسران پيامبر دانسته اند، نمى گويند كه آيه تطهير، همراه با آيات مربوط به همسران پيامبر نازل شده است. بنابراين، آيه تطهير به حسب نزول، جزء آيات مربوط به همسران پيامبر نيست؛ بلكه جداگانه نازل گرديده است؛ اما هنگام جمع آورى آيات يا به دستور پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و يا بعد از رحلت وى، در كنار آيات فوق قرار داده شده است. موقعيت آيه تطهير در ميان آيات مربوط به همسران پيامبر، مانند موقعيت آيه «الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا»؛مائده (5)، آيه 3. در ميان آيه مربوط به خوردنى هاى حرام است.الميزان، ج 16، ص 318.


کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن