خانه> کتاب >1245


149

اول و پانزدهم هر ماه مهمان شماييم

 

بنام خدا - نسخه سوم نرم افزار پرسمان ويژه اندروید آماده شد

منو

بايگاني موضوعي
بايگاني شماره اي
گفتگوي زنده
عضويت
پرسش و پاسخ
پيگيري پاسخ
پاسخ سوالات غيرخصوصي
طرح سوال و ارتباط با ما

احكام نماز و روزه دانشجوي مسافر


جستجو



 

بورس مقالات

ابراز محبت دختر به...
درمان خود ارضايي ب...
قرص شب امتحان (تار...
پيامدهاي خودارضايي...
احضار روح با نعلبك...
نظرات مقاله «پيامد...
همجنسگرايي، علل و ...
هولوكاست چيست؟
عجم، دشمن اهل بيت؟...
گناهان كبيره
چشم چراني، آثار و ...
رابطه دختر و پسر
چگونه از ياران اما...
علامت قبولي توبه
تقويت اراده در انج...
احكام نماز و روزه ...
ماجراي دختران و پس...
شيوه هاي همسريابي
اخلاق پيامبر (4) -...
نقش قرآن در زندگي ...
شوخي هاي پيامبر
چه كنم گناه نكنم؟!
جلسه خواستگاري
...

چگونه با تقوي شوم
همه شرايط وضو
لیست کتب اداره مشا...
اثر بيدار ماندن بي...
دفتر 30 پرسش ها و ...
چرا فقط بي حجابي! ...
گرايش دختران آمريك...
اگه روسري خود را ب...
ايميل هايي از شيطا...
دوستي با نامحرم در...
چرا جنگ را ادامه د...
جايگاه و ارزش نماز...
شيوه هاي کنترل نفس...
اخلاق پيامبر(2)- م...
موي بلند و وضو
خاطره اي جالب از ز...
اخلاق پيامبر - توص...

آمار سایت


تعداد مقالات:
2176

بازدید مقالات:
7035128

بازدید سوالات:
2613642



احکام اعتکاف ( دفتر 34 پرسش ها و پاسخ ها) بازديد: 3035

  نظر بدهيد  /   راي بدهيد  /   ارسال به دوستان  /   طرح سوال


سرشناسه : حسينى، مجتبى، 1345 -

عنوان و نام پديدآور : احكام اعتكاف / مؤف مجتبى حسينى ؛ تنظيم و نظارت نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها، معاونت مطالعات راهبردى، اداره مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر : قم: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها، دفتر نشر معارف، 1388.

مشخصات ظاهرى : 72 ص. 14 × 21 س‏م.[ويراست جديد با اصلاحات واضافات]

فروست : پرسش‏ها و پاسخ‏هاى دانشجويى؛ دفتر سى و چهارم (احكام؛ 11)

شابك : 000/20 ريال: 7-654-531-964-978

وضعيت فهرست نويسى : فيپا

موضوع : اعتكاف (فقه)

شناسه افزوده : نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها. معاونت مطالعات راهبردى. اداره مشاوره و پاسخ.

شناسه افزوده : نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها. دفتر نشر معارف.

رده بندى كنگره : 1388 3الف5ح/2/188               BPرده بندى ديويى: 354/297

شماره كتابشناسى ملى : 1850009

 

 پرسش‏ها و پاسخ‏ها: دفتر سى و چهارم - احكام اعتكاف

[ويراست جديد با اصلاحات و اضافات]

 

 تنظيم و نظارت: ···  نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها

معاونت مطالعات راهبردى - اداره مشاوره و پاسخ

 مؤلف: ···  سيدمجتبى حسينى

 تايپ و صفحه آرايى: ···  طالب بخشايش

 ناشر: ···  دفتر نشر معارف

  نوبت چاپ: ···  ششم، (اول از ويراست جديد)، بهار 1393

 تيراژ: ···  3000 جلد

 قيمت: ···  2000 تومان

 شابك: ···  7-654-531-964-978

 

«همه حقوق براى ناشر محفوظ است»

مراكز پخش:

مديريت پخش دفتر نشر معارف: قم، خيابان شهدا، كوچه 32، پلاك 3، تلفن و نمابر: 37740004

پاتوق كتاب قم (شعبه 1): خيابان شهدا، روبه‏روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن 37735451

پاتوق كتاب قم (شعبه 2): بلوار جمهورى اسلامى، نهاد رهبرى در دانشگاه‏ها، تلفن 32904440

پاتوق كتاب تهران: خيابان انقلاب، چهار راه كالج، پ 715، تلفن 88911212

قم، مؤسسه فرهنگى و اطلاع‏رسانى طلوع طاها، تلفن 37748345

نشانى اينترنت: www.Ketabroom.ir - www.porseman.org - www.porsemani.ir

پست الكترونيك:          info@Ketabroom.ir     -     info@porseman.org

 

فهرست مطالب

 

مقدمه ···  15

سخنان امام خمينى(ره)···  19

سخنان آيه‏اللّه‏ جوادى آملى···  21

 

اهميت و جايگاه اعتكاف

مفهوم اعتكاف

 پرسش 1 . اعتكاف به چه معنا است؟··· 25

 پرسش 2 . آيا در قرآن آيه‏اى درباره اهميت اعتكاف وجود دارد؟··· 25

پيشينه اعتكاف

 پرسش 3 . اعتكاف از چه زمانى آغاز شد؟··· 27

 پرسش 4 . چرا در عصر ما اعتكاف در ماه رجب انجام مى‏گيرد در حالى‏كه روايات فضيلت زمان اعتكاف را منحصر در ماه رمضان برشمرده است؟··· 28

 پرسش 5 . آداب و مستحبات اعتكاف را بيان كنيد؟··· 29

فلسفه اعتكاف

 پرسش 6 . فلسفه اعتكاف چيست؟··· 30

ثواب اعتكاف

  پرسش 7 . كسى كه نمى‏تواند در اعتكاف شركت كند، با چه كارهايى مى‏تواند ثوابش را كسب كند؟··· 30

شرايط اعتكاف

 پرسش 8 . شرايط صحت اعتكاف چيست؟··· 31

اقسام اعتكاف

 پرسش 9 . اعتكاف واجب است يا مستحب؟··· 31

نيت اعتكاف

 پرسش 10 . نيت اعتكاف از چه زمانى شروع مى‏شود؟ و چگونه بايد نيت شود؟··· 32

شروع اعتكاف

 پرسش 11 . در روز اول اعتكاف، سحرى را در خانه خوردم و پس از نماز صبح به مسجد رفتم، اعتكاف من درست بوده يا نه؟··· 32

وضو هنگام اذان

 پرسش 12 . آيا در هر سه روز اعتكاف بايد هنگام اذان صبح در مسجد بود مثلاً اگر روز دوم يا سوم هنگام اذان در وضو خانه باشيم آيا اعتكاف صحيح است؟··· 32

شرط در اعتكاف

 پرسش 13 . آيا معتكف مى‏تواند به هنگام نيت اعتكاف، شرط كند كه هر زمان خواست (هر چند بدون عذر)، از اعتكاف خارج شود؟··· 33

خروج از مسجد

 پرسش 14 . در چه مواردى مى‏توان از مسجد خارج شد؟··· 33

 پرسش 15 . اگر كسى به جهت ضرورت از مسجد خارج شود و خروج او طولانى گردد، اعتكافش چه حكمى دارد؟··· 34

وضو و غسل مستحبى

 پرسش 16 . خارج شدن معتكف از مسجد براى گرفتن وضو و غسل مستحبى چه حكمى دارد؟··· 34

وضو در اعتكاف

  پرسش 17 . حكم فردى كه در اعتكاف است و در مسجد نمى‏تواند وضويش را نگه دارد چيست؟··· 35

اعتكاف و غسل

 پرسش 18 . اگر در مسجد محتلم شويم، وظيفه ما چيست؟··· 35

 پرسش 19 . بعد از نماز صبح محتلم شدم، امّا غسل را تا ظهر به تأخير انداختم؛ آيا اعتكاف اشكال پيدا كرده است؟··· 35

توقف در سايه

 پرسش 20 . گفته مى‏شود اگر معتكف به خاطر عذر و ضرورت از مسجد خارج شود حق ندارد از كنار سايه حركت كند، آيا اين سخن صحيح است؟··· 36

خون بدن

 پرسش 21 . قسمتى از بدن در حال اعتكاف خونى شده است. وظيفه چيست؟··· 37

اعتكاف بيماران

 پرسش 22 . آيا كسى كه روزه برايش ضرر دارد مى‏تواند جهت درك ثواب اعتكاف معتكف شود؟··· 37

 پرسش 23 . به علت بيمارى از روزه گرفتن معذورم، آيا مى‏توانم بدون روزه اعتكاف كنم؟··· 37

روزه قضا در اعتكاف

 پرسش 24 . آيا روزه‏هاى قضا كه بر عهده داريم، مى‏توانيم در اعتكاف بگيريم؟··· 38

 پرسش 25 . آيا مى‏توان روزه روز سوم اعتكاف را كه واجب مى‏شود، از روزه قضا حساب كرد، يا خودش واجب جداگانه است؟··· 38

 پرسش 26 . اگر كسى روزه‏هاى قضاى خود را بگيرد و شب‏ها را در مسجد به سر ببرد؛ ولى روزها در مسجد نباشد، معتكف محسوب مى‏شود؟··· 38

بلوغ در اعتكاف

 پرسش 27 . آيا نوجوانى كه به حد بلوغ نرسيده است، مى‏تواند اعتكاف كند؟··· 38

اخلاص معتكف

  پرسش 28 . اگر كسى به انگيزه امور مادى در اعتكاف شركت كند، حكم آن چگونه است؟··· 39

نيابت استيجارى

 پرسش 29 . آيا نيابت اعتكاف از طرف مرده جايز است؟ آيا مى‏تواند در مقابل آن مزد بگيرد؟··· 39

نيابت در اعتكاف

 پرسش 30 . آيا نيابت اعتكاف از طرف عده‏اى از اموات صحيح است؟··· 39

 پرسش 31 . آيا مى‏توان به نيابت يك نفر زنده معتكف شد؟··· 39

اعتكاف در سفر

 پرسش 32 . در ايام اعتكاف در مسافرت هستم، چگونه مى‏توانم از اعتكاف بهره ببرم؟··· 40

نذر اعتكاف

 پرسش 33 . نذر اعتكاف چگونه انجام مى‏گيرد؟··· 40

 پرسش 34 . كسى كه نذر كرده ايام البيض (روزهاى سيزدهم تا پانزدهم) ماه رجب اعتكاف كند، چنانچه در اين ايام بيمار شود، تكليف چيست؟··· 41

اجازه پدر

 پرسش 35 . آيا اعتكاف فرزند بدون اجازه پدر صحيح است يا خير؟··· 42

اعتكاف كارمند

 پرسش 36 . آيا اعتكاف كارمندان ادارى و كارگران در ساعات كار جايز است؟··· 42

عوامل اجرايى

 پرسش 37 . آيا عوامل اجرايى اعتكاف مى‏توانند جهت فراهم كردن (افطارى، سحرى و...) در طول اين سه روز گاهى از محدوده مسجد خارج شوند؟··· 42

 

مكان اعتكاف

مسجد جامع

 پرسش 38 . منظور از مسجد جامع چيست؟··· 43

 مسجد دانشگاه

 پرسش 39 . اعتكاف در چه مساجدى جايز است؟ آيا در مساجد دانشگاه‏ها مى‏توان اعتكاف كرد؟··· 43

 پرسش 40 . برخى مراجع تقليد، اعتكاف را تنها در مساجد جامع جايز مى‏دانند؛ آيا دانشجويان مى‏توانند نذر كنند كه سه روز در مسجد دانشگاه اجتماع كنند؟··· 44

حياط مسجد

 پرسش 41 . آيا در حياط مسجد هم اعتكاف صحيح است يا خير؟ همچنين در زيرزمين و پشت بام مسجد؟··· 45

سرداب و بام مسجد

 پرسش 42 . اعتكاف در مكان‏هايى كه شك داريم جزء مسجد است (مانند بام، سرداب و مقدارى كه به مسجد افزوده مى‏شود) چگونه است؟··· 45

تزريق آمپول

 پرسش 43 . كسى كه هر روز نياز به تزريق آمپول دارد مى‏تواند اعتكاف كند و به جهت آن از مسجد خارج شود؟··· 45

تطهير مسجد

 پرسش 44 . نجس شدن مسجد در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟··· 46

تعدد مسجد

 پرسش 45 . اگر در شهرى كه مساجد جامع متعدد باشد، تكليف چيست؟··· 46

 پرسش 46 . آيا جايز است اعتكاف را در دو مسجد و يا دو شبستان انجام داد؟··· 46

مكان خاص

 پرسش 47 . اگر محل خاصى از مسجد را براى اعتكاف خود معين كند، آيا لازم است خود را به آن مقيد كند؟··· 47

غصب در اعتكاف

 پرسش 48 . اگر شخصى در اعتكاف جاى كسى را بگيرد، آيا اعتكافش باطل مى‏شود؟··· 47

 زمان اعتكاف

 پرسش 49 . آيا در هر زمان كه بخواهيم مى‏توانيم، معتكف شويم يا زمان خاص دارد؟··· 47

مقدار اعتكاف

 پرسش 50 . تعداد روزهاى اعتكاف معين است، يا به دلخواه خود شخص است؟··· 48

زمان خارج مسجد

 پرسش 51 . اگر معتكف براى موارد ضرورى از مسجد خارج شود، چه نكاتى را بايد رعايت كند؟··· 48

 

اعتكاف بانوان

اجازه شوهر

 پرسش 52 . آيا زن براى رفتن به اعتكاف، نياز به اجازه شوهر دارد و اگر بدون اجازه برود، آيا اعتكافش صحيح است؟··· 49

حيض در اعتكاف

 پرسش 53 . اگر زن در حال اعتكاف عادت ماهانه شود، تكليف چيست؟··· 50

 پرسش 54 . آيا زن مى‏تواند جهت شركت در اعتكاف، براى جلوگيرى از عادت ماهيانه، قرص مصرف كند؟··· 51

 

محرمات اعتكاف

 پرسش 55 . محرمات اعتكاف كدام است؟··· 53

مبطلات اعتكاف

 پرسش 56 . انجام دادن چه كارهايى، اعتكاف را باطل مى‏كند؟··· 53

عطر و نگاه به آينه

 پرسش 57 . در اعتكاف نگاه كردن به آينه و عطر و ادكلن زدن و شانه زدن چه حكمى  دارد؟··· 54

نگاه شهوت‏انگيز

 پرسش 58 . آيا نگاه شهوت انگيز موجب بطلان اعتكاف و وجوب كفّاره مى‏شود؟··· 54

تلفن در اعتكاف

 پرسش 59 . گفت‏وگو با تلفن همراه در مسجد، در موارد غيرضرورى و مكرر، چه صورت دارد؟··· 55

ملاقات در اعتكاف

 پرسش 60 . خروج معتكف از مسجد براى ملاقات و گفتگوى با اعضاى خانواده‏اش، چه حكمى دارد؟··· 55

غيبت در اعتكاف

 پرسش 61 . در هنگام اعتكاف اگر در جمع معتكفين غيبت شخصى شود آيا اعتكاف باطل مى‏شود؟··· 55

درس و مطالعه

 پرسش 62 . آيا جايز است در اعتكاف، مطالعه و گفت و گوى درسى داشت؟··· 56

معامله در اعتكاف

 پرسش 63 . خريد و فروش در صورت ضرورت و عدم ضرورت، براى معتكف چه حكمى دارد؟··· 57

قطع اعتكاف

 پرسش 64 . آيا قطع اعتكاف گناه دارد؟··· 57

سالن غذاخورى مسجد

 پرسش 65 . آيا صرف غذا در سالن غذاخورى مسجد، براى معتكفان جايز است؟··· 57

تهيه غذا

 پرسش 66 . كسانى كه مشكل خاصّى از نظر تغذيه دارند، آيا مى‏توانند جهت آوردن غذا از محلّ اعتكاف خارج شوند، و مجدّداً باز گردند؟··· 57

پرداخت بدهى

 پرسش 67 . آيا معتكف مى‏تواند جهت پرداخت بدهى خود، از مسجد خارج شود؟··· 58

 برق مسجد

 پرسش 68 . استفاده از برق وسايل مسجد در كارهاى شخصى، در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟··· 58

كلاس درس

 پرسش 69 . آيا در ايام اعتكاف، رفتن به كلاس و شركت در درس‏ها جايز است؟··· 58

تدريس

 پرسش 70 . آيا كسى كه معتكف است مى‏تواند براى كار يا تدريس از مسجد خارج شود و برگردد؟··· 59

شركت در امتحان

 پرسش 71 . در ايام اعتكاف، براى شركت در آزمون و امتحان مى‏توان از مسجد خارج شد؟··· 59

شركت در راهپيمايى

 پرسش 72 . آيا مى‏توان براى شركت در راهپيمايى و انتخابات محل اعتكاف را ترك نمايد سپس براى ادامه به محل اعتكاف برگردد؟··· 59

اعتكاف و نماز جمعه

 پرسش 73 . براى رفتن به نماز جمعه، مى‏توان از محل اعتكاف خارج شد؟··· 60

كارت ديگران

 پرسش 74 . اگر كسى دانشجوى دانشگاه نباشد و با رضايت دوستش به جاى دوستش با كارت دانشگاه به اعتكاف برود اشكالى دارد؟··· 60

افطارى معتكف

 پرسش 75 . استفاده از افطارى و سحرى معتكفان، براى ديگران چه حكمى دارد؟··· 61

قى در اعتكاف

 پرسش 76 . اگر معتكف در روز به جهت حالت تهوع، قى كند، حكم اعتكافش چيست؟··· 61

 

كفاره و قضا

 كفاره اعتكاف

 پرسش 77 . در چه مواردى بطلان اعتكاف موجب كفاره هم مى‏شود؟··· 63

 پرسش 78 . كفاره اعتكاف چه‏قدر است؟··· 63

 پرسش 79 . اگر هر يك از مبطلات پنج‏گانه اعتكاف در روز سوم انجام شود كفاره دارد؟··· 63

 پرسش 80 . در صورتى كه شخص در روز سوم اعتكاف مستحبى، مريض شود و يا اضطرارى پيش آيد، مى‏تواند اعتكاف را به هم زند؟ آيا در اين صورت كفاره دارد؟··· 64

قضاى اعتكاف

 پرسش 81 . چنانچه اعتكاف مستحبى را به جهتى به هم بزند، آيا قضاى آن واجب مى‏شود؟··· 65

قضاى نذر اعتكاف

 پرسش 82 . كسى كه نذر كرده اعتكاف به جا آورد، آن گاه با گذشت يك روز از اعتكافش آن را به جهتى باطل كند، آيا قضاى آن واجب است؟··· 65

جهل به احكام اعتكاف

 پرسش 83 . اگر كسى از روى فراموشى از اعتكاف خارج شود، چه حكمى دارد؟··· 66

 پرسش 84 . اگر كسى به جهت ندانستن مسئله از اعتكاف خارج شود، آيا اعتكافش باطل مى‏شود؟··· 66

 

كليدواژه‏ها···  67

كتابنامه···  69

 

 

مقدمه

«پرسش‏گرى» از آغاز آفرينش انسان، رخ‏نمايى كرده ؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده، بر برگ زرد خود، شيطان را فرونشانده و در اين ميان، مقام آدميت را نشان داده است. آفتاب كوفه چه زيبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».

 

هم سؤال از علم خيزد هم جواب

 همچنانكه خار و گُل از خاك و آب

 

آرى! هر كه سؤال‏هايش آسمانى است، دانش و بينش پاسخش خواهد بود. پويايى و پايايى «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش‏هاى حقيقت‏طلبانه و پاسخ‏هاى خِردورزانه است.

اداره مشاوره و پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمتِ» پرسش‏ها را بر «زمين اجابت» پاسخ‏گو باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانيم سنگ صبور جوانان انديشمند و بالنده ايران اسلامى باشيم، به خود خواهيم باليد.

شايان ذكر است در راستاى ترويج فرهنگ دينى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‏ها، تاكنون بيش از سيصد هزار پرسش دانشجويى را در موضوعات مختلف انديشه دينى، مشاوره، احكام و... پاسخ داده است.

 آنچه پيش رو داريد، بخشى از پرسش‏هاى احكامِ اعتكاف داراى فراوانى در ميان قشر  جوان و دانشگاهيان است كه از سوى محقق ارجمند حجه‏الاسلام سيدمجتبى حسينى پاسخ داده شده است و توسط حجج اسلام؛ سيدمحمدتقى محمدى و على گرجى، بازبينى و تكميل گرديده است.

ويژگى‏هاى اين مجموعه و شيوه تنظيم آن در چند نكته ذيل بيان مى‏شود:

الف. پاسخ پرسش‏ها همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخ‏هاى هم‏مضمون، با عبارت يكسان و روان تحرير شده است ؛ از اين رو بيشتر پاسخ‏ها اقتباسى است.

ج. جهت اتقان و اطمينان بيشتر علاوه بر مستندسازى پاسخ‏ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نيز استفتا شده است.

د. جهت دستيابى آسان به پاسخ‏ها، در انتهاى كتاب فهرست كليدواژه‏ها براساس موضوع تنظيم شده است.

ه . در تنظيم كتاب، نظر حضرت امام خمينى قدس‏سره به عنوان اولين فتوا آمده و فتاواى ديگر مراجع بزرگوار - كه نامشان به ترتيب حروف الفبايى در ذيل مى‏آيد - پس از آن ذكر گرديده است:

1. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ محمدتقى بهجت (قدس سرّه الشريف )

2. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ ميرزا جواد تبريزى (قدس سرّه الشريف )

3. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج سيد على حسينى خامنه‏اى (دام‏ظله العالى )

4. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج سيد على حسينى سيستانى (دام ظله العالى )

5. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ لطف‏اللّه‏ صافى گلپايگانى (دام ظله العالى )

6. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ محمد فاضل لنكرانى (قدس سرّه الشريف )

7. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ حسين نورى همدانى (دام ظله العالى )

 8. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ ناصر مكارم شيرازى (دام ظله العالى )

9. حضرت آيه‏اللّه‏ حاج شيخ حسين وحيد خراسانى (دام ظله العالى )

گفتنى است كه در متن كتاب تنها به ذكر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اكتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش مى‏طلبيم و از درگاه خداوند متعال براى ايشان، دوام عزت و سلامتى مسألت داريم.

برآنيم با توفيق خداوند، به تدريج ادامه اين مجموعه را تقديم شما خوبان كنيم. پيشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شايسته و پربارِ مجموعه‏هايى از اين دست خواهد بود.

در پايان از تلاش‏هاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همكاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حجه‏الاسلام صالح قنادى كه در بازخوانى و آماده‏سازى اين اثر تلاش كرده‏اند، تشكر و قدردانى مى‏شود و دوام توفيقات اين عزيزان را در جهت خدمت بيشتر به مكتب اهل‏بيت عليهم‏السلام و ارتقاى فرهنگ دينى جامعه - به ويژه دانشگاهيان - از خداوند متعال مسألت داريم.

 

اللّه ولى التوفيق

معاونت مطالعات راهبردى نهاد

 

امام خمينى(ره)

تا قوا و نشاط جوانى باقى است...

اى عزيز، اولاً مگذار مفاسد اخلاقى يا عملى در مملكت ظاهر و باطنت وارد شود، كه اين خيلى سهل‏تر از آن كه بعد از ورود بخواهى اخراج آنها كنى. همان‏طور كه دشمن را اگر نگذارى وارد سر حد مملكت گردد، يا وارد قلعه شود، آسان‏تر است تا در صدد رفع و اخراج برآيى. و اگر وارد شد، هر چه ديرتر در صدد دفع برآيى، زحمتت زياد مى‏شود و قوه‏ى داخلى، رو به نقصان مى‏گذارد.

شيخ جليل ما و عارف بزرگوار، آقاى شاه آبادى - روحى فداه - فرمودند:

«تا قواى جوانى و نشاط آن باقى است، بهتر مى‏توان قيام كرد در مقابل مفاسد اخلاقى، خوب‏تر مى‏توان وظايف انسانيه را انجام داد. مگذاريد اين قوا از دست برود و روزگار پيرى پيش آيد كه موفق شدن در آن حال، مشكل است و بر فرض موفق شدن، زحمت اصلاح خيلى زياد است».

 

آية اللّه‏ جوادى آملى

اعتكاف: «خلوت و پرهيز از كثرت است...»

اعوذ بالله من الشيطان الرجيم، بسم اللّه‏ الرحمن الرحيم. مهمترين راه براى عبادت همان خلوت و پرهيز از كثرت است. هر  چه انسان از كثرت فاصله داشته باشد در عبادت كامياب‏تر است و اعتكاف هم از همين جهت محترم و معتبر است. مردان الهى دو گروه‏اند، اوحدى از آنها در عين حال كه در كثرتند، كثير را نمى‏بينند و آن واحد «خالق كثير» را مى‏نگرند و كثير را جز آيات او نمى‏دانند و نمى‏بينند، ولى براى اوساط از مردان الهى و عبادى، بايد زمان و زمينى فراهم بشود كه اين‏ها از كثرت محفوظ بمانند. شب و مخصوصاً سَحَر، كه بسيارى از مردم خوابند و كثرتى مزاحم كسى نيست. براى رازگويى با ذات اقدس الهى بسيار مناسب است، لذا فرمود: «انَّ ناشئةَ اللَّيْلِ هِىَ اَشَدّ وَطْئاً وَ اَقْومُ قيلاً»؛ «سحرخيزى نشئه‏ى خاص خودش را دارد و براى پرهيز از كثرت (بسيار مناسب) است».

جريان اعتكاف هم براى همين منظور پيش بينى و طراحى شده و اصلش مربوط به اعتكاف رسول گرامى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در ماه مبارك رمضان است. ماه مبارك رمضان مخصوصاً دهه‏ى سوم جاى اعتكاف است.

در اعتكاف شرايطى بازگو شده است كه مهم ترينش روزه گرفتن است.  همان‏طورى كه نماز بدون طهارت نيست «لا صَلاةَ اِلاّ بِطَهُورٍ» اعتكاف هم بدون روزه صحيح نيست، «لا اِعْتِكافَ اِلاّ بِصَوْمٍ». بدون وضو نماز صحيح نيست و بدون روزه اعتكاف صحيح نيست. همان طورى كه طهارت مقدمه است براى نماز و نماز عمود دين مى‏شود. روزه نيز زمينه‏ى فلاح و تقوا است و با همه‏ى جلال و شكوهى كه دارد شرط اعتكاف است.

مطلب ديگر آن است كه اعتكاف از يك جهت شبيه حال احرام حج است. اگر چه روزه‏دار از بعضى از امور در روز ممنوع است، اما در شب همان امور براى او حلال و رواست. لكن در حال اعتكاف همان كارهايى كه در روز براى روزه‏دار ممنوع بود برخى از آن كارها، در شب هم براى معتكف ممنوع است. نظير حال احرام كه شب و روز ندارد، اگر روز براى محرم، صيد حيوانات صحرايى ممنوع است در شب هم ممنوع است و كارهاى ديگر. «لا رفث و لا فسوق و لا جدال فى الحج» ليل و نهار ندارد و شب و روزش يكسان است. بنابر اين در مدت اين سه روز كه شخص، مهمان خداست و نام معتكف در خانه او - آن هم در مسجد جامع يا در مسجدى كه نماز جمعه خوانده مى‏شود، يا مسجدى كه جمعيت قابل توجهى در آن عبادت اقامه مى‏كنند كه جامع بر او صادق باشد - در چنين مكانى وقتى كسى به اعتكاف نشست، ليل و نهار براى او يكسان است از آن لذت‏هاى شهوانى و مانند آن در تمام اين حالت بايد پرهيز كند.

كسانى كه رغبت به اعتكاف دارند «شَوْقَاً اِلَى الثَّوابِ» است نه «خَوْفاً مِنَ الْعِقابِ». كارهاى واجب را گاهى ممكن است انسان براى ترس از دوزخ انجام دهد، ولى كارهاى اعتكاف و مانند آن كه ثواب دارد و مستحب است اينها براى ترس از عذاب نيست، زيرا واجب نيست كه اگر ترك كردند، دوزخ  بروند، مستحب است و چون مستحب است براى شوق به ثواب است، لكن معتكفان دو قسم‏اند اوساطى از اهل اعتكاف، در جات فضيلت و ثواب و بهشت را مى‏طلبند و اوحده‏اى از اهل اعتكاف محبوب و دل آرام را مى‏طلبند، همان است كه گفته مى‏شود «أَلا بِذِكْرِ اللّه‏ِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبِ» اين قراردادى و از سنخ مفاهمه نيست.

آنچه كه آرايش دل ماست برابر سوره‏ى حجرات. ايمان به خداست، كه «حَبِّبْ اِلَيْكُمُ الاْيمانَ وَ زَيِّنْهُ فى قُلُوبِكُمْ» آرايش دل و زينت و زيور است.

اعتكاف براى آن است كه اولاً دل‏هاى بى‏زيور آرايش پيدا كند، و ثانياً دل‏هاى ناآرام، آرام بشود. فضاى دانشگاه چنين فضايى است. دانشجويان عزيز و همچنين طلاب حوزوى كه در دوران جوانى توفيق تشرّف اعتكاف را داشته و دارند، عنايت دارند كه به دنبال دل آرا و دل آرامند و هيچ كسى در درون آنها نيست كه از آرايش قلب آن‏ها با خبر يا از آرامش دل آنها مستحضر باشد. تنها خود آنها در صورتى كه سرى به دل بزنند و مراقب و مواظف آرايش و آرامش دل باشند، يك چنين حالى در اعتكاف به دست مى‏آورند زيرا: اولاً، انسان در اين سه روز از بسيارى امور فاصله مى‏گيرد، ثانياً، به درون خود سرى مى‏زند و ثالثاً، درون آفرين را در درون خود مشاهده مى‏كند و رابعاً با او سخن گفته و مناجات مى‏كند، مخصوصاً با دعاهاى پر فيض ماه رجب، آن گاه است كه احساس مى‏كند اگر نقصى دارد اين نقص را، «او» به كمال تبديل مى‏كند اگر عيبى دارد اين عيب را، «او» به صحت تبديل مى‏كند، چون وقتى خدا را مشاهده كرد آثار الهى را مى‏بيند. يك معتكف وقتى خلوت كرده و از كثرت به وحدت و از بيرون به درون و از  غير به يار آمده است، از مخلوق به خالق رسيده است و از ناآرامى و اضطراب به آرامش بار يافته است.

انسان در حال اعتكاف وقتى خلوت كرد و او را عبادت كرد و با او مذاكره و زمزمه كرد، مى‏يابد كه آنچه در جهان خلقت است همه‏اش حجاب است، يا حجاب درون و يا حجاب بيرون و اين حجاب‏ها آيت و علامت و نشانه‏اند. هم حجاب‏هاى ظلمانى را و هم حجاب‏هاى نورانى را بايد برطرف كرد. اين همان تقرب الى‏اللّه‏ است. وقتى كه يك معتكف به خود آمد و جهان را با اين منظر ديد و عينك قرآن را بر چشم گذاشت، و از منظر قرآن به عالم و آدم نگاه كرد، مى‏بيند همه اين ميناگرى‏ها كار اوست.

ما سعى و كوشش و هدف والاى مان در اعتكاف اين باشد كه به دل آرام و دل آرايمان برسيم، آن‏گاه بسيارى از مسائل براى ما حل مى‏شود. اولاً، لذت ما فوق لذت‏هاى ديگران خواهد بود. ثانياً، هرگز از آلودگى لذت نمى‏بريم. ثالثاً، ديگر كسى به ما نخواهد گفت رانت‏خوارى نكن، ربا خوارى نكن، دروغ نگو، غيبت نكن، چون بوى بد اين عَفِن‏ها را استشمام مى‏كنيم، اين‏ها فايده‏ى اعتكاف است. البته ثواب هم در آن محفوظ است بهشت هم در آن محفوظ است، اما آن هدف برين و والا كه به همت انسان اوحدى وابسته است از اين قبيل است. اميدواريم ذات اقدس الهى، توفيق اعتكاف را به همگان، مخصوصاً طلاب جوان و دانشجويان عزيز مرحمت بفرمايد و هدف والاى معتكفان كه شهود آن محبوب دل آرا و دل آرام است، بهره‏ى همه معتكفان بشود[1].

 

اهميت و جايگاه اعتكاف

مفهوم اعتكاف

 پرسش 1 .  اعتكاف به چه معنا است؟

«اعتكاف»، در لغت از ماده عكف به معناى توقف در جايى است[2] و در اصطلاح فقه، عبارت است از: «ماندن حداقل سه روز در مسجد، به قصد عبادت خداوند با شرايطى خاص».

 

 پرسش 2 .  آيا در قرآن آيه‏اى درباره اهميت اعتكاف وجود دارد؟

بايد دانست كه اصل اعتكاف يك عبادت مستحب است كه با نذر، عهد، قسم، اجاره و مانند آن واجب مى‏شود.[3]

اين عبادت بايد با قصد قربت انجام گيرد. شخص مؤمن با قصد قربت سه  روز در مسجد مى‏ماند و روزه مى‏گيرد و جز براى امر ضرورى از آن خارج نمى‏شود و صرف توقف و ماندن در خانه خدا بدون قصد، اعتكاف محسوب نمى‏شود. هرچند واژه اعتكاف با اين شكل و قالب در قرآن به چشم نمى‏خورد  ولى ريشه و ساير مشتقات آن در نه آيه[4] به كار رفته است كه تنها يك مورد آن در معناى اصطلاحى اعتكاف بوده است».[5]

خداوند متعال مى‏فرمايد:

«ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلا تَقْرَبُوها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ آياتِهِ لِلنّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ»[6]؛

«سپس روزه را تا شب تكميل كنيد و در حالى كه در مساجد به اعتكاف پرداخته‏ايد، با زنان آميزش نكنيد. اين مرزهاى الهى است پس به آن نزديك نشويد. خداوند اين چنين آيات خود را براى مردم روشن مى‏سازد. باشد كه پرهيزكار گردند».

اسلام عزلت و انزواى كامل از مردم را روان نداشته است، زيرا اين امر مسئوليت انسان را در زندگى و نقشى كه بايد در اصلاح آن داشته باشد از ميان مى‏برد؛ ولى عزلت جستن موقت و كوتاه‏مدت، امرى پسنديده و براى ادامه زندگى به انسان نيرو مى‏دهد. از اين رو اعتكاف كه يكى از اين روش‏هاست، مورد سفارش اسلام است.[7]

«اعتكاف»، استحباب و فضيلت فراوان دارد و صفاى خاصى به روح و جان مى‏بخشد.

 

پيشينه اعتكاف

 پرسش 3 .  اعتكاف از چه زمانى آغاز شد؟

قرآن مى‏فرمايد:

«وَ عَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ»[8]؛

«و ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه خانه مرا براى طواف كنندگان و مجاوران و ركوع كنندگان و سجده كنندگان، پاك و پاكيزه كنيد».

مراسم اعتكاف، به زمان حضرت ابراهيم عليه‏السلام بر مى‏گردد و بعد از او، در بعضى از شريعت‏ها و در زندگى برخى از صالحان - حضرت مريم و زكريا عليهم‏السلام- به چشم مى‏خورد. با ظهور دين اسلام، اين امر شكل تازه‏اى به خود گرفت و در ميان مسلمانان، به عنوان يك عبادت مستحب با آداب و شرايط خاص رايج شد.

پيامبر اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله همه ساله در ماه رمضان - به ويژه دهه آخر آن - اعتكاف مى‏كرد و دستور مى‏داد رختخوابش را برچينند و چادرى در مسجد بر پا كنند و هميشه مى‏فرمود: «ده  روز اعتكاف در ماه رمضان، برابر با دو حج و دو عمره است»[9].

 امام حسن و امام حسين عليهماالسلام نيز به سنت اعتكاف عمل نموده و آن را زنده نگاه مى‏داشتند.

در حديث آمده كه امام حسن عليه‏السلام با آن كه در حال اعتكاف بودند، براى رفع حاجت برادر دينى خود اقدام و او را از مشكل مالى نجات دادند.[10]

امام صادق عليه‏السلام نيز مانند نبى اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در مسجدالنبى معتكف مى‏شدند.[11]

اعتكاف در دوران غيبت امام زمان(عج) نيز ادامه داشته به ويژه در عصر صفوى كه در سايه تلاش‏هاى عالمان دينى در شهرهاى ايران رونق خاصى يافته است[12] و اكنون در بسيارى از شهرهاى كشورمان در روزهاى 13، 14 و 15 ماه رجب (ايام البيض) برگزار مى‏شود.

 

 پرسش 4 .  چرا در عصر ما اعتكاف در ماه رجب انجام مى‏گيرد در حالى‏كه روايات فضيلت زمان اعتكاف را منحصر در ماه رمضان برشمرده است؟

ترديدى نيست كه در هر زمانى كه روزه صحيح باشد، اعتكاف نيز صحيح است؛ ولى از متون دين استفاده مى‏شود كه بهترين زمان براى انجام آن، ماه رمضان به ويژه دهه آخر آن است. اعتكاف در ماه رجب، هر چند در متون دينى به صورت صريح و روشن يافت نمى‏شود، اما در برخى روايات آمده «برآورده كردن نياز برادر مؤمن بهتر است از دو ماه روزه پى در پى در مسجدالحرام و دو ماه  اعتكاف در آن مكان مقدس».[13]

در اين حديث به طور ضمنى اعتكاف در ماه‏هاى حرام از جمله ماه رجب، يادآورى شده است. افزون بر آن، خصوص ايام‏البيض ماه رجب سفارش فراوان به روزه داشتن، دعا كردن و برآورده شدن حاجات و مانند آن شده است و شايد اين امر نيز باعث اهميت اعتكاف در ماه رجب گرديده است، لذا اين گفته برخى نويسندگان كه در خصوص ماه رجب روايتى يافت نشده، صحيح به نظر نمى‏رسد.[14]

 

 پرسش 5 .  آداب و مستحبات اعتكاف را بيان كنيد؟

آداب اعتكاف بر سه دسته است؛ برخى واجب و برخى حرام و دسته‏اى نيز مستحب مى‏باشد. دو قسم اول در شرايط و محرمات اعتكاف بيان مى‏شود.

اما كارهايى كه انجام آن بر معتكف مستحب است عبارتند از:

1. تلاوت قرآن،

2. خواندن نماز،

3. ذكر و ياد خدا،

4. دعا،

5. تعليم و تعلم،

6. ترك سخن در امور دنيوى.[15]

در حديث آمده كه نبى‏اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در سفارش به ابوذر فرمود: «اى اباذر! هرگونه  نشست و توقفى در مسجد لغو و بيهوده است، مگر سه چيز: قرائت قرآن، ياد خدا، پرداختن به مسائل علمى».[16]

 

فلسفه اعتكاف

 پرسش 6 .  فلسفه اعتكاف چيست؟

«اعتكاف»، حكمت‏ها و فوايد فراوانى دارد كه بخشى از آنها عبارت است از:

1. ايجاد زمينه مناسب براى انديشه و تفكّر؛

2. فراهم آمدن زمينه توبه و بازگشت؛

3. فراهم شدن فرصت نيايش، نماز و تلاوت قرآن؛

4. فراهم شدن دوره‏اى كوتاه براى محاسبه نفس و خودسازى (كه حداقل سه روز طول مى‏كشد و انسان را از حاكميت غريزه‏ها، عادت‏ها و اشتغالات معمول زندگى آزاد مى‏سازد).

 

ثواب اعتكاف

 پرسش 7 .  كسى كه نمى‏تواند در اعتكاف شركت كند با چه كارهايى مى‏تواند ثوابش را كسب كند؟

همه مراجع: مى‏تواند با روزه گرفتن و شركت در اعمال ام داود از ثواب اين اعمال بهره‏مند شود.[17]

 

 

 

شرايط اعتكاف

  

 پرسش 8 .  شرايط صحت اعتكاف چيست؟

1. معتكف عاقل باشد.

2. با قصد قربت باشد.

3. اعتكاف حداقل سه روز متوالى باشد.

4. از اذان صبح روز اول تا مغرب شرعى روز سوم در مسجد باشد.

5. از مسجد خارج نشود مگر در ضرورت عرفى، شرعى و عقلى.

6. در يكى از مساجد چهارگانه و يا مسجد جامع شهر باشد[18].

7. اگر اعتكاف با حق شوهر منافات داشت، با اجازه او باشد.

8. اگر اعتكاف باعث اذيت و آزار پدر و مادر شود، با اجازه آن دو باشد.

 

اقسام اعتكاف

 پرسش 9 .  اعتكاف واجب است يا مستحب؟

همه مراجع: اعتكاف در اصل، يك عمل مستحبى است؛ ولى ممكن است به سببى - مانند نذر، عهد يا قسم - واجب شود. به عنوان مثال انسان نذر مى‏كند يا با خداى خود عهد مى‏بندد كه اگر در فلان كار، موفق شد، يا از فلان بيمارى شفا پيدا كرد، چند روز در مسجد معتكف شود[19].

 

نيت اعتكاف

 پرسش 10 .  نيت اعتكاف از چه زمانى شروع مى‏شود؟ و چگونه بايد نيت شود؟

همه مراجع: از هنگام اذان و طلوع فجر روز اول شروع مى‏شود. البته مى‏توان از شب قبل نيت كرد و از همان زمان بايد اعتكاف نمود.

و نيت آن اين‏گونه است «از اكنون تا مغرب شرعى روز سوم معتكف مى‏شوم قربه‏الى‏اللّه‏» و اگر نذر يا نيابت داشت، وفاى به نذر و يا نيابت را نيز اضافه مى‏كند.

 

شروع اعتكاف

 پرسش 11 .  در روز اول اعتكاف، سحرى را در خانه خوردم و پس از نماز صبح به مسجد رفتم، اعتكاف من درست بوده يا نه؟

همه مراجع: خير، در اعتكاف، بايد از طلوع فجر روز اول تا مغرب شرعى روز سوم در مسجد باشد و تأخير در ورود و يا تعجيل در خروج، اعتكاف را باطل مى‏كند[20].

 

وضو هنگام اذان

 پرسش 12 .  آيا در هر سه روز اعتكاف بايد هنگام اذان صبح در مسجد بود مثلاً اگر روز دوم يا سوم هنگام اذان در وضو خانه باشيم آيا اعتكاف صحيح است؟

همه مراجع: در روز اول بايد قبل از اذان خود را به مسجد برساند و اگر  در وضوخانه بيرون مسجد باشد اعتكاف او باطل است. ولى بعد از آن اگر به مقدار ضرورت بيرون مسجد باشد ضررى به اعتكاف نمى‏زند.[21]

  تبصره. اگر وضوخانه شلوغ باشد زمان خروج از مسجد نبايد طولانى شود و معتكفان مى‏توانند در مسجد نوبت انتظار داشته باشند مگر در موارد ضرورت.

 

شرط در اعتكاف

 پرسش 13 .  آيا معتكف مى‏تواند به هنگام نيت اعتكاف، شرط كند كه هر زمان خواست (هر چند بدون عذر)، از اعتكاف خارج شود؟

امام: مى‏تواند شرط كند كه اگر عذر عرفى يا شرعى برايش پيدا شد، بتواند از اعتكاف خارج شود؛ ولى بدون عذر جايز نيست[22].

آيات عظام بهجت، صافى، فاضل و نورى: آرى، چنين شرطى جايز است و اگر شرط كرد - هر زمان كه خواست - مى‏تواند از اعتكاف خارج شود[23].

آيات عظام سيستانى، مكارم و وحيد: مى‏تواند شرط كند كه اگر عذر عرفى يا شرعى برايش پيدا شد، بتواند از اعتكاف را خارج شود؛ ولى بدون عذر بنابر احتياط واجب، جايز نيست[24].

 

خروج از مسجد

  پرسش 14 .  در چه مواردى مى‏توان از مسجد خارج شد؟

همه مراجع: خارج شدن از مسجد جايز نيست؛ مگر به جهت ضرورت عقلى، عرفى و شرعى؛ مانند: مراجعه به پزشك در موارد اضطرار، رفتن به دستشويى (ضرورت عقلى)، عيادت بيمار، تشييع جنازه مرده (ضرورت عرفى)، غسل و وضوى واجب (ضرورت شرعى)[25].

 

 پرسش 15 .  اگر كسى به جهت ضرورت از مسجد خارج شود و خروج او طولانى گردد، اعتكافش چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر به قدرى باشد كه صورت اعتكاف را به هم زند، اعتكاف او باطل مى‏شود[26].

 

وضو و غسل مستحبى

 پرسش 16 .  خارج شدن معتكف از مسجد براى گرفتن وضو و غسل مستحبى چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه‏اى، صافى و فاضل: اشكال ندارد[27].

 آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: بنابر احتياط واجب جايز نيست[28].

 

وضو در اعتكاف

 پرسش 17 .  حكم فردى كه در اعتكاف است و در مسجد نمى‏تواند وضويش را نگه دارد چيست؟

همه مراجع: در اعتكاف نگاه داشتن وضو شرط نيست بلكه طهارت و وضو هنگام نماز لازم است.[29]

 

اعتكاف و غسل

 پرسش 18 .  اگر در مسجد محتلم شويم، وظيفه ما چيست؟

همه مراجع (به جز صافى): اگر معتكف محتلم شود و غسل كردن در مسجد به جهت توقف يا نجس كردن مسجد ممكن نباشد، واجب است از مسجد خارج شود[30].

آية اللّه‏ صافى: آرى، بايد از مسجد خارج شود، هر چند غسل در مسجد باعث مكث يا نجس كردن مسجد نشود[31].

 

  پرسش 19 .  بعد از نماز صبح محتلم شدم، امّا غسل را تا ظهر به تأخير انداختم؛ آيا اعتكاف اشكال پيدا كرده است؟

همه مراجع: توقّف جنب در مسجد حرام است و پس از احتلام، بايد فورى از مسجد خارج شويد و غسل كنيد. چنانچه در انجام دادن غسل تأخير كنيد و با حال جنابت در مسجد بمانيد، اعتكاف شما باطل است[32].

  تبصره. اگر دسترسى براى غسل ندارد مى‏تواند تيمم بدل از غسل را انجام دهد.

 

توقف در سايه

 پرسش 20 .  گفته مى‏شود اگر معتكف به خاطر عذر و ضرورت از مسجد خارج شود حق ندارد از كنار سايه حركت كند، آيا اين سخن صحيح است؟

آيات عظام امام، خامنه‏اى، فاضل و نورى: نشستن او در زير سايه جايز نيست (مگر در هنگام ضرورت) و بنا بر احتياط واجب در آفتاب نيز اشكال دارد ولى راه رفتن در زير سايه اشكال ندارد.[33]

آيات عظام بهجت و صافى: نشستن او در زير سايه جايز نيست (مگر در هنگام ضرورت) و بنا بر احتياط واجب در آفتاب نيز اشكال دارد و راه رفتن در زير سايه نيز بنا بر احتياط واجب جايز نيست.[34]

آيات عظام تبريزى و وحيد: نشستن او در زير سايه و آفتاب بنا بر احتياط واجب جايز نيست و اگر مضطر شد از نشستن در زير سايه اجتناب كند ولى راه رفتن در زير سايه اشكال ندارد.[35]

 آيه‏اللّه‏ سيستانى: نشستن او در زير ساير جايز نيست (مگر در هنگام ضرورت) و بنا بر احتياط واجب بعد از رفع حاجت، نشستن او هر چند در آفتاب اشكال دارد ولى راه رفتن در زير سايه اشكال ندارد.[36]

آيه‏اللّه‏ مكارم: نشستن او در زير سايه و آفتاب جايز نيست ولى راه رفتن در سايه اشكال ندارد.[37]

 

خون بدن

 پرسش 21 .  قسمتى از بدن در حال اعتكاف خونى شده است. وظيفه چيست؟

همه مراجع: اگر باعث نجاست مسجد نمى‏شود تطهير فورى ضرورت ندارد ولى براى نماز بايد تطهير كند.[38]

 

اعتكاف بيماران

 پرسش 22 .  آيا كسى كه روزه برايش ضرر دارد مى‏تواند جهت درك ثواب اعتكاف معتكف شود؟

همه مراجع: خير، نمى‏تواند معتكف شود و ثواب اعتكاف را درك نمى‏كند.[39]

 

 پرسش 23 .  به علت بيمارى از روزه گرفتن معذورم، آيا مى‏توانم بدون روزه  اعتكاف كنم؟

همه مراجع: خير، چون روزه شرط صحّت اعتكاف است[40].

  تبصره. ترديدى نيست كه اصل توقف در مسجد و عبادت، خود مستحب و داراى ثواب است؛ هر چند به عنوان اعتكاف نباشد.

 

روزه قضا در اعتكاف

 پرسش 24 .  آيا روزه‏هاى قضا كه بر عهده داريم، مى‏توانيم در اعتكاف بگيريم؟

همه مراجع: كسى كه روزه قضا دارد، لازم است روزه‏هاى اعتكاف را به نيت قضا به جا آورد و اعتكاف او نيز صحيح است[41].

 

 پرسش 25 .  آيا مى‏توان روزه روز سوم اعتكاف را كه واجب مى‏شود، از روزه قضا حساب كرد، يا خودش واجب جداگانه است؟

همه مراجع: اگر روزه قضا دارد، روزه روز سوم را نيز به نيت قضا به جا آورد و اعتكاف او صحيح است[42].

 

 پرسش 26 .  اگر كسى روزه‏هاى قضاى خود را بگيرد و شب‏ها را در مسجد به سر ببرد؛ ولى روزها در مسجد نباشد، معتكف محسوب مى‏شود؟

همه مراجع: خير، معتكف محسوب نمى‏شود[43].

 

بلوغ در اعتكاف

  پرسش 27 .  آيا نوجوانى كه به حد بلوغ نرسيده است، مى‏تواند اعتكاف كند؟

همه مراجع: اگر شرايط اعتكاف را رعايت كند، اعتكافش صحيح است[44].

 

اخلاص معتكف

 پرسش 28 .  اگر كسى به انگيزه امور مادى در اعتكاف شركت كند، حكم آن چگونه است؟

همه مراجع: در اعتكاف قصد قربت شرط است و بدون آن اعتكاف باطل است؛ ولى اگر كسى براى رضاى خدا در اعتكاف شركت مى‏كند - هر چند به انگيزه دريافت تشويق مالى باشد - اعتكافش صحيح است[45].

 

نيابت استيجارى

 پرسش 29 .  آيا نيابت اعتكاف از طرف مرده جايز است؟ آيا مى‏تواند در مقابل آن مزد بگيرد؟

همه مراجع: آرى، نيابت از طرف مرده صحيح است و شخص مى‏تواند در مقابل آن مزد بگيرد.[46]

 

نيابت در اعتكاف

 پرسش 30 .  آيا نيابت اعتكاف از طرف عده‏اى از اموات صحيح است؟

همه مراجع: خير، به نيابت از چند نفر مرده صحيح نيست؛ ولى مى‏تواند ثواب آن را به روح آنان هديه كند[47].

 

 پرسش 31 .  آيا مى‏توان به نيابت يك نفر زنده معتكف شد؟

همه مراجع: نيابت از انسان زنده اشكال دارد. البته اگر به قصد رجا باشد، نيابت جايز است[48].

 

اعتكاف در سفر

 پرسش 32 .  در ايام اعتكاف در مسافرت هستم، چگونه مى‏توانم از اعتكاف بهره ببرم؟

آيات عظام امام، خامنه‏اى، تبريزى، صافى، فاضل، نورى و وحيد: اگر قصد ده روز كنيد، مى‏توانيد در اعتكاف شركت كنيد؛ ولى نذر روزه در مسافرت جايز نيست[49].

آيات عظام بهجت و سيستانى: مى‏توانيد حتى در همان سفر نذر روزه كنيد و در اعتكاف شركت نماييد[50].

آية اللّه‏ مكارم: اگر قصد ده روز كنيد، مى‏توانيد در اعتكاف شركت كنيد؛ ولى نذر روزه در سفر اشكال دارد و اگر نذر كرد، احتياط آن است كه به نذر خود عمل كند[51].

  تبصره 1. كسانى كه با نذر روزه مى‏گيرند اگر قصد اقامت ده روز نداشته باشند نماز آنان شكسته است.

  تبصره 2. صيغه نذر در سفر «لِلّهِ عَلىَّ اَنْ اَصُوم فِى سَفَرى ثَلاثَةَ اَيّام»[52].

 

نذر اعتكاف

 پرسش 33 .  نذر اعتكاف چگونه انجام مى‏گيرد؟

همه مراجع: به قصد قربت، صيغه نذر اعتكاف را به عربى يا فارسى چنين مى‏خواند: «لِلّهِ عَلىَّ اَنْ اَعْتَكِفَ شَهْرَ رَجَب ثَلاثَةَ اَيّام» يا «براى خدا به گردن من باشد كه در سه روز از ماه رجب را اعتكاف كنم» و اگر صيغه نخواند، نذر منعقد نمى‏شود[53].

 تبصره 1. ماه رجب و سه روز به عنوان مثال آمده است.

 تبصره 2. نذر بر دو نوع است: نذر مشروط و نذر مطلق. نذر مشروط آن است كه شخص به جهت انجام عمل نيك و يا اجتناب از كار ناشايست، آن را بر خود واجب مى‏كند تا در نتيجه خداوند متعال حاجت او را برآورد. به عنوان مثال مى‏گويد: «اگر فرزندم خوب شد و عافيت پيدا كرد، هزار تومان به فقير كمك مى‏كنم».

               نذر مطلق نذرى است كه هيچ قيد و شرطى در آن مطرح نيست. به عنوان مثال مى‏گويد: «من براى خدا نذر مى‏كنم كه نماز شب بخوانم». در متن به عنوان مثال تنها صيغه نذر مطلق آمده است.

 

 پرسش 34 .  كسى كه نذر كرده ايام البيض (روزهاى سيزدهم تا پانزدهم) ماه رجب اعتكاف كند، چنانچه در اين ايام بيمار شود، تكليف چيست؟

 همه مراجع: اگر نذرش به سال خاصى تعيين شده - چنانچه به واسطه بيمارى نتواند روزه بگيرد يا ضرورتى (مانند حيض) براى خانم‏ها پيش آيد، تكليف از او ساقط است و كفاره هم ندارد؛ ولى اگر براى نذرش سال تعيين نشده، بايد قضاى آن را سال‏هاى بعد به‏جا آورد، ولى كفاره ندارد[54].

 

اجازه پدر

 پرسش 35 .  آيا اعتكاف فرزند بدون اجازه پدر صحيح است يا خير؟

همه مراجع: اگر باعث اذيت و آزار والدين نباشد، نياز به اجازه نيست و اعتكاف صحيح است[55].

 

اعتكاف كارمند

 پرسش 36 .  آيا اعتكاف كارمندان ادارى و كارگران در ساعات كار جايز است؟

همه مراجع: اگر قرارداد كار به گونه‏اى است كه كارمند و كارگر، بايد در ساعات ادارى، در اداره و مؤسه باشند، شركت در اعتكاف بدون اجازه از مسئولان امر صحيح نيست[56].

 

 عوامل اجرايى

 پرسش 37 .  آيا عوامل اجرايى اعتكاف مى‏توانند جهت فراهم كردن (افطارى، سحرى و...) در طول اين سه روز گاهى از محدوده مسجد خارج شوند؟

همه مراجع: خروج عوامل اجرايى اعتكاف براى خريد چيزهاى ضرورى مثل غذا و غيره اشكال ندارد.[57]

 

 

 

مكان اعتكاف

 

 

مسجد جامع

 پرسش 38 .  منظور از مسجد جامع چيست؟

همه مراجع: مسجد جامع مسجدى است كه اقشار مختلف مردم، در آن شركت مى‏كنند و اختصاص به محله يا صنف خاصى ندارد[58].

 

مسجد دانشگاه

 پرسش 39 .  اعتكاف در چه مساجدى جايز است؟ آيا در مساجد دانشگاه‏ها مى‏توان اعتكاف كرد؟

همه مراجع (به جز امام، خامنه‏اى و مكارم): اعتكاف در مساجد جامع شهرها جايز است و در سايز مساجد جايز نيست[59].

امام: اعتكاف بايد در مساجد چهارگانه باشد و بنابر احتياط واجب در مساجد جامع، بايد به قصد رجا انجام گيرد و در غير مساجد جامع صحيح نيست[60].

 آيات عظام خامنه‏اى، سيستانى، صافى و فاضل: اعتكاف در همه مساجد مانند مسجد دانشگاه‏ها به قصد رجا و مطلوبيت جايز است[61].

آيه‏اللّه‏ مكارم: در هر مسجدى كه دو يا سه مرتبه نماز جماعت برگزار مى‏شود، اعتكاف جايز است. بنابراين در مساجد دانشگاه‏ها كه ظهر و شب نماز جماعت برگزار مى‏شود اعتكاف جايز است.[62]

  تبصره 1 . مساجد اربعه عبارتند از: مسجدالحرام، مسجدالنبى، مسجد كوفه و مسجد بصره.

  تبصره 2 . اعتكاف در غير مساجد مانند حسينيه‏ها و نمازخانه‏ها، بنابر نظر همه مراجع جايز نيست.

  تبصره 3 . كسانى كه به واسطه نذر يا اجرت، اعتكاف واجب دارند، لازم است در مساجد چهارگانه يا مساجد جامع معتكف شوند.

 

 پرسش 40 .  برخى مراجع تقليد، اعتكاف را تنها در مساجد جامع جايز مى‏دانند؛ آيا دانشجويان مى‏توانند نذر كنند كه سه روز در مسجد دانشگاه اجتماع كنند؟

همه مراجع: آرى، نذر فوق صحيح است و از ثواب عبادت و دعا بهره‏مند مى‏شوند؛ ولى اين امر اعتكاف محسوب نمى‏شود[63].

  تبصره. متعلق نذر به هر صورت كه نيت شود، بايد طبق آن عمل شود. بنابراين در كم و  زياد كردن روزهاى عبادت و يا ساعات حضور مى‏توان تغيير داد.

 

 

حياط مسجد

 پرسش 41 .  آيا در حياط مسجد هم اعتكاف صحيح است يا خير؟ همچنين در زيرزمين و پشت بام مسجد؟

همه مراجع: اگر جزء مسجد باشد، صحيح است[64].

 

سرداب و بام مسجد

 پرسش 42 .  اعتكاف در مكان‏هايى كه شك داريم جزء مسجد است (مانند بام، سرداب و مقدارى كه به مسجد افزوده مى‏شود) چگونه است؟

همه مراجع: آنچه مشكوك است، حكم مسجد را ندارد و اعتكاف در آن صحيح نيست[65].

 

تزريق آمپول

 پرسش 43 .  كسى كه هر روز نياز به تزريق آمپول دارد مى‏تواند اعتكاف كند و به جهت آن از مسجد خارج شود؟

آيات عظام امام، بهجت و خامنه‏اى: اگر آمپول جنبه غذايى و تقويتى دارد مى‏تواند اعتكاف كند ولى بنا بر احتياط واجب بايد از تزريق آن خوددارى كند (چون روزه را باطل مى‏كند) و اگر جنبه دارويى دارد و يا عضو را بى‏حس مى‏كند، مى‏تواند جهت تزريق از مسجد خارج شود.[66]

 آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى، مكارم، نورى و وحيد: مى‏تواند اعتكاف كند و براى تزريق از مسجد خارج شود.[67]

آيه‏اللّه‏ فاضل: اگر آمپول جنبه غذايى و تقويتى دارد مى‏تواند اعتكاف كند ولى بايد از تزريق آن خوددارى كند (چون روزه را باطل مى‏كند) و اگر جنبه دارويى دارد و يا عضو را بى‏حس مى‏كند، مى‏تواند جهت تزريق از مسجد خارج شود.[68]

  تبصره. براى خروج از مسجد بايد شرايط ضرورت را رعايت كنند.

 

تطهير مسجد

 پرسش 44 .  نجس شدن مسجد در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟

همه مراجع: در صورتى‏كه عمدى نباشد اشكال ندارد ولى بايد در صورت امكان فوراً اقدام به تطهير آن نمايد و اگر عمدى باشد حرام است.[69]

 

تعدد مسجد

 پرسش 45 .  اگر در شهرى كه مساجد جامع متعدد باشد، تكليف چيست؟

همه مراجع: معتكف مى‏تواند در هر كدام كه بخواهد اعتكاف كند[70].

 

  پرسش 46 .  آيا جايز است اعتكاف را در دو مسجد و يا دو شبستان انجام داد؟

همه مراجع: خير، جايز نيست؛ مگر آنكه دو مسجد و يا دو شبستان به هم متصل باشد؛ به گونه‏اى كه يك مسجد محسوب شود[71].

 

مكان خاص

 پرسش 47 .  اگر محل خاصى از مسجد را براى اعتكاف خود معين كند، آيا لازم است خود را به آن مقيد كند؟

همه مراجع: خير، متعيّن نمى‏شود[72].

 

غصب در اعتكاف

 پرسش 48 .  اگر شخصى در اعتكاف جاى كسى را بگيرد، آيا اعتكافش باطل مى‏شود؟

آيات عظام امام، سيستانى، فاضل و نورى: كار حرامى كرده؛ ولى اعتكافش باطل نمى‏شود[73].

آية اللّه‏ بهجت: كار حرامى كرده؛ ولى اعتكافش باطل نمى‏شود؛ مگر آن كه به جز اين مكان، جاى ديگرى نباشد[74].

آيات عظام تبريزى و صافى: كار حرامى كرده و بنابر احتياط واجب، اعتكافش باطل مى‏شود[75].

آيات عظام مكارم و وحيد: كار حرامى كرده و اعتكافش باطل مى‏شود[76].

 

 زمان اعتكاف

 پرسش 49 .  آيا در هر زمان كه بخواهيم مى‏توانيم، معتكف شويم يا زمان خاص دارد؟

همه مراجع: در هر زمان كه روزه صحيح باشد، اعتكاف نيز صحيح است. اعتكاف زمان خاصى ندارد؛ ولى بهترين زمان براى انجام آن، ماه مبارك رمضان به ويژه دهه آخر آن است[77].

 

مقدار اعتكاف

 پرسش 50 .  تعداد روزهاى اعتكاف معين است، يا به دلخواه خود شخص است؟

همه مراجع: حداقل اعتكاف سه روز است و حداكثر آن به دلخواه شخص است؛ لكن هر دو روز كه به اعتكاف اضافه شود، اعتكاف روز سوم آن واجب مى‏گردد[78].

 

زمان خارج مسجد

 پرسش 51 .  اگر معتكف براى موارد ضرورى از مسجد خارج شود، چه نكاتى را بايد رعايت كند؟

ـ بيش از مقدار ضرورت و نياز بيرون مسجد نماند؛

ـ در صورت امكان زيرسايه ننشيند مگر در حال ضرورت؛

ـ بنا بر احتياط واجب نزديك‏ترين راه را براى رفت و آمد انتخاب كند.[79]

 

 

 

اعتكاف بانوان

 

 

اجازه شوهر

 پرسش 52 .  آيا زن براى رفتن به اعتكاف، نياز به اجازه شوهر دارد و اگر بدون اجازه برود، آيا اعتكافش صحيح است؟

امام: زن بايد با اجازه شوهرش به اعتكاف برود و اگر اجازه ندهد - چنانچه باعث تضييع حق (زناشويى) او شود - بنابر احتياط واجب اعتكافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد، اعتكافش صحيح است[80].

آيات عظام بهجت و تبريزى: زن بايد با اجازه شوهرش به اعتكاف برود و اگر اجازه ندهد - چنانچه باعث تضييع حق (زناشويى) او شود - اعتكافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد، بنابر احتياط واجب باطل است[81].

آيات عظام سيستانى و صافى: زن بايد با اجازه شوهرش از منزل بيرون رود و اگر اجازه ندهد، اعتكافش باطل است (هر چند باعث تضييع حق زناشويى او نشود)[82].

 آيات عظام فاضل و وحيد: زن بايد با اجازه شوهرش به اعتكاف برود و اگر اجازه ندهد - چنانچه باعث تضييع حق (زناشويى) او شود - اعتكافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد، اعتكافش صحيح است[83].

آية اللّه‏ مكارم: بنابر احتياط واجب، زن بايد با اجازه شوهرش به اعتكاف برود و اگر اجازه ندهد - چنانچه باعث تضييع حق (زناشويى) او شود - بنابر احتياط واجب اعتكافش باطل است[84].

آية اللّه‏ نورى: زن بايد بااجازه شوهرش به اعتكاف برود و اگر اجازه ندهد - چنانچه باعث تضييع حق (زناشويى) او شود - اعتكافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد، اعتكافش صحيح است، مگر آنكه روزه او در اعتكاف مستحبى باشد[85].

 

حيض در اعتكاف

 پرسش 53 .  اگر زن در حال اعتكاف عادت ماهانه شود، تكليف چيست؟

همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): اعتكاف او باطل مى‏شود و بايد در اسرع وقت از مسجد خارج شود و چنانچه عادت ماهانه در روز سوم اتفاق بيفتد، بايد قضاى آن را به جاى آورد.[86]

 آيات عظام تبريزى و وحيد: اعتكاف او باطل مى‏شود و بايد در اسرع وقت از مسجد خارج شود و چنانچه عادت ماهانه در روز سوم اتفاق بيفتد بنا بر احتياط واجب بايد قضاى آن را به جاى آورد.[87]

 

 پرسش 54 .  آيا زن مى‏تواند جهت شركت در اعتكاف، براى جلوگيرى از عادت ماهيانه قرص مصرف كند؟

همه مراجع: اگر ضرر نداشته باشد، اشكال ندارد.[88]

 

 

 

 

محرمات اعتكاف

 

 

 پرسش 55 .  محرمات اعتكاف كدام است؟

محرمات اعتكاف عبارت است از:

1. امور جنسى و شهوت‏انگيز، مانند: بوسه، لمس و آميزش.

2. خريد و فروش غيرضرورى.

3. استمنا (بنابر احتياط واجب).

4. بوييدن عطر و گياهان خوشبو به قصد لذت بردن.

5. مجادله به منظور غلبه بر ديگرى و اظهار فضل.

6. ساير انواع تجارت؛ مثل: صلح، اجاره و... (بنا بر احتياط واجب).

 

مبطلات اعتكاف

 پرسش 56 .  انجام دادن چه كارهايى، اعتكاف را باطل مى‏كند؟

آيات عظام امام، خامنه‏اى و فاضل: هر كارى كه مبطل روزه است و نيز تماس و آميزش (هرچند در شب باشد)، اعتكاف را باطل مى‏سازد و بنابر احتياط واجب، انجام دادن ساير محرمات اعتكاف نيز مبطل اعتكاف است[89].

 آيات عظام بهجت و صافى: هر كارى كه مبطل روزه است و نيز آميزش (هرچند در شب باشد) اعتكاف را باطل مى‏سازد و بنابر احتياط واجب، انجام دادن محرمات اعتكاف نيز مبطل اعتكاف است[90].

آية اللّه‏ تبريزى: هر كارى كه مبطل روزه است، اعتكاف را نيز باطل مى‏سازد؛ ولى انجام دادن محرمات اعتكاف - به جز آميزش - مبطل اعتكاف نيست[91].

آيات عظام سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: انجام دادن محرمات اعتكاف و هر كارى كه مبطل روزه است، اعتكاف را باطل مى‏سازد[92].

 

عطر و نگاه به آينه

 پرسش 57 .  در اعتكاف نگاه كردن به آينه و عطر و ادكلن زدن و شانه زدن چه حكمى دارد؟

همه مراجع: استشمام بوى عطر براى معتكف حرام است ولى شانه‏زدن و نگاه در آيينه حرام نيست اگر چه اولى ترك است.[93]

 

نگاه شهوت‏انگيز

 پرسش 58 .  آيا نگاه شهوت‏انگيز موجب بطلان اعتكاف و وجوب كفّاره مى‏شود؟

همه مراجع: موجب بطلان اعتكاف نمى‏شود.[94]

 

تلفن در اعتكاف

 پرسش 59 .  گفت‏وگو با تلفن همراه در مسجد، در موارد غيرضرورى و مكرر، چه صورت دارد؟

همه مراجع: اشكال ندارد[95].

 

ملاقات در اعتكاف

 پرسش 60 .  خروج معتكف از مسجد براى ملاقات و گفتگوى با اعضاى خانواده‏اش، چه حكمى دارد؟

همه مراجع: خارج شدن معتكف از مسجد ديدار با خانواده محلّ اشكال است و بهتر اين است كه خانواده را در گوشه‏اى از فضاى مسجد يا در حياط مسجد (اگر حياط جزء مسجد است) ملاقات كنند.[96]

 

غيبت در اعتكاف

 پرسش 61 .  در هنگام اعتكاف اگر در جمع معتكفين غيبت شخصى شود آيا اعتكاف باطل مى‏شود؟

همه مراجع: غيبت كردن مبطل اعتكاف نيست ولى از ثواب و پاداش اعتكاف مى‏كاهد و بهتر است مؤمنين در جميع احوال از غيبت كه گناهى بزرگ به شمار مى‏آيد بپرهيزند.[97]

 

 

درس و مطالعه

 پرسش 62 .  آيا جايز است در اعتكاف، مطالعه و گفت و گوى درسى داشت؟

آيات عظام امام، بهجت، خامنه‏اى، صافى و فاضل: درس خواندن، حل مسائل و مباحثه - به ويژه در امور دينى - بسيار كار پسنديده‏اى است؛ ولى اگر مباحثه و مجادله به منظور غلبه بر ديگرى و اظهار فضل باشد، حرام است و بنابر احتياط واجب اعتكاف را نيز باطل مى‏سازد. معيار تشخيص آن، قصد و نيت شخص است[98].

آية اللّه‏ تبريزى: مباحثه - به ويژه در امور دينى - بسيار كار پسنديده‏اى است؛ ولى اگر مباحثه و مجادله به منظور غلبه بر ديگرى و اظهار فضل باشد، حرام است؛ ولى اعتكاف را باطل نمى‏سازد. معيار تشخيص آن، قصد و نيت شخص است[99].

آيات عظام سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: مباحثه - به ويژه در امور دينى - بسيار كار پسنديده‏اى است؛ ولى اگر مباحثه و مجادله به منظور غلبه بر ديگرى و اظهار فضل باشد، حرام است و اعتكاف را نيز باطل مى‏سازد. معيار تشخيص آن، قصد و نيت شخص است[100].

 

 

معامله در اعتكاف

 پرسش 63 .  خريد و فروش در صورت ضرورت و عدم ضرورت، براى معتكف چه حكمى دارد؟

همه مراجع: خريد و فروش غيرضرورى جايز نيست[101].

 

قطع اعتكاف

 پرسش 64 .  آيا قطع اعتكاف گناه دارد؟

همه مراجع: اگر اعتكاف واجب باشد و يا دو روز اعتكاف مستحبى را گذرانده باشد و بخواهد اعتكاف را به هم بزند، معصيت كرده است[102].

 

سالن غذاخورى مسجد

 پرسش 65 .  آيا صرف غذا در سالن غذاخورى مسجد، براى معتكفان جايز است؟

همه مراجع: اگر ضرورتى اقتضا نمى‏كند، نبايد از مسجد خارج شوند[103].

 

تهيه غذا

 پرسش 66 .  كسانى كه مشكل خاصّى از نظر تغذيه دارند، آيا مى‏توانند جهت آوردن غذا از محلّ اعتكاف خارج شوند، و مجدّداً باز گردند؟

 همه مراجع: مانعى ندارد ولى اگر فرد غير معتكفى هست كه اين كارها را انجام دهد، خروج معتكف از مسجد جايز نيست.[104]

 

پرداخت بدهى

 پرسش 67 .  آيا معتكف مى‏تواند جهت پرداخت بدهى خود، از مسجد خارج شود؟

همه مراجع: آرى، مى‏تواند خارج شود[105].

 

برق مسجد

 پرسش 68 .  استفاده از برق وسايل مسجد در كارهاى شخصى، در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟

همه مراجع: استفاده از وسايل مسجد در كارهاى شخصى، جايز نيست چنان‏كه در غير حال اعتكاف هم جايز نيست، ولى مبطل اعتكاف نيست. ولى استفاده از وسايلى كه براى نمازگزارن وقف شده مانند آب خورى يا سجاده و غيره اشكال ندارد و نسبت به برق اگر مختص مسجد است استفاده از آن اشكال دارد اما اگر براى نمازگزارن گذاشته شده كه مثلا تلفن همراه خود را شارژ نمايند، استفاده از آن در حد معمول اشكال ندارد.[106]

 

كلاس درس

 پرسش 69 .  آيا در ايام اعتكاف، رفتن به كلاس و شركت در درس‏ها جايز است؟

 همه مراجع: خروج از مسجد و شركت در كلاس‏هاى درسى، اشكال دارد[107].

 

تدريس

 پرسش 70 .  آيا كسى كه معتكف است مى‏تواند براى كار يا تدريس از مسجد خارج شود و برگردد؟

همه مراجع: معتكف بايد در مكان اعتكاف باقى بماند و از آن خارج نشود مگر در مواردى ضرورتى كه چاره‏اى از آن نيست، خروج شرعاً جايز است و براى كار و تدريس كه امر عادى حساب مى‏شوند نمى‏توان از مسجد خارج شد.[108]

 

شركت در امتحان

 پرسش 71 .  در ايام اعتكاف، براى شركت در آزمون و امتحان مى‏توان از مسجد خارج شد؟

آيات عظام خامنه‏اى، سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: براى شركت در آزمون‏ها و امتحانات دبيرستان يا دانشگاه يا حوزه چنانچه ضرورت عرفى باشد (مانند امتحان و آزمون نهايى) مى‏تواند از محل اعتكاف خارج شود ولى نبايد مدّت خروجش طولانى گردد، به گونه‏اى كه صورت اعتكاف از بين برود، مثلاً تا دو ساعت اشكال ندارد.[109]

آيه‏اللّه‏ صافى: اشكال دارد.

 

شركت در راهپيمايى

 پرسش 72 .  آيا مى‏توان براى شركت در راهپيمايى و انتخابات محل اعتكاف را  ترك نمايد سپس براى ادامه به محل اعتكاف برگردد؟

همه مراجع: معتكف نمى‏تواند براى شركت در راهپيمايى از مسجد خارج شود.[110] مگر اين‏كه به جهت اهميت در موقعيت‏هاى خاص ضرورت شرعى يا عقلى يا عرفى باشد و براى انتخابات مى‏توان صندوق رأى را به مسجد آورد.

  تبصره. اگر خروج از مسجد را به قدرى طول دهد كه صورت اعتكاف محو شود، اعتكاف صحيح نيست.

 

اعتكاف و نماز جمعه

 پرسش 73 .  براى رفتن به نماز جمعه، مى‏توان از محل اعتكاف خارج شد؟

همه مراجع (به جز تبريزى، نورى و وحيد): آرى، جايز است[111].

آيات عظام تبريزى و وحيد: بنابر احتياط واجب جايز نيست[112].

آية اللّه‏ نورى: جايز نيست[113].

  تبصره. بنابر فتواى كسانى كه رفتن به نماز جمعه را در ايام اعتكاف جايز مى‏دانند، بايد حداقل زمان لازم را رعايت كنند تا شكل و صورت اعتكاف، به هم نخورد.

 

كارت ديگران

 پرسش 74 .  اگر كسى دانشجوى دانشگاه نباشد و با رضايت دوستش به جاى  دوستش با كارت دانشگاه به اعتكاف برود اشكالى دارد؟

همه مراجع: نمى‏تواند برود و اشكال دارد.[114]

 

افطارى معتكف

 پرسش 75 .  استفاده از افطارى و سحرى معتكفان، براى ديگران چه حكمى دارد؟

همه مراجع: بدون اجازه دهندگان، جايز نيست[115].

 

قى در اعتكاف

 پرسش 76 .  اگر معتكف در روز به جهت حالت تهوع، قى كند، حكم اعتكافش چيست؟

همه مراجع: اگر بى‏اختيار باشد، روزه و اعتكافش صحيح است.[116]

 

 

 

 

كفاره و قضا

 

 

كفاره اعتكاف

 پرسش 77 .  در چه مواردى بطلان اعتكاف موجب كفاره هم مى‏شود؟

همه مراجع: اگر اعتكاف را با آميزش (جماع) باطل كند، كفاره واجب است و در ساير محرمات كفاره نيست؛ هر چند پرداخت آن احتياط مستحب است[117].

 

 پرسش 78 .  كفاره اعتكاف چه‏قدر است؟

همه مراجع: كفاره بطلان اعتكاف، مانند كفاره روزه ماه رمضان است؛ يعنى، بايد دو  ماه روزه بگيرد و يا به 60 مسكين، طعام دهد[118].

 

 پرسش 79 .  اگر هر يك از مبطلات پنج‏گانه اعتكاف در روز سوم انجام شود، كفاره دارد؟

 همه مراجع (به جز سيستانى): كسى كه عمداً و بدون عذر، اعتكاف مستحبى خود را در روز سوم مى‏شكند، در صورتى كه اعتكاف را به غيرجماع به هم بزند كفاره ندارد ولى واجب است قضاى اعتكاف را انجام دهد. و نسبت به جماع، در اعتكاف واجب هر چند جماع، در شب باشد كفّاره واجب مى‏شود و در اعتكاف مستحبّ اگر بعد از تكميل دو روز باشد، بنابر احتياط كفّاره دارد.[119]

آيه‏اللّه‏ سيستانى: اگر شخص معتكف اعتكافش را به وسيله ارتكاب يكى از مُفسدات، باطل كند، اگر اعتكاف واجبِ معين باشد، بنا بر احتياط واجب، بايد اعتكاف را قضاء كند و اگر در اعتكاف مستحب باشد و بعد از اتمام روز دوّم اعتكاف را باطل كند، بنا بر احتياط وجوبى اعتكاف را قضاء كند و اگر قبل از اتمام روز دوم، اعتكاف مستحب را باطل كند، چيزى بر عهده او نيست و قضاء ندارد.[120]

  تبصره. حكم ذكر شده مخصوص اعتكاف مستحبى است اما اگر اعتكاف در رمضان باشد يا اعتكاف در غير رمضان باشد ولى روزه قضا را گرفته باشد حكم جداگانه دارد.

 

 پرسش 80 .  در صورتى كه شخص در روز سوم اعتكاف مستحبى، مريض شود و يا اضطرارى پيش آيد، مى‏تواند اعتكاف را به هم زند؟ آيا در اين صورت كفاره دارد؟

همه مراجع: در صورتى كه معذور از گرفتن روزه باشد، اعتكاف باطل مى‏شود؛  ولى كفاره ندارد[121].

 

قضاى اعتكاف

 پرسش 81 .  چنانچه اعتكاف مستحبى را به جهتى به هم بزند، آيا قضاى آن واجب مى‏شود؟

همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): اگر بعد از روز دوم باطل كند، بايد قضاى آن را به جا آورد و اگر پيش از آن باشد چيزى بر عهده او نيست[122].

آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: اگر بعد از روز دوم باطل كند، بنابر احتياط واجب بايد قضاى آن را به جا آورد و اگر پيش از آن باشد، چيزى بر عهده او نيست[123].

  تبصره. قضاى اعتكاف مانند اصل اعتكاف است. بنابراين بايد شرايط آن را رعايت كند و حداقل سه روز متوالى روزه بگيرد.

 

قضاى نذر اعتكاف

 پرسش 82 .  كسى كه نذر كرده اعتكاف به جا آورد، آن گاه با گذشت يك روز از اعتكافش آن را به جهتى باطل كند، آيا قضاى آن واجب است؟

همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): اگر نذرش معين باشد، بايد قضاى آن را به جا آورد و اگر معين نباشد، بايد آن را از سر  بگيرد[124].

 آيات عظام تبريزى، وحيد و سيستانى: اگر نذرش معين باشد بنابر احتياط واجب، بايد قضاى آن را به‏جا آورد و اگر معين نباشد بايد آن را از سر بگيرد[125].

  تبصره. اگر نذر معين نباشد قضا مطرح نمى‏شود؛ بلكه به طور ادا بايد انجام دهد.

 

جهل به احكام اعتكاف

 پرسش 83 .  اگر كسى از روى فراموشى از اعتكاف خارج شود، چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، بهجت، فاضل و نورى: اعتكافش باطل نمى‏شود[126].

آيات عظام تبريزى و سيستانى: اعتكافش باطل مى‏شود[127].

آيات عظام صافى، مكارم و وحيد: بنابر احتياط واجب باطل مى‏شود[128].

  تبصره. چنانچه خروج از اعتكاف به حدى طولانى شود كه از صورت اعتكاف خارج گردد، اعتكاف باطل مى‏شود.

 

 پرسش 84 .  اگر كسى به جهت ندانستن مسئله از اعتكاف خارج شود، آيا اعتكافش باطل مى‏شود؟

همه مراجع: آرى، اعتكافش باطل مى‏شود[129].

 


 

[1]. برگرفته از پيام سال 1385 آية اللّه‏ جوادىدامت بركاته به دانشجويان معتكف.

 [2]. لسان‏العرب، ماده عكف.

 [3]. العروه‏الوثقى، ج 2، كتاب الاعتكاف.

 [4]. اين آيات عبارتند از: بقره، 187 و 125؛ اعراف، 138؛ طه، 91 و 97؛ انبيا، 52؛ حج، 25؛ شعرا، 71 و فتح،25.

 [5]. برخى از فقها مانند صاحب جواهر گفته‏اند: اعتكاف در آيه 125 سوره بقره نيز در معناى اصطلاحى به كار رفته است. اعتكاف عبادتى كامل، ص 20، ابوالقاسم عليانژادى، به نقل از: جواهرالكلام، ج 17، ص 160.

 [6]. بقره 2، آيه 187.

 [7]. اعتكاف عبادتى كامل، ص 20، به نقل از: تفسير هدايت، ج 1، ص 319.

 [8]. بقره 2، آيه 125.

 [9]. «اعتكافُ عشرٍ فِى شَهْرِ رَمَضان يَعْدُلُ حَجَّتَيْنِ وَ عُمْرَتَيْنِ»، وسائل الشيعه، ج 10، ابواب الاعتكاف ؛ اللمعه‏الدمشقيه، كتاب الاعتكاف.

 [10]. بحارالانوار، ج 94، ص 129.

 [11]. همان، ج 47، ص 53.

 [12]. اعتكاف سلوك منتظران، زير نظر حضرت آيه‏اللّه‏ مظاهرى، ص 19.

 [13]. ر.ك: وسايل الشيعه، ج 10، ابواب الاعتكاف، باب 12.

 [14]. اعتكاف عبادتى كامل، ص 65.

 [15]. ر.ك: دعائم الاسلام، ج 1، ص 206.

 [16]. «يا اَباذَر! كُلُّ جُلُوسِ فِى الْمَسْجِدِ لَغْوٌ اِلاّ ثلاثٌ، قِرائَةُ مُصْحَفٍ، اَوْ ذِكْرُ اللّه‏ِ اَوْ سائِلٍ عن عِلْمٍ»، وسايل‏الشيعه، ج 4، باب 2، ص 117.

 [17]. دفتر همه مراجع.

 [18]. مساجد چهارگانه عبارت است از: مسجد الحرام، مسجد نبوى مدينه، مسجد كوفه و مسجد بصره.

 [19]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف.

 [20]. العروة الوثقى، ج 2، الخامس.

 [21]. صافى، سايت، احكام اعتكاف و دفتر: همه مراجع.

 [22]. امام، تعليقات على العروة، الاعتكاف، م 40.

 [23]. نورى و فاضل، تعليقات على العروة، الاعتكاف، م 40 ؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 1207 ؛ تبريزى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1074 و صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1416.

 [24]. سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1074.

 [25]. امام، نورى، مكارم و فاضل، تعليقات على العروة، ج 1، الاعتكاف، م 30؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1412؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج1، 1203؛ تبريزى، وحيد و سيستانى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، السادس و دفتر: خامنه‏اى.

 [26]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 30.

 [27]. امام و فاضل، تعليقات على العروة، ج 1، الاعتكاف، م 30؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1412؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، 1203 و دفتر: خامنه‏اى.

 [28]. نورى و مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، الاعتكاف، م 30؛ تبريزى، وحيد و سيستانى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، السادس.

 [29]. دفتر: همه مراجع.

 [30]. امام، نورى، فاضل و مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، الاعتكاف، الثامن؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، 1204؛ تبريزى، وحيد و سيستانى، منهاج‏الصالحين، م 1073 و دفتر: خامنه‏اى.

 [31]. صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1403.

 [32]. امام، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 9؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، 1204؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1413 و دفتر: تبريزى، وحيد، سيستانى و خامنه‏اى.

 [33]. امام، فاضل و نورى، تعليقات على‏العروة، ج 2، الاعتكاف، م 35.

 [34]. بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، الاعتكاف؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، الاعتكاف.

 [35]. تبريزى و وحيد، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1072.

 [36]. منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1072.

 [37]. مكارم، تعليقات العروة، ج 2، الاعتكاف، م 35.

 [38]. نورى، استفتاآت، جلد 2، س 264؛ صافى، سايت، احكام اعتكاف ؛ دفتر: همه مراجع.

 [39]. دفتر: همه مراجع.

 [40]. العروة الوثقى، كتاب الاعتكاف، م 4.

 [41]. العروة الوثقى، كتاب الاعتكاف، م 4.

 [42]. العروة الوثقى، كتاب الاعتكاف، م 4.

 [43]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، الخامس.

 [44]. امام، سيستانى، مكارم، فاضل و نورى، العروة الوثقى، ج 2 الاعتكاف، م 27؛ بهجت، استفتاآت، ج 2، س3165؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1404 و دفتر: خامنه‏اى، تبريزى و سيستانى.

 [45]. دفتر: همه مراجع.

 [46]. امام، سيستانى، فاضل، مكارم و نورى، تعليقات على‏العروة، ج 2، الاعتكاف؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، الاعتكاف، م 1187؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1400 و دفتر: خامنه‏اى، تبريزى و وحيد.

 [47]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 3.

 [48]. امام، نورى، سيستانى، مكارم و فاضل، تعليقات على العروة، ج2، الاعتكاف؛ بهجت، استفتاآت، ج2، ص3125 و دفتر: همه مراجع.

 [49]. دفتر: امام، صافى، تبريزى، فاضل و وحيد.

 [50]. دفتر: خامنه‏اى، بهجت و سيستانى.

 [51]. مكارم، استفتاآت، ج 2، س 475 و 482.

 [52]. «براى خدا بر گردن من باشد كه در سفرم، سه روز روزه بگيرم».

 [53]. توضيح‏المسائل مراجع، م 2641؛ وحيد، توضيح‏المسائل، م 2705؛ نورى، توضيح‏المسائل، م 2639 و خامنه‏اى، استفتاء، س 1060 و 1100.

 [54]. امام، تحريرالوسيله، ج 2، النذر، م 24؛ تبريزى، استفتاآت، س 1729؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 2، النذر، م24؛ سيستانى، توضيح‏المسائل مراجع، م 2647 ؛ خامنه‏اى، استفتاء، س 1074 و دفتر: فاضل، نورى، مكارم، وحيد و بهجت؛ العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م شروط الاعتكاف، الرابع و م 19 و احكام الاعتكاف م 5 و 9.

 [55]. امام، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 9؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، 1211؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1426؛ تبريزى، سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين، م 1072 و دفتر: خامنه‏اى.

 [56]. امام، سيستانى، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، الاعتكاف، السابع؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج1، 1193؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1402 و دفتر: خامنه‏اى، وحيد و تبريزى.

 [57]. خامنه‏اى، سايت، استفتاآت جديد، س 449 و دفتر: همه مراجع.

 [58]. مكارم، استفتاآت، ج 2، س 456 ؛ فاضل، جامع‏المسائل، ج 1، س 617 ؛ تبريزى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، الرابع و دفتر: همه مراجع.

 [59]. دفتر: همه مراجع.

 [60]. امام، تحريرالوسيله، ج 1، شروط الاعتكاف، الخامس.

 [61]. دفتر: خامنه‏اى، سيستانى، صافى و فاضل.

 [62]. استفتاآت، ج 2، ص 58.

 [63]. دفتر: همه مراجع.

 [64]. العروة الوثقى، شرائط الاعتكاف، م 20.

 [65]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 23.

 [66]. توضيح‏المسائل مراجع، م 1576؛ خامنه‏اى، اجوبه‏الاستفتاءآت، س 767 و العروه‏الوثقى، ج 2، الاعتكاف،م30.

 [67]. توضيح‏المسائل مراجع، م 1576 ؛ وحيد، توضيح‏المسائل، م 1584 و العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 30.

 [68]. توضيح‏المسائل مراجع، م 1576 و العروه‏الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 30.

 [69]. نورى، استفتاآت، ج 2، س 272 و دفتر: همه مراجع.

 [70]. امام، تحريرالوسيله، ج 1، شروط الاعتكاف، الخامس ؛ مكارم، فاضل، و نورى، تعليقات على‏العروة، ج 2، الاعتكاف، السادس ؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، الاعتكاف، الخامس ؛ وحيد، تبريزى و سيستانى، منهاج‏الصالحين، العتكاف، الرابع؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 1192؛ فاضل، جامع‏المسائل، ج 1، س 617 و دفتر: خامنه‏اى.

 [71]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 18.

 [72]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 18.

 [73]. امام، فاضل و نورى، تعليقات على العروة، ج 2، الاعتكاف، م 32؛ سيستانى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م1077.

 [74]. بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 1205.

 [75]. صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م1414؛ تبريزى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1077.

 [76]. مكارم، استفتاآت، ج 2، س 508؛ وحيد، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1077.

 [77]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف.

 [78]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، الخامس.

 [79]. خامنه‏اى، سايت، استفتاآت جديد، س 453؛ صافى، سايت، بخش اعتكاف؛ سيستانى، رساله جديد، م1742 و 1751 و دفتر مراجع.

 [80]. امام، تحريرالوسيله، ج 1، مشروط الاعتكاف، السادس و استفتاآت، ج 3، حقوق زوجيت، س 16.

 [81]. بهجت، توضيح‏المسائل، متفرقه، م 18 ؛ وسيله‏النجاه، ج 1، م 1193 و تبريزى، منهاج‏الصالحين، ج 1، م 1069.

 [82]. صافى، عروه‏العباد، ج 1، شروط الاعتكاف، م 1402، السادس و توضيح‏المسائل، م 2421 و سيستانى، تعليقات على العروة، شرائط الاعتكاف، السابع.

 [83]. وحيد، منهاج‏الصالحين، ج 2، م 1069، الخامس و توضيح‏المسائل، م 2476 و فاضل، تعليقات على العروة، ج2، شرائط الاعتكاف، السابع.

 [84]. مكارم، تعليقات على العروة، شرائط الاعتكاف، السابع و استفتاآت، ج 2، س 963.

 [85]. نورى، تعليقات على العروة، شرائط الاعتكاف، السابع و توضيح‏المسائل، م 2408.

 [86]. امام، فاضل، مكارم، سيستانى و نورى، تعليقات على‏العروة، احكام الاعتكاف، م 5؛ صافى، هدايه‏العباد،ج 1، م 1424 و دفتر: خامنه‏اى.

 [87]. تبريزى و وحيد، منهاج‏الصالحين، احكام الاعتكاف، م 1082.

 [88]. دفتر: همه مراجع.

 [89]. امام و فاضل، تعليقات على العروة، ج 2، احكام الاعتكاف م 3 و دفتر: خامنه‏اى.

 [90]. صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1423 و بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 1210.

 [91]. تبريزى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1080.

 [92]. نورى و مكارم، تعليقات على العروة، ج 2، احكام الاعتكاف م 3 ؛ سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1080 و دفتر: خامنه‏اى.

 [93]. نورى، استفتاآت ج 2، س 265 و 289؛ سيستانى، رساله جديد، م 1732؛ صافى، سايت، احكام اعتكاف؛ مكارم، سايت، احكام اعتكاف.

 [94]. مكارم، سايت، احكام اعتكاف؛ سيستانى، رساله جديد، م 1734 و دفتر: همه مراجع.

 [95]. دفتر: همه مراجع.

 [96]. صافى، سايت، احكام اعتكاف؛ مكارم، سايت، احكام اعتكاف و دفتر: همه مراجع.

 [97]. دفتر: همه مراجع.

 [98]. امام و فاضل، تعليقات على العروة، ج 2، احكام الاعتكاف، م 3 ؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1421 و 1423 و بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، م 1208 و 1210.

 [99]. منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1080.

 [100]. نورى و مكارم، تعليقات على العروة، ج 2، احكام الاعتكاف، م 3 ؛ سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين،الاعتكاف، م 1080.

 [101]. العروة الوثقى، ج 2، احكام الاعتكاف، الرابع.

 [102]. العروة الوثقى، شرائط الاعتكاف، م 39.

 [103]. العروة الوثقى، ج 1، الاعتكاف، م 30 و اللمعة الدمشقيه، ج 2، ص 150.

 [104]. نورى، استفتاآت، ج 2، س 279 ؛ سيستانى، رساله جديد، م 1737 و 1749؛ مكارم، سايت، احكام اعتكاف و دفتر: همه مراجع.

 [105]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م 30.

 [106]. صافى، سايت، احكام اعتكاف و دفتر: همه مراجع.

 [107]. نورى، استفتاآت، ج 2، س 276؛ سيستانى، سايت، اعتكاف؛ صافى، جامع‏الاحكام، ج 1، س 515؛ فاضل، جامع‏المسائل، ج 2، س 462 و دفتر: امام، خامنه‏اى، مكارم، تبريزى، وحيد و بهجت.

 [108]. دفتر: همه مراجع.

 [109]. سيستانى، رساله جديد، م 1750؛ مكارم، سايت، مبطلات اعتكاف، س 9 و دفتر: خامنه‏اى و صافى و نورى.

 [110]. مكارم، سايت، احكام اعتكاف، س 15؛ نورى، استفتاآت، ج 2، س 286؛ صافى، سايت، بخش اعتكاف.

 [111]. امام، تحريرالوسيله، ج 1، شروط الاعتكاف، م 9؛ سيستانى، تعليقات على العروة، شرائط الاعتكاف، م 30؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، م 1203؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1412؛ مكارم، استفتاآت، ج 2، س 494 و فاضل، جامع‏المسائل، ج 1، س 619.

 [112]. وحيد، منهاج‏الصالحين، ج 2، الاعتكاف، السادس و تبريزى، منهاج‏الصالحين، ج 1، الاعتكاف، السادس.

 [113]. دفتر: نورى.

 [114]. دفتر: همه مراجع.

 [115]. دفتر: همه مراجع.

 [116]. توضيح‏المسائل مراجع، م 1646 ؛ وحيد، توضيح‏المسائل، م 1654 و دفتر: خامنه‏اى.

 [117]. امام، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 9؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، 1211؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1426؛ تبريزى، وحيد و سيستانى، منهاج‏الصالحين، م 1084 و دفتر: خامنه‏اى.

 [118]. امام، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 9؛ بهجت، وسيلة النجاة، ج 1، 1211؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1426؛ تبريزى، وحيد و سيستانى، منهاج‏الصالحين، م 1084 و دفتر: خامنه‏اى.

 [119]. امام، تحريرالوسليه، كتاب صوم، شروط اعتكاف؛ نورى، استفتاآت، ج 2، س 294 و 295؛ صافى، سايت، احكام اعتكاف.

 [120]. سيستانى، رساله جديد، م 1741.

 [121]. العروة الوثقى، ج 2، الاعتكاف، م شروط الاعتكاف، الرابع و م 19 و احكام الاعتكاف، م 9.

 [122]. امام، نورى، فاضل و مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 5؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، 1210؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1424؛ دفتر: خامنه‏اى.

 [123]. تبريزى، سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين، م 1082.

 [124]. امام، نورى، فاضل، مكارم، تعليقات على العروة، ج 1، احكام الاعتكاف، م 5؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1،1210؛ صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م 1424 و دفتر: خامنه‏اى.

 [125]. تبريزى، سيستانى و وحيد، منهاج‏الصالحين، م 1082.

 [126]. امام، فاضل، نورى، تعليقات على العروة، ج 2 الاعتكاف؛ بهجت، وسيله‏النجاة، ج 1، م 1194.

 [127]. سيستانى، تبريزى، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، السادس.

 [128]. صافى، هدايه‏العباد، ج 1، م1402؛ مكارم، تعليقات على العروة، ج 2، الاعتكاف ؛ وحيد، منهاج‏الصالحين، الاعتكاف، م 1077.

 [129]. العروة الوثقى، ج 2 الاعتكاف، الثامن.



نظر شما راجع به اين مقاله

 

 نظر سنجي: عالي خوب متوسط  ضعيف  

     نظر متني:
    
نام/نشاني ايميل :
     متن :
              
                                                                         
               

     ارسال براي دوستان :
     نام شما:    نشاني ايميل:  
   
      

 



ويژه


انتشار اينترنتي مطالب يا چاپ در نشريات دانشجويي با ذکر منبع موجب امتنان است

نقل مطالب در ديگر نشريات با اطلاع ين مجموعه و ذکر منبع بلامانع است

بري چاپ در کتب، کسب اجازه کتبي الزامي است

اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها