مسئله قديم يا حادث بودن قرآن چيست و امام هـادي(عليه السلام) در اين موضوع چه ديدگاهي داشته اند؟
يکي از بزرگ ترين فتنه جويي ها، موضوع مخلوق بودن قرآن بود که مدت ها انديشه مسلمانان را به خود مشغول ساخته بود و چه بسيار انسان هايي که به جهت عقيده به آن، جان خود را از دست دادند! خلفاي عباسي با مطرح ساختن اين پرسش و نيافتن پاسخ دل خواه خود، مخالفان شان را به شدت سرکوب مي کردند. از اين دسته «احمدبن نصر خزاعي» را مي توان نام برد که از مخالفان دولت عباسي بود خليفه نيز براي از ميان برداشتن او با طرح اين پرسش که آيا قرآن مخلوق است يا نه، برنامه سرکوب او را آغاز کرد و پس از بيان پرسش هاي گوناگون در اين زمينه و ديگر مسائل اعتقادي، بهانه اي براي قتل وي به چنگ آورد و او را از ميان برداشت.[ طبري، تاريخ طبري، ج9ص134.]
واثق، احمد بن نصر را که معتقد به خلق قرآن نبود، دست بسته از بغداد به سامرا آورد و از او درباره خلق قرآن پرسيد. هنگامي که از عقيده او آگاهي يافت، گردن او را زد و دستور داد سرش را در بغداد و بدنش را در سامرا آويزان کنند و برگه اي به گوش او آويختند که بر آن نوشته شده بود: «اين سر احمد بن نصر است که معتقد به خلق قرآن و نفي تشبيه خداوند نيست!»[ سيوطي، تاريخ الخلفا، ص 384.]
معتزله که گرايشي افراطي به عقل دارند، قرآن کريم را حادث و مخلوق مي دانستند و آن را از صفات باري تعالي مي شمردند، ولي در برابر آنها، اشاعره به مخالفت برخاسته و قرآن را قديم و غيرمخلوق دانستند. جرقه هاي اين کشمکش که برخاسته از نظريه جبر يا تفويض بود، از اواخر حکومت امويان آغاز گرديد و با پيدايش اين دو مکتب کلامي در عصر عباسيان به اوج خود رسيد. تا پيش از مأمون، حکمرانان عباسي گرايش شديد و تعصب بسياري بر نظر اشاعره و جبرگرايي داشتند و معتزليان را به شدت شکنجه و سرکوب مي کردند. با به حکومت رسيدن مأمون، ورق برگشت و مخالفان معتزله و نظريه خلق قرآن با حربه هاي گوناگون از صحنه روزگار پاک مي شدند! پس از مأمون نيز خلفاي عباسي از او پيروي کردند و کساني را که به عقايد معتزله پايبند نبودند، شکنجه مي کردند يا از ميان برمي داشتند.
هنگامي که متوکل به حکومت دست يافت، دوباره به عقايد اشاعره پيوست و اين بار قربانيان اين ماجرا، معتزليان بودند! در گير و دار اين آشوب زدگي هاي اعتقادي، امام هادي(عليه السلام) پيشواي انديشه اسلامي، وارد عرصه شد و با بدعت شمردن اين بحث ها، خط سير مکتب ناب اسلامي را براي پيروان خود ترسيم کرد. ايشان براي تنوير اذهان پيروان خود در بغداد نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. پروردگار ما را از فتنه هاي اين روزگار در پناه دارد که در اين صورت بزرگ ترين مرحمت را در برابر ما به انجام رسانيده است که در غير آن، چيزي جز نابودي و بدبختي دستاورد کسي نخواهد شد. نظر من درباره جدالي که بر سر [مخلوق بودن يا نبودن] قرآن در گرفته، اين است که آن بدعتي بيش نيست که در گناه اين بدعت پرسش کننده و پاسخ دهنده، هر دو يکسانند؛ چرا که براي پرسش کننده سودي در بر نخواهد داشت [و به واقع آن دست نمي يابد] و براي پاسخ دهنده نيز جز رنجي ناشي از طرح موضوعي که از فهم و درک او خارج است، باقي نخواهد ماند. همانا خالقي جز خدا وجود ندارد و جز او، همه آفريدگانش هستند. قرآن نيز کلام خداوند بزرگ است. پس از پيش خودتان بر آن نامي قرار ندهيد که از گمراهان خواهيد بود و خداوند شما و ما را در شمار افراد اين آيه قرار دهد که فرمود: «آنان کساني هستند که در نهان از خداي خويش مي ترسند و از روز جزا سخت در وحشتند»[ انبياء، آيه 49.]».
و اين گونه شيعيان را از آشفتگي فکري بيرون آوردند.[ صدوق، التوحيد، ص 223.] اين پرسش پيش تر نيز از امامان پرسيده شده بود و امام رضا(عليه السلام) قاطعانه پاسخ داد: «قرآن کلام خداست، همين و بس!»[ همان.] بدين ترتيب، امام با تبيين موضعي اصولي و روشنگرانه در اين بحث، شيعيان را از کاوش در اين گونه بحث و جدل هايي که ثمره اي در بر ندارد، بر حذر داشته و نظر خود را بيان کرده اند.


پرسمان را در پیام رسان های ایرانی سروش/ایتا/گپ به نشانی @porseman همراهی کنید

سایت موضوعی قرآن و حدیث سایت موضوعی اهل بیت علیهم السلام سایت موضوعی مهدویت سایت موضوعی سیاسی سایت موضوعی معارف
سایت موضوعی اخلاق سایت موضوعی عرفان های نوظهور سایت موضوعی احکام سایت موضوعی مشاوره سایت موضوعی حقوق زن
سایت موضوعی لبخند سایت موضوعی وهابیت سایت موضوعی ادیان سایت نکات قرآن