آيا اين گفته حضرت على عليه السلام كه فرمودند: «اياك و مشاورة النساء فان رأيهن الى افن و عزمهن الى وهن»؛ علامه مجلسى، بحارالانوار، تهران، دارالكتب الاسلاميه، ج 74، ص 222.؛ «بپرهيز از مشورت با زنان، كه رأى آنان ناقص و تصميم آنان سست است» شامل حال تمام زنان اعم از تحصيل كرده و تحصيل نكرده است؟
از آنجايى كه هدف از مشورت ، رسيدن به بهترين راه ها و گزينش برترين شيوه ها و راهكارهاى اجرايى است ، آموزه هاى دينى شرايط و شاخص هاى دقيقى چون ايمان ، خردمندى ، تخصص و دانايى ، خيرخواهى ، پختگى ، دلسوزى و . . . را براى انتخاب مشاور معرفى نموده است .
1

امورى مانند : بخل ، ترس و حرص از موانع و آسيب هاى مشورت قلمداد شده است و لذا امام على عليه السلام مى فرمايد : « با فرد بخيل ، ترسو و حريص مشورت نكن ، زيرا در هر يك از آنان نقطه ضعفى وجود دارد كه مانع از نيل به حقيقت مى شوند » .
2

پرهيز از مشورت با زنان در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام اشاره به همين جنبه روان شناسانه دارد چرا كه « پژوهش هاى انجام شده ، نشان مى دهد در چهار مورد از پنج هيجان اساسى ( شادى ، عشق ، ترس ، اندوه و خشم ) ، زنان هيجان هاى شديدتر و فراوان ترى گزارش مى كنند تا مردان و آن هيجان مورد استثنا - كه مردان بر زن پيشى مى گيرند - خشم است . زنان هيجان هاى ظريف ( شادى ، عشق ، ترس و اندوه ) را با شدت و فراوانى بيشترى تجربه مى كنند » .
3

خانم « كليود السون » به عنوان يك روان شناس اعلام مى كند : « . . . به اين نتيجه رسيده ام كه خانم ها ، تابع احساسات و آقايان تابع عقل هستند » .
4
بنابراين ، با توجّه به احساساتى تر بودن طبيعى زنان ( كه در جاى خود حكيمانه و براى نقش زن ضرورى است ) ، محدوديت هايى در بهره گيرى از نظر مشورتى آنان تا مادام كه به پختگى و دانايى نرسد ، لحاظ شده است ، اما اگر زنى بر اساس دانايى ، زيركى و كسب تجربه بر احساسات و ترس خود فايق آمده و به پختگى و كاردانى لازم برسد ، مانعى از مشورت با او نيست و لذا در حديثى ديگر از اميرالمؤمنين عليه السلام به دنبال H « ايّاك و مشاوره النّساء » E آمده است : H « الاّ مَن جُرّبت بكمال عقل » E « مگر زنانى كه به كمال خردمندى آزموده شده اند » .
5
در اين صورت مانند مردان شايسته مشورت هستند .
براساس اين حديث ، كمال عقل و پختگى در مشورت شونده اعمّ از زن و مرد شرط است و اينكه در حديث شريف ، تنها از زنان نام برده شده است ، به لحاظ نوع زنان است ، وگرنه چه بسيار مردانى كه احساساتى يا كم تجربه اند و مشورت با آنان نيز روا نخواهد بود . بنابراين اميرالمؤمنين عليه السلام در اين فراز از نامه 31 نهج البلاغه در صدد نكوهش زنان و ايراد نقص به آنان نيستند بلكه مى خواهند زنان و مردان را توجه دهند به اينكه اين دو جنس با توجه به ساختار آفرينششان متفاوتند و آگاهى از تفاوت هاى زن و مرد در نوع تصميم گيرى ها چه در عرصه خانواده و چه در سطح كلان آن يعنى اجتماع ، باعث مرزبندى توقّعات مى شود و در سايه اين آگاهى ها زنان و مردان سعى مى كنند به يكديگر فرصت داده و زمينه را براى تصميم گيرى صحيح و عقلانى فراهم سازند . بنابراين حضرت على عليه السلام تفاوت هاى زن و مرد در تصميم گيرى را با بينشى هوشمندانه بيان فرموده اند : H « ايّاك و مشاوره النّساء فان رأيهنّ الى افن ، و عزمهنّ الى وهن » E از مشورت با زنان بپرهيز كه رأى آنان زود سست مى شود و تصميم آنان ناپايدار است .
ناپايدارى و سستى در تصميم گيرى زنان از يك سو به علّت تأثير عواطف و احساسات بر آنان و از سوى ديگر همان گونه كه بيان شد برخاسته از ديد گسترده و باز ( غيرمتمركز ) آنهاست . و « وهن در عزم » ممكن است اشاره به كندى در تصميم گيرى آنها باشد كه معمولاً به خاطر دخالت دادن ديگران در تصميم گيرى هاست . با اين توضيح روشن مى شود كه ممكن است دليل عمده منع مشورت با زنان از سوى معصومين عليهم السلام و بزرگان ، اين باشد كه مردم علاوه بر اينكه در تصميم گيرى هاى خويش نبايد عواطف و احساسات خودشان را در قلمرو عقل و قضاوت هاى خود دخالت دهند ، بلكه بايد از نفوذ و دخالت عواطف و احساسات زنان نيز ممانعت نمايند .
البتّه همه زنان و به خصوص زنان تحصيل كرده با آگاهى از اين تفاوت ها و شناخت حالات طبيعى خويش مى توانند قوه تعقّل خويش را تقويت و عواطف و احساسات خويش را مهار نمايند و در تصميم گيرى ها پا به پاى مردان پيش روند و در امورى كه آشنايى زنان در آن ، بيشتر است طرف مشاوره قرار گيرند .
رسول اكرم صلى الله عليه وآله مى فرمايد : H « ائتمرو النساء فى بناتهن » E
6
« در امور مربوط به دختران با زنان مشورت كنيد » .
قرآن كريم نيز حل برخى از مسايل خانوادگى را در گرو تبادل افكار و رايزنى زن و مرد دانسته است :
« فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما »
7

« اگر پدر و مادر بخواهند با رضايت و مشورت يكديگر ، فرزندشان را زودتر از دو سال از شير بازگيرند ، مرتكب گناهى نشده اند » .
مراد از « تشاور » ، همدلى ، هم رأيى و مشاوره ميان زن و مرد است و چون مادر نكته ها و ويژگى هايى از تربيت فرزند مى داند كه پدر نمى داند ، لذا اگر هم فكرى و رايزنى نكنند ، به زيان فرزند مى انجامد .
حاصل سخن آنكه شخصى كه مورد مشورت قرار مى گيرد بايد شرايط و ويژگى هايى داشته باشد كه بتواند بهترين راه را توصيه و پيشنهاد نمايد از اين رو داشتن شرايط لازم و در نظر گرفتن آنها به هنگام مشورت امرى لازم و ضرورى است .
( 1 ) همان ، ج 72 ، صص 100 و . 105
( 2 ) سيد جعفر شهيدى ، ترجمه و شرح نهج البلاغه ، نامه 53 ( خطاب به مالك اشتر ) ، ص . 328
( 3 ) كارل هافمن ( و ديگران ) ، روان شناسى عمومى از نظريه تا كاربرد ، ج . 2
( 4 ) . ك : سيد ابراهيم حسينى ، فمينيزم عليه زنان ، كتاب نقد ، شماره 17 ، ص . 64
( 5 ) بحارالانوار ، ج 100 ، ص 254 ، باب 4 ، احوال الرجال و النساء ، روايت . 56
( 6 ) نهج الفصاحه ، صص 2 و 7 ، گردآورنده و مترجم : ابوالقاسم پاينده ، تهران : جاويدان .
( 7 ) بقره ( 2 ) ، آيه . 233



کانال تلگرامی پرسمان: @porseman

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن