خانه> کتاب >1329


149

اول و پانزدهم هر ماه مهمان شماييم

 

بنام خدا - نسخه سوم نرم افزار پرسمان ويژه اندروید آماده شد

منو

بايگاني موضوعي
بايگاني شماره اي
گفتگوي زنده
عضويت
پرسش و پاسخ
پيگيري پاسخ
پاسخ سوالات غيرخصوصي
طرح سوال و ارتباط با ما

احكام نماز و روزه دانشجوي مسافر


جستجو



 

بورس مقالات

ابراز محبت دختر به...
درمان خود ارضايي ب...
پيامدهاي خودارضايي...
قرص شب امتحان (تار...
نظرات مقاله «پيامد...
احضار روح با نعلبك...
هولوكاست چيست؟
همجنسگرايي، علل و ...
گناهان كبيره
رابطه دختر و پسر
چشم چراني، آثار و ...
چگونه از ياران اما...
عجم، دشمن اهل بيت؟...
علامت قبولي توبه
تقويت اراده در انج...
احكام نماز و روزه ...
ماجراي دختران و پس...
شيوه هاي همسريابي
اخلاق پيامبر (4) -...
نقش قرآن در زندگي ...
شوخي هاي پيامبر
چه كنم گناه نكنم؟!
چگونه با تقوي شوم
جلسه خواستگاري
...

همه شرايط وضو
اثر بيدار ماندن بي...
گرايش دختران آمريك...
چرا فقط بي حجابي! ...
اگه روسري خود را ب...
دفتر 30 پرسش ها و ...
لیست کتب اداره مشا...
ايميل هايي از شيطا...
جايگاه و ارزش نماز...
چرا جنگ را ادامه د...
اخلاق پيامبر(2)- م...
خاطره اي جالب از ز...
موي بلند و وضو
شيوه هاي کنترل نفس...
دوستي با نامحرم در...
اخلاق پيامبر - توص...

آمار سایت


تعداد مقالات:
2116

بازدید مقالات:
6613022

بازدید سوالات:
2592389



متن کتاب: دفتر هفدهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام روزه» بازديد: 3636

  نظر بدهيد  /   راي بدهيد  /   ارسال به دوستان  /   طرح سوال


پرسشها و پاسخها: دفتر هفدهم - احكام روزه (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)

[ويراست سوم با اصلاحات و اضافات]

 

نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها

معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی

اداره مشاوره و پاسخ

 

مراكز پخش:

مديريت پخش دفتر نشر معارف: قم، خيابان شهدا، كوچه 32، پلاك 3، تلفن و نمابر: 37740004

پاتوق كتاب قم (شعبه 1): خيابان شهدا، روبهروى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن 37735451

پاتوق كتاب قم (شعبه 2): بلوار جمهورى اسلامى، نهاد رهبرى در دانشگاهها، تلفن 32904440

پاتوق كتاب تهران: خيابان انقلاب، چهار راه كالج، پ 715، تلفن 88911212

قم، مؤسسه فرهنگى و اطلاعرسانى طلوع طاها، تلفن 37748345

نشانى اينترنت: www.Ketabroom.ir - www.porseman.org - www.porsemani.ir

پست الكترونيك: info@Ketabroom.ir   -   info@porseman.org

 

شناسنامه

 سرشناسه: حسينى، سيد مجتبى، 1345-.

عنوان و نام پديدآور: احكام روزه (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام) / سيد مجتبى حسينى ؛ تنظيم و نظارت نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی - اداره مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر: قم: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، دفتر نشر معارف، 1385.

مشخصات ظاهرى: 160 ص[ويراست سوم با اضافات]

فروست: پرسشها و پاسخهاى دانشجويى ؛ دفتر هفدهم (احكام ؛ 3)

شابك: 000/42 ريال: 4-655-8523-964-978

يادداشت: كتابنامه: ص [127] - 128 ؛ همچنين به صورت زيرنويس.

موضوع: روزه -- پرسشها و پاسخها   موضوع: Fasting (Islam) -- Questions and answers

موضوع: فتواهاى شيعه -- قرن 14.   موضوع: Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی - اداره مشاوره و پاسخ.

شناسه افزوده: نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، دفتر نشر معارف.

رده بندى كنگره: 1385  3الف46ح/188           BPرده بندى ديويى: 354/297

شماره كتابشناسى ملى 1098273

 

 

 

فهرست موضوعات (برای دسترسی سریع به متن روی موضوع مورد نظر کلیک کنید.)

مقدمه

جايگاه روزه

فلسفه روزه - معناى رمضان - معناى روزه - پيشينه روزه - مراتب روزه - روزههاى واجب - روزههاى حرام - روزههاى مكروه - عفو شدگان روزه - شرايط سنى روزه - نيت روزه - نيت آخر شعبان - نيت اول رمضان - نيت ماه رمضان - فراموشى نيت روزه - وقت سحرى - شبهاى مهتابى - وقت افطار - اذان راديو و تلويزيون - نماز هنگام افطار - افطار با مال خمس نداده

روزه در سفر

مسافرت در رمضان - مسافرت قبل از ظهر - مسافرت بعد از ظهر - صبحانه در ماه رمضان - قضاى روزه مسافر - روزه در سفر - نذر روزه - روزه در سفر - نذر روزه در وطن - روزه اساتيد و دانشجويان - مسافت شرعى - روزه در اماكن مقدس - روزه در وطن همسر

مبطلات روزه

خوردن و آشاميدن - ياد ترشى - تر كردن لب - پوست خشكيده لب - فراموشى روزه - خون لثه - غذاى لاى دندان - خوردن سهوى - شستن دهان - غرغره كردن - فرو بردن اخلاط - روزهدار و دندانپزشكى - مسواك كردن - نخ دندان - داروى چشمى - اشك چشم - قطره بينى - شياف درمانى - تزريق آمپول در حال روزه - تزريق سرم - آندوسكپى - اهداى خون - تزريق خون - دود وسيله نقليه - دود و بخار - دستگاه بخور - گرد و غبار در محيط كار - كشيدن سيگار - دود سيگار - تهوع روزهدار - عطر و شامپو - فرو بردن سر در آب - روزه غواصان - جنابت - جنابت قبل اذان - احتلام روزهدار - جنابت و روزه قضا - ندانستن جنابت - فراموشى غسل جنابت - تأخير غسل جنابت - بطلان غسل روزهدار - استمنا - استمناى روزهدار - خود ارضايى - استمنا هنگام بلوغ - فكر شهوانى - نگاه به نامحرم - گفت و گوى تلفنى - فيلم مبتذل - ملاعبه با همسر - روابط زناشويى - ماه عسل - معاينه زن - دروغ روزهدار - نسبت دروغ به پيامبر صلىاللهعليهوآله - غلط خواندن قرآن - روزه نزولخوار - امر به معروف روزهخوارى

روزه خوارى مجاز

روزه بيمار - زخم معده - روزه بيمار كليوى - روزه بيمار آسمى - بيماران اعصاب - تنفس مصنوعى - ضعف چشم - ضعف بدن - خوردن دارو - معيار ضرر در روزه - نظر پزشك - اختلاف نظر پزشكان - احتمال مريضى - مصرف دارو - زن باردار - روزه زن شيرده - جلوگيرى از عادت ماهيانه - قرص خوردن خانمها - زن حائض - كمخونى روزهدار - نذر روزه حائض - روزه دختر بچهها - روزه و بلوغ - نهى والدين از روزه گرفتن بچهها - روزههاى اوايل تكليف - بلوغ زودرس

قضا و كفاره

قضاى روزه - تأخير قضاى روزه - نيت قضاى روزه - فراموشى قضاى روزه - قضاى روزه بيمار - خوردن روزه قضا - زمان روزه قضا - قضاى نماز روزهدار - روزه مافىالذمه - قضاى روزه پدر - روزه قضاى پسر بزرگ - پسر دوم - وظيفه پسر بزرگتر - دختر بزرگتر - قضاى روزه مادر - روزه قضاى پدر و مادر - روزه استيجارى - كفّاره روزه - تأخير كفّاره - پرداخت كفاره - كفاره و جهيزيه - مصرف كفّاره - پول كفّاره - تعداد فقير - بهزيستى و كميته امداد - كفّاره و سادات - كفّاره و امور فرهنگى - ناتوانى پرداخت كفّاره - كفّاره روزه همسر - كفّاره روزه فرزند - روزهخوارى عمدى - روزهخوارى هنگام بلوغ - جاهل به كفاره - روزه خوارى سهوى

روزه مستحبى

خوردن روزه مستحبى - اجازه شوهر در روزه - روزه نذرى - روزه مستحبى و جنابت

ثبوت اول ماه

رؤيت هلال - اختلاف نظر مراجع - محاسبات تقويمى - ثبوت ماه رمضان - رؤيت هلال در سفر - اختلاف افق - حكم حاكم - اخبار عادل - چشم مسلح - حدس و گمان

زكات فطره

فلسفه فطره - معناى فطره - فطره دانشجو - فطره نامزد شرعى - فطره زن - فطره ناشزه - فطره زن و فرزند - فطره جنين - فطره ميهمان - ميهمان چند ساعته - فطره فقير - مستحق فطره - فطره و خويشاوند - فطره و بدهكار - فطره و امور فرهنگى - فطره و سادات - پرداخت فطره - كنار گذاشتن فطره - كم شدن فطره - زمان پرداخت فطره - دستگردان فطره - جنس فطره - مقدار فطره - انتقال فطره - قضاى روزه بيمار

دانستنىها

مد و طعام - كفّاره - كفّاره جمع - انواع كفّاره روزه - روزه يوم الشك - روزه سكوت - فقير شرعى - اتحاد افق - حكم و حاكم

كتابنامه

 

 

 

مقدمه

«پرسشگرى» از آغاز آفرينش انسان، رخنمايى كرده، بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده، بر برگ زرد خود، شيطان را فرونشانده و در اين ميان، مقام آدميت را نشان داده است. آفتاب كوفه چه زيبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».

هم سؤال از علم خيزد هم جواب

 همچنان كه خار و گُل از خاك و آبآرى، هر كه سؤالهايش آسمانى است، دانش و بينش، پاسخش خواهد بود. پويايى و پايايى «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسشهاى حقيقت طلبانه و پاسخهاى خِردورزانه است.

از افتخارات ايران اسلامى، آن است كه از سويى، سرشار از جوانانى پاك دل، كمال خواه و پرسشگر مىباشد و از ديگر سوى، از مكتبى غنى برخوردار است كه معارف بلند آن، گوارا نوش دلهاى عطشناك پرسشگر و دانشجوست.

اداره مشاوره و پاسخ معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمت» پرسشها را به «زمين اجابت» پذيرا باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانيم سنگ صبور جوانان انديشمند و بالنده ايران پرگهرمان باشيم، به خود خواهيم باليد.

شايان ذكر است در راستاى ترويج فرهنگ دينى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، تاكنون بيش از سيصد هزار پرسش دانشجويى را در موضوعات مختلف انديشه دينى، مشاوره، احكام و... پاسخ داده است.

اين اداره داراى گروههاى علمى و تخصصى، به شرح زير است:

ـ قرآن و حديث؛

ـ احكام؛

ـ فلسفه، كلام و دين پژوهى؛

ـ حقوق و فلسفه احكام؛

ـ اخلاق و عرفان؛

ـ تربيتى و روان شناسى؛

ـ انديشه سياسى؛

ـ فرهنگى و اجتماعى؛

ـ تاريخ و سيره؛

ـ اديان و مذاهب.

آنچه پيش رو داريد، بخشى از پرسشهاى احكامِ داراى فراوانى در ميان قشر جوان و دانشگاهيان است كه از سوى محقق ارجمند حجهالاسلام سيدمجتبى حسينى(زيدعزّه) پاسخ داده شده است و توسط حجج اسلام سيدمحمدتقى محمدى و على گرجى با اضافات و ارزيابى مجدد ويرايش جديد شده است.

ويژگىهاى اين مجموعه و شيوه تنظيم آن در چند نكته ذيل بيان مىشود:

الف. پاسخ پرسشها همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخهاى هممضمون، با عبارت يكسان و روان تحريرشده است ؛ از اين رو بيشتر پاسخها اقتباسى است.

ج. جهت اتقان و اطمينان بيشتر، علاوه بر مستندسازى پاسخها، از دفاتر مراجع بزرگوار نيز استفتا شده است.

د. در تنظيم كتاب، نظر حضرت امام خمينى قدسسره به عنوان اولين فتوا آمده و فتاواى ديگر مراجع بزرگوار - كه نامشان به ترتيب حروف الفبايى در ذيل مىآيد - پس از آن ذكر گرديده است:

1. حضرت آيهاللّه حاج شيخ محمدتقى بهجت (قدس سرّه)

2. حضرت آيهاللّه حاج شيخ ميرزا جواد تبريزى (قدس سرّه)

3. حضرت آيهاللّه حاج سيد على حسينى خامنهاى (دام ظله العالى)

4. حضرت آيهاللّه حاج سيد على حسينى سيستانى (دام ظله العالى)

5. حضرت آيهاللّه حاج شيخ لطفاللّه صافى گلپايگانى (دام ظله العالى)

 6. حضرت آيهاللّه حاج شيخ محمد فاضل لنكرانى (قدس سرّه)

7. حضرت آيهاللّه حاج شيخ حسين نورى همدانى (دام ظله العالى)

8. حضرت آيهاللّه حاج شيخ ناصر مكارم شيرازى (دام ظله العالى)

9. حضرت آيهاللّه حاج شيخ حسين وحيد خراسانى (دام ظله العالى)

گفتنى است كه در متن كتاب تنها به ذكر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اكتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش مىطلبيم و از درگاه خداوند متعال براى ايشان، دوام عزت و سلامتى مسألت داريم.

برآنيم با توفيق خداوند، به تدريج ادامه اين مجموعه را تقديم شما خوبان كنيم. پيشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شايسته و پربارِ مجموعههايى از اين دست خواهد بود.

در پايان از تلاشهاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همكاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حججاسلام سيدمحمد تقى علوى و صالح قنادى(زيدعزّهما) كه در بازخوانى و آمادهسازى اين اثر تلاش كردهاند، تشكر و قدردانى مىشود و دوام توفيقات اين عزيزان را در جهت خدمت بيشتر به مكتب اهلبيت عليهمالسلام و ارتقاى فرهنگ دينى جامعه - به ويژه دانشگاهيان - از خداوند متعال مسألت داريم.

 

اللّه ولى التوفيق

معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی نهاد

 

 

 

روزه و احکام آن

 

 

جايگاه روزه

 

 

فلسفه روزه

پرسش 1 . درباره فوايد و فلسفه روزه توضيح دهيد؟
روزه داراى حكمتها و فوايدى است. مهمترين آنها عبارت است:
1. روزه روح انسان را تلطيف، اراده او را قوى و غريزههايش را تعديل مىكند و به آدمى در مسير تقوا و پرهيزگارى كمك مىكند.[1]
2. روزه براى برقرارى مساوات ميان فقير و غنى است تا مردم با چشيدن طعم گرسنگى، به ياد فقيران و محرومان بيفتند و حق آنان را ادا كنند.[2]
3. روزه آرام بخش دلها است.[3]
4. روزه اثر بهداشتى و درمانى فراوان دارد و باعث سلامتى و تندرستى جسم مىگردد.[4]
الكسى سوفورين (دانشمند روسى) روزهدارى را طريق درمان بسيارى از بيمارىها - از جمله كم خونى، ضعف رودهها، رماتيسم، نقرس، بيمارىهاى چشم، مرض قند و بيمارىهاى كليه و كبد - مىداند.[5]

 

 معناى رمضان

پرسش 2 . رمضان به چه معنا است؟
«رمضان» در لغت از ماده «رمض»، به معناى شدّت گرما و تابش آفتاب بر سنگ و شن است. با توجه به اين كه ماه رمضان، ماه تحّمل شدايد و عطش و گرسنگى است، به اين عنوان، نام گرفته است.
اين ماه، نهمين ماه سال در تقويم هجرى قمرى و يگانه ماهى است كه نامش در قرآن آمده و يكى از نامهاى خداوند است. از اينرو در روايات، تصريح شده كه كلمه «ماه» به «رمضان» اضافه گردد و به هيچ وجه، به تنهايى ياد نشود. ماه رمضان بر همه ماهها برترى دارد ؛ زيرا تمامى كتابهاى مهم آسمانى (مانند تورات، انجيل، زبور، صحف و قرآن) در اين ماه نازل شده است. شب قدر و شهادت حضرت على (عليهالسلام) در اين ماه قرار گرفته و شايد به جهت همين ويژگىها است كه اين ماه براى روزه گرفتن، انتخاب شده است.[6]

 

معناى روزه

پرسش 3 . صوم (روزه) در لغت و اصطلاح به چه معنا است؟
«صوم» (روزه)، در لغت به معناى امساك و خوددارى از هر چيز است و در اصطلاح فقه عبارت است از:
«امساك و خوددارى از موارد هشتگانه[7] - از هنگام اذان صبح تا اذان مغرب - به قصد انجام دادن فرمان خداوند».

 

پيشينه روزه

پرسش 4 . پيشينه روزه به چه زمانى بر مىگردد؟
شواهد فراوانى در تاريخ به چشم مىخورد كه روزه، در ميان يهود و مسيحيت و اقوام و ملتهاى ديگر رايج بوده است. آنان به هنگام مواجهه با غم و اندوه و توبه و طلب خشنودى خداوند، روزه مىگرفتند تا با اين كار، در پيشگاه او اظهار عجز و تواضع نموده و به گناهان خود اعتراف كنند. از انجيل استفاده مىشود كه مسيح (عليهالسلام)چهل شبانه روز، روزه داشته است.[8]
قرآن مجيد به صراحت بيان مىكند: اين فريضه الهى، در امتهاى پيشين نيز واجب بوده است.[9]

 

مراتب روزه

پرسش 5 . علماى اخلاق روزه را به روزه عوام، روزه خواص و روزه خواص الخواص درجه بندى كردهاند، آيا اين امر دليل دينى دارد؟
آنچه علماى اخلاق فرمودهاند، برگرفته از مجموع رواياتى است كه در اين زمينه وجود دارد.
امام باقر (عليهالسلام) درباره روزه «عوام» مىفرمايد: «روزهدار هر كارى انجام دهد، براى روزه او زيانى ندارد ؛ اگر از چهار كار خود دارى كند: خوردن، آشاميدن، آميزش با زنان و فرو رفتن در آب».[10]
امام صادق (عليهالسلام) درباره روزه «خواص» مىفرمايد: «هرگاه روزهدار بودى، بايد گوش و چشم تو در برابر كارهاى حرام و همه اعضاى تو در برابر كارهاى زشت نيز روزهدار باشد».[11]
حضرت على (عليهالسلام) درباره روزه «خواص الخواص» مىفرمايد: «روزه قلب و خوددارى از فكر گناه، برتر از روزه شكم و خوددارى از خوراك است».[12]

 

روزههاى واجب

پرسش 6 . روزههاى واجب كدام است؟
روزههاى واجب عبارت است از:
1. روزه ماه رمضان،
2. روزه كفّاره،
3. روزه قضا،
4. روزه نذر و عهد و يمين،
5. روزه استيجارى،
6. روزه روز سوم اعتكاف،
7. روزه جايگزين قربانى در حج تمتع.[13]

 

روزههاى حرام

پرسش 7 . روزههاى حرام كدام است؟
روزههاى حرام (روزههايى كه نبايد گرفت)، عبارت است از:
1. روزه عيد قربان،
 2. روزه عيد فطر،
3. روزه ايام تشريق براى كسى كه در منا است،
4. روزه يوم الشك (روزى كه نمىداند آخر شعبان است يا اول رمضان) به نيت ماه رمضان،
5. روزه سكوت،
6. روزه وصال (شب را نيز تا سحر روزه بگيرد)،
7. روزه مستحبى زن در جايى كه با حق شوهر منافات داشته باشد،
8. روزه مستحبى فرزند در جايى كه باعث آزار و اذيت پدر و مادر گردد،
9. روزه مريض و هر كس كه روزه براى او ضرر دارد،
10. روزه مسافر، به جز مواردى كه استثنا شده است.[14]

 

پرسش 8 . روزههاى مستحبى كدام است؟
روزه تمام روزهاى سال - غير از روزههاى حرام و مكروه - مستحب است ؛ ولى براى برخى از روزها، بيشتر سفارش شده كه عبارت است از:
1. پنج شنبه اول و پنج شنبه آخر هر ماه،
2. چهار شنبه اول كه بعد از روز دهم ماه است،
3. سيزدهم، چهار دهم و پانزدهم هر ماه،
4. تمام ماه رجب و شعبان يا بعضى از اين دو ماه،
5. روز عيد نوروز،
6. روز بيست و پنجم و بيست و نهم ذى قعده،
 7. روز اول تا روز نهم ذى حجه،
8. عيد سعيد غدير (هيجدهم ذى حجه)،
9. روز اول و سوم محرم،
10. ميلاد مسعود پيغمبر اكرم صلىاللهعليهوآله، (هفدهم ربيع الاول)،
11. روز مبعث حضرت رسول اكرم صلىاللهعليهوآله، (بيست و هفتم رجب).[15]

 

روزههاى مكروه

پرسش 9 . روزههاى مكروه كدام است؟
روزههاى مكروه عبارت است از:
1. روزه روز عاشورا،
2. روزه روز عرفه براى كسى كه او را از خواندن دعا باز دارد،
3. روزه مستحبى ميهمان بدون اجازه ميزبان،
4. روزه مستحبى فرزند بدون اجازه پدر و مادر.[16]

 

عفو شدگان روزه

پرسش 10 . بر چه كسانى روزه واجب نيست؟
همه مراجع: بر چند دسته روزه واجب نيست:
1. پيرمرد و پيرزنى كه گرفتن روزه براى آنان مشقّت دارد ؛
2. زن باردارى كه گرفتن روزه براى حمل يا خودش ضرر دارد ؛
3. زن شير دهى كه گرفتن روزه، براى بچه يا خودش ضرر دارد ؛
 4. كسى كه گرفتن روزه براى او ضرر دارد ؛
5. كسى كه بيمارى دارد كه زياد تشنه مىشود و نمىتواند تشنگى را تحمل كند ؛
6. كسى كه به سن بلوغ نرسيده است ؛
7. زنى كه خون حيض و نفاس مىبيند ؛
8. مسافرى كه نمازش شكسته است؛
9. كسى كه به جهت ضعف بنيه، گرفتن روزه براى او مشقّت فراوان دارد و غيرقابل تحمل است ؛
10. كسى كه بىهوش است و يا در كما به سر مىبرد ؛
11. ديوانگان.[17]

 

شرايط سنى روزه

پرسش 11 . شرايط سنى براى روزهدارى چيست؟
همه مراجع (به جز سيستانى): زمان وجوب روزهدارى بلوغ است و نشانه بلوغ يكى از سه چيز است: 1. روييدن موى درشت (خشن) زير شكم و بالاى عورت 2. بيرون آمدن منى در خواب يا بيدارى 3. تمام شدن 15 سال قمرى در پسران و تمام شدن نه سال قمرى در دختران.[18]
آيهاللّه سيستانى: نشانه بلوغ در دختر، تمام شدن نُه سال قمرى است، و در پسر يكى از سه چيز است: 1. روئيدن موى درشت در زير شكم بالاى عورت. 2. بيرون آمدن منى. 3. تمام شدن پانزده سال قمرى.[19]
 نكته . لازم نيست سه شرط در بلوغ با هم جمع شوند. اگر يكى از آنها به وجود آيد مانند رشد مو، هرچند به سن 15 سال قمرى نرسيده باشد؛ مثلاً 13 سال باشد، بالغ است.

 

نيت روزه

پرسش 12 . نيت روزه چگونه است؟
همه مراجع: نيت «روزه» ؛ يعنى، شخص تصميم داشته باشد براى انجام دادن فرمان خداوند، از اذان صبح تا مغرب، كارى كه روزه را باطل مىكند، انجام ندهد و لازم نيست آن را از قلب خود بگذراند و يا بر زبان جارى كند.[20]

 

پرسش 13 . ابتدا و انتهاى نيت روزه به طور عادى چه زمانى است؟
همه مراجع: نيت براى روزه ماه رمضان و نذر معيّن، از اول شب تا اذان صبح و براى روزه غير معين (مانند روزه قضا و نذر مطلق)، از اول شب تا ظهر روز بعد است. نيت روزه مستحبى، از اول شب شروع شده و تمام روز - تا موقعى كه به اندازه نيت كردن به مغرب وقت مانده باشد - ادامه دارد.[21]
 تبصره . تعريف مغرب در پرسشهاى آينده در عنوان «وقت افطار» بيان شده است.
 پرسش 14 . شب، قصد گرفتن روزه داشتم، اما سحر بيدار نشدم تا نيّت كنم. نزديك آفتاب از خواب بيدار شدم، آيا روزهام صحيح است؟
همه مراجع: اگر آنچه روزه را باطل مىكند، انجام ندادهايد، روزه صحيح است.[22]

 

نيت آخر شعبان

 پرسش 15 . نمىدانم فردا اول ماه رمضان است يا آخر شعبان، آيا گرفتن روزه واجب است؟ به چه نيت روزه بگيرم؟
همه مراجع: خير، گرفتن روزه آن روز واجب نيست ؛ ولى اگر بخواهيد روزهبگيريد، نمىتوانيد به نيت ماه رمضان بگيريد ؛ بلكه بايد به نيت ماه شعبان يا روزه قضا - اگر به ذمه داريد - و مانند آن روزه بگيريد و چنانچه بعد معلوم شود، ماه رمضان بوده، از رمضان محسوب مىشود و اگر در اثناى روز بفهميد، بايد فورى نيت خود را به روزه ماه رمضان برگردانيد.[23]

 

نيت اول رمضان

 پرسش 16 . اگر كسى عقيده پيدا كرد روز اوّل ماه مبارك رمضان است و نيّت روزه كرد، امّا در وسط روز، متوجّه شد آن روز، روز اول ماه مبارك نيست بلكه فرداى آن روز، روز اول رمضان است آيا مىتواند نيّتش را به روزهاى ديگر تبديل كند؟
همه مراجع: زمانى كه متوجّه شد ماه رمضان شروع نشده، بايد نيّتش را به روزهاى ديگر تبديل كند و يا مىتواند روزهاش را بخورد.[24]

 نيت ماه رمضان

 پرسش 17 . در ماه رمضان بايد براى هر روز نيت كرد، يا اين كه يك نيت در اول ماه كافى است؟
همه مراجع: اگر شب اول ماه رمضان نيت كند كه يك ماه را روزه بگيرد، كافى است ؛ ولى بهتر است (احتياط مستحب) در هر شب ماه رمضان، براى روزه فرداى آن نيز، نيت كند.[25]

 

فراموشى نيت روزه

 پرسش 18 . اگر شب اول ماه رمضان، نيت روزه را فراموش كند و پيش از ظهر يادش بيايد، تكليف روزه او چيست؟
همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): اگر مبطلات روزه را مرتكب نشده، بايد نيت كند و روزهاش صحيح است و اگر يكى از آنها را مرتكب شده، روزه او باطل است ؛ ولى [ به احترام ماه رمضان] بايد تا اذان مغرب، از كارى كه روزه را باطل مىكند، خوددارى و بعد از ماه رمضان، آن روز را قضا كند.[26]
آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر مبطلات روزه را مرتكب نشده، بايد نيت كند و روزه بگيرد و بنابر احتياط واجب بعد از ماه رمضان نيز قضا نمايد و اگر يكى از آنها را مرتكب شده، روزهاش باطل است ؛ ولى [ به احترام ماه رمضان] بايد تا اذان مغرب از كارى كه روزه را باطل مىكند، خوددارى و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا كند.[27]

 

 وقت سحرى

 پرسش 19 . كسى كه در سحر تا پايان اذان غذا بخورد، روزهاش چه حكمى دارد؟
همه مراجع: ملاك امساك براى روزه، طلوع فجر صادق است. پس اگر با شروع اذان، اطمينان به طلوع فجر پيدا كند، نبايد چيزى بخورد و اگر لقمهاى در دهان دارد، نبايد فرو برد. امّا اگر اطمينان به دخول وقت ندارد، مىتواند چيزى بخورد.[28]

 

 پرسش 20 . اگر شخصى با اعتقاد به اين كه هنوز اذان صبح را نگفتهاند، مشغول سحرى شود، سپس متوجه گردد كه وقت اذان صبح گذشته است ؛ حكم روزه او چيست؟
همه مراجع (به جز بهجت): اگر بدون بررسى و تحقيق در طلوع فجر، مشغول سحرى شده، روزهاش باطل است و بايد قضا كند.[29]
آيهاللّه بهجت: اگر بدون بررسى و تحقيق در طلوع فجر، مشغول سحرى شده، بنابر احتياط واجب روزهاش باطل است و بايد قضا كند.[30]
 تبصره . فرد ياد شده با وجود اين كه روزهاش باطل شده، حق ندارد افطار كند ؛ بلكه بايد تا شب از مفطرات امساك نمايد.

 

شبهاى مهتابى

 پرسش 21 . خواندن نماز صبح، در ليالى مقمره (شبهايى كه سحر مهتاب است) چگونه است؟
همه مراجع (به جز امام): تفاوتى بين شبهاى مهتابى و غيرمهتابى نيست و ملاك، يقين به طلوع فجر و دخول وقت نماز است.[31]
 امام: در شبهاى مهتابى براى نماز صبح، بايد مدتى صبر كنند تا روشنايى طلوع فجر احراز شود.[32]

 

وقت افطار

 پرسش 22 . وقت افطار كردن روزه چه زمانى است؟
آيات عظام امام، خامنهاى، فاضل، صافى و نورى: وقت افطار روزه مغرب است. مغرب زمانى است كه قرص خورشيد در افق پنهان شود و بعد از مدتى سرخى طرف مشرق از بالاى سر انسان بگذرد.[33]
آيات عظام بهجت و مكارم: وقت افطار روزه غروب است. غروب زمانى است كه قرص خورشيد در افق پنهان شود؛ ولى احتياط مستحب آن است كه مدتى صبر كند تا سرخى طرف مشرق از بين برود و مغرب شود.[34]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: وقت افطار روزه بنا بر احتياط واجب مغرب است؛ يعنى، بايد مدتى صبر كند تا سرخى طرف مشرق از بالاى سر انسان بگذرد.[35]
 تبصره . براساس ديدگاه مشهور فقيهان بين غروب و مغرب تفاوت است. غروب عبارت است از پنهان شدن قرص خورشيد در افق. مغرب عبارت است از زمانى كه سرخى طرف مشرق كه بعد از غروب خورشيد پيدا مىشود، از بين برود. فاصله زمانى بين غروب خورشيد و مغرب به اختلاف فصلهاى سال تفاوت مىكند؛ (تقريبا بين پانزده تا بيست دقيقه مىباشد).

 

 اذان راديو و تلويزيون

 پرسش 23 . آيا با شروع اذان مغرب راديو و تلويزيون، افطار روزه جايز است؟
همه مراجع (به جز بهجت و مكارم): اگر يقين داريد با اذان راديو و تلويزيون، وقت داخل شده، اشكال ندارد.[36]
آيات عظام بهجت و مكارم: به محض اين كه قرص خورشيد در افق پنهان شود، افطار روزه جايز است؛ ولى احتياط مستحب آن است كه مدتى صبر كند تا سرخى طرف مشرق از بين برود.[37]
 تبصره . طبق فتواى آيات عظام بهجت و مكارم، افطار كردن روزه كمى پيش از اذان راديو و تلويزيون نيز جايز است؛ زيرا اذان اين رسانه مدتى (نزديك بيست دقيقه) بعد از غروب خورشيد است.

 

نماز هنگام افطار

 پرسش 24 . هنگام اذان مغرب، افطار كردن بهتر است، يا خواندن نماز مغرب و عشا؟
همه مراجع: خواندن نماز مغرب و عشا بهتر است ؛ ولى اگر كسى منتظر او است يا بسيار گرسنه است كه نمىتواند نماز را با حضور قلب بخواند، افطار كردن بهتر است.[38]

 

افطار با مال خمس نداده

 پرسش 25 . رفت و آمد با خانوادهاى كه خمس پرداخت نمىكند، چه حكمى دارد؟
همه مراجع (به جز تبريزى، خامنهاى، سيستانى و وحيد): معاشرت با آنان اشكال ندارد و اگر يقين نداشته باشد به غذاى آنها خمس تعلق گرفته، خوردن آن نيز جايز است و چنانچه احتمال تأثير بدهد، آنان را ارشاد كند.[39]
آيات عظام تبريزى، خامنهاى و سيستانى: معاشرت با آنان اشكال ندارد و مىتواند از غذاى آنها استفاده كند و چنانچه احتمال تأثير بدهد، آنان را ارشاد كند.[40]
آيهاللّه وحيد: معاشرت با آنان اشكال ندارد و اگر يقين نداشته باشد به غذاى آنها خمس تعلق گرفته و شك دارد، بنابر احتياط واجب خوردن آن جايز نيست.[41]

 

 پرسش 26. اگر يقين داشته باشيم همان غذايى كه در مهمانى مىخوريم، خمس آن داده نشده، چه حكمى دارد؟
همه مراجع (به جز تبريزى، خامنهاى و سيستانى): خوردن آن پيش از پرداخت خمس آن يا بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.[42]
آيات عظام تبريزى، خامنهاى و سيستانى: خوردن آن براى ميهمان اشكال ندارد؛ ولى صاحب خانه ضامن خمس است.[43]
 تبصره . آيهاللّه مكارم در كتاب استفتاآت اجازه داده كه در غذاى غيرمخمس تصرف كنيم و خمس آن را به سادات نيازمند بپردازيم.[44]

 

 

روزه در سفر

 

مسافرت در رمضان

 پرسش 27 . آيا مىشود در ماه رمضان، براى فرار از روزه مسافرت كرد؟
همه مراجع (به جز سيستانى و مكارم): مسافرت كردن در ماه رمضان - هر چند به عنوان فرار از روزه باشد - اشكال ندارد ؛ ولى اين امر تا قبل از روز بيست و سوم مكروه است.[45]
آيات عظام سيستانى و مكارم: مسافرت كردن در ماه رمضان ـ هر چند به عنوان فرار از روزه باشد ـ اشكال ندارد؛ ولى مكروه است.[46]

 

مسافرت قبل از ظهر

 پرسش 28 . كسى كه پيش از ظهر تصميم به مسافرت دارد، تكليف روزه او چه مىشود؟
همه مراجع (به جز تبريزى و سيستانى): اگر پيش از ظهر مسافرت كند، روزهاش باطل است ؛ ولى قبل از آنكه به حد ترخّص برسد، نمىتواند روزه را بخورد.[47]
 آيهاللّه تبريزى: اگر از سر شب تصميم بر سفر داشته و پيش از ظهر مسافرت كند، روزهاش باطل است ؛ ولى قبل از آنكه به حد ترخص برسد، نمىتواند روزه را بخورد و اگر پيش از ظهر تصميم بر مسافرت گرفته، بنابر احتياط واجب بايد روزه بگيرد.[48]
آيهاللّه سيستانى: اگر پيش از ظهر مسافرت كند، بنابر احتياط واجب، بايد روزهاش را افطار كند ؛ ولى قبل از آنكه به حد ترخص برسد، نمىتواند روزه را بخورد.[49]

 

 پرسش 29 . اگر مسافر قبل از اذان ظهر به وطن برسد روزه او چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر مسافر پيش از ظهر به وطنش يا به جايى برسد كه مىخواهد ده روز در آن جا بماند، چنانچه كارى كه روزه را باطل مىكند انجام نداده، بايد نيت روزه كند و آن روز را روزه بگيرد.[50]

 

مسافرت بعد از ظهر

 پرسش 30 . اگر روزهدار بعد از ظهر مسافرت نمايد، روزهاش چگونه است؟
همه مراجع: اگر روزهدار بعد از ظهر از وطن يا جايى كه نمازش كامل است مسافرت نمايد، روزهاش صحيح است.[51]

 

صبحانه در ماه رمضان

 پرسش 31 . كسى كه در ماه رمضان صبح مسافرت مىكند، مىتواند در منزل خود صبحانه بخورد يا بايد از حد ترخّص بگذرد؟
همه مراجع: روزهدارى كه پيش از ظهر مسافرت مىكند، تا حد ترخص نرسيده، نمىتواند روزه را بخورد، و اگر پيش از آن روزه را باطل كند، بايد روزه را قضا كند و كفاره هم بدهد.[52]

 

 پرسش 32 . شخصى در سفر بود و قصد داشت پيش از ظهر به وطن برسد و نيت روزه كند، ولى در بين راه سهواً چيزى خورد، آيا مىتواند آن روز را روزه بگيرد؟
همه مراجع: اگر شخصى در سفر باشد و قصد داشته پيش از ظهر به وطن برسد و روزه بگيرد ولى در بين راه از روى فراموشى و غفلت چيزى بخورد نمىتواند آن روز را روزه بگيرد.[53]

 

 پرسش 33 . اگر شخصى در ماه مبارك رمضان هنگام مراجعت از سفر، پيش از ظهر به حدّ ترخّص وطنش يا جايى كه مىخواهد ده روز در آنجا بماند برسد، ولى بعد از اذان ظهر به وطن يا محلّى كه مىخواهد بماند برسد، و كارى كه روزه را باطل مىكند انجام نداده باشد، آيا روزه آن روز بر او واجب است يا نه؟
همه مراجع (به جز صافى، مكارم و نورى): مسافرى كه به وطنش برمىگردد پيش از ظهر بايد به وطن برسد و اگر فقط به حد ترخص رسيده ولى وارد وطن نشده نمىتواند روزه بگيرد.[54]
آيات عظام صافى، مكارم و نورى: اگر پيش از ظهر به حدترخص برسد ولى بعد از اذان ظهر به وطن وارد شود روزه او صحيح است.[55]

 

 پرسش 34 . آيا در سفر معصيت كه نماز تمام است روزه را هم بايد بگيرد؟
همه مراجع: در سفرى كه نماز تمام است مانند سفر معصيت بايد روزه را هم بگيرد.[56]

 

قضاى روزه مسافر

 پرسش 35 . كسى كه در ماه رمضان مسافرت كرده، آيا علاوه بر قضا، بايد كفّاره هم بدهد؟
همه مراجع: خير، تنها قضاى روزهها واجب است و كفّاره ندارد ؛ ولى اگر قضاى روزهها را تا ماه رمضان سال بعد به تأخير اندازد، به جهت تأخير، بايد براى هر روز، يك مد طعام كفّاره بدهد.[57]

 

روزه در سفر

 پرسش 36 . آيا گرفتن روزههاى قضا، در سفر صحيح است؟
همه مراجع: خير، جايز نيست (مگر اين كه در سفر قصد ده روز كند).[58]

 

 نذر روزه

 پرسش 37 . كسى كه در ماه رمضان در سفر است، آيا مىتواند نذر كند روزه بگيرد؟
همه مراجع: خير، جايز نيست.[59]
 تبصره . در ايام ماه مبارك رمضان غير از روزه اين ماه هيچ روزهاى را نمىتوان گرفت.

 

روزه در سفر

 پرسش 38 . اگر در ايام اعتكاف يا روزهاى مهم كه روزه خيلى ثواب دارد در سفر بودم، آيا در آنجا مىتوانم نذر روزه كنم و روزه مستحبى بگيرم؟
آيات عظام امام، خامنهاى، تبريزى، صافى، فاضل، نورى و وحيد: در مسافرت، نذر روزه جايز نيست، بلكه بايد رد وطن نذر روزه در سفر را انجام داده باشد.[60]
آيات عظام بهجت و سيستانى: آرى، در مسافرت نذر روزه جايز و صحيح است.[61]
آيهاللّه مكارم: در مسافرت نذر روزه اشكال دارد و اگر نذر كرد، احتياط واجب آن است كه به نذر خود عمل كند.[62]
 تبصره . در چهار مكان مقدس (مكه، مدينه، كربلا و كوفه) كه مسافر مخيّر است نماز را كامل يا شكسته بخواند، مسافر نمىتواند روزه بگيرد مگر در مدينه به عنوان سه روز اختصاصى يا با نذر قبل از سفر در وطن.
 پرسش 39 . آيا مىتوانيم در غير ماه مبارك رمضان پيش از سفر در وطن خود، نذر كنيم كه در سفر روزه مستحبى بگيريم؟
همه مراجع (به جز مكارم): آرى، اين نذر صحيح است.[63]
آيهاللّه مكارم: اگر روزه را معين نكند، نمىتواند در سفر روزه بگيرد.[64]

 

نذر روزه در وطن

 پرسش 40 . آيا مىتوانيم در وطن نذر كنيم كه روزه ماه رمضان و يا قضاى آن را در سفر، به جا آوريم؟
همه مراجع: خير، اين نذر صحيح نيست.[65]

 

روزه اساتيد و دانشجويان

 پرسش 41 . اساتيد و دانشجويان در صورتى كه كمتر از ده روز در محل تحصيل و خوابگاه مىمانند، تكليف نماز و روزهشان چيست؟
امام: نماز شكسته است و روزه صحيح نيست. [مقلدان ايشان بايد با توجه به فتواى مرجع تقليد زنده خود در مسئله بقاء بر ميت، عمل كنند.]
آيهاللّه خامنهاى: اساتيد و دانشجويان بورسيه و مأمور به تحصيل كه داراى حقوق دريافتى مىباشند، اگر در كمتر از ده روز حداقل يك بار بين وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند، نمازشان در محل تحصيل و بين راه تمام و روزهشان صحيح است. اما ساير دانشجويان كه در شهر ديگرى تحصيل مىكنند بنابر احتياط واجب نماز را جمع (هم تمام و هم شكسته) بخوانند و بنا بر احتياط روزه را در سفر بگيرند و در وطن نيز قضا كنند. البته در اين احتياط واجب دانشجويان مىتوانند به فتواى مجتهد ديگر كه داراى شرايط رجوع است و نماز را كامل و روزه را صحيح مىداند، عمل نمايند.
 تبصره . آيهاللّه خامنهاى: اساتيد و دانشجويان بورسيه و مأمور كه حقوق دريافتى دارند، در سفر اول و دوم نمازشان شكسته است و نبايد روزه بگيرند. و از سفر سوم نمازشان كامل و روزهشان صحيح است.] ديگر دانشجويان در صورت رجوع به مرجع ديگر بنابر فتواى مرجع انتخابى عمل نمايند.]
آيات عظام بهجت، صافى، فاضل و نورى: اساتيد و دانشجويان، اگر در كمتر از ده روز، حداقل يك بار، بين وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند و اين وضعيت، تا مدتى ادامه داشته باشد] حداقل حدود سه ماه [كثيرالسفر محسوب مىشوند و نمازشان در محل تحصيل و بين راه تمام و روزه صحيح است.
 تبصره 1 . آيات عظام صافى، فاضل و نورى: در سفر اول نمازشان شكسته است و نبايد روزه بگيرند. و از سفر دوم نمازشان كامل و روزهشان صحيح است.
 تبصره 2 . آيهاللّه بهجت: اگر فاصله محل تحصيل بيش از 45 كيلومتر باشد از همان سفر اول نماز كامل و روزه صحيح است.
آيهاللّه مكارم: 1. كسانى كه حداقل سه روز در هفته در رفت و آمد باشند و اين برنامه حداقل دو ماه ادامه مىيابد و يا شنبه به محل تحصيل و تدريس بروند و پنجشنبه برگردند و اين برنامه حداقل 45روز ادامه داشته باشد، كثيرالسفر محسوب مىشوند و نمازشان در محل تحصيل و بين راه تمام و روزهشان صحيح است.
 تبصره . سه يا چهار روز سفر اول را احتياط كنند يعنى نماز را هم كامل و هم شكسته بخوانند و روزه را بگيرند و بعد هم قضا كنند. ولى در روزهاى بعد، نمازشان كامل و روزهشان صحيح است يا در سفر اول قصد اقامت ده روز كنند. ]مقلدين ايشان در اين احتياط مىتوانند به مرجع ديگرى رجوع كنند.]
2. كسانى كه دو سال يا بيشتر و هر سال حدود چهار ماه] اگر چه به طور پراكنده [در محل تحصيل يا تدريس و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حكم وطن آنهاست و تا ادامه اين وضعيت همواره نمازشان كامل و روزهشان صحيح است.] در بين راه نماز شكسته است].
آيهاللّه سيستانى: 1. كسانى كه حداقل سه روز در هفته و يا ده روز در ماه [اگر چه به طور پراكنده] در رفت و آمد باشند و اين برنامه براى مدتى] به طور مثال شش ماه در يك سال و يا حداقل سه ماه در چند سال تحصيلى] ادامه يابد، كثيرالسفر محسوب مىشوند و نمازشان در محل تحصيل و بين راه تمام و روزهشان صحيح است.
2. كسانى كه سه سال يا بيشتر و هرسال حداقل 15 روز در ماه و يا 6 ماه در سال [اگر چه به طور پراكنده] در محل تحصيل و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حكم وطن آنهاست و تا ادامه اين وضعيت همواره در محل تحصيل، نمازشان كامل و روزهشان صحيح است] در بين راه نماز شكسته است.]
 تبصره . آيهاللّه سيستانى: دو هفته اول شروع سفر احتياط كنند.] مقلدين ايشان در اين احتياط مىتوانند به مرجع ديگرى رجوع كنند.]

 

 پرسش 42 . كسانى كه در تعطيلات بيش از ده روز در وطن خود اقامت دارند و دوباره رفت و آمد در سفر را شروع مىكنند، حكم نماز و روزه آنها چگونه است؟
همه مراجع (به جز بهجت و سيستانى): كسانى كه كثيرالسفر باشند و در زمان تعطيلات بيش از ده روز در وطن بمانند در اولين سفر بعد از اقامت در وطن نمازشان شكسته است و روزه نمىتوانند بگيرند. ولى در رفت و آمدهاى بعدى كمتر از ده روز نمازشان كامل و روزهشان صحيح است.
آيهاللّه بهجت: اگر فاصله محل تحصيل بيش از 45 كيلومتر باشد از همان سفر اول نماز كامل و روزه صحيح است.
آيهاللّه سيستانى: هميشه نماز كامل و روزه صحيح است؛ مگر اين كه دو ماه پى در پى در وطن اقامت داشته باشد كه در اين صورت در دو هفته اول شروع سفر بايد احتياط شود [مقلدين ايشان در اين احتياط مىتوانند به مرجع ديگرى رجوع كنند.]

 

 پرسش 43 . اساتيد و دانشجويان، در صورتى كه بيش از ده روز با قصد اقامت در محل درس و تدريس مىمانند، تكليف نماز و روزهشان چيست؟
همه مراجع: براى اين گونه افراد، نماز تمام و روزه صحيح است.[66]
 تبصره 1. در صورتى كه از ابتدا به طور جدّ، قصد ماندن ده روز داشته باشند و بعد از خواندن يك نماز چهار ركعتى، به دليلى تصميم بر بازگشت به وطن بگيرند ؛ نماز و روزه آنها در محل تحصيل كامل خواهد بود.
 تبصره 2. قصد ده روز اين است كه كسى بخواهد روزى كه وارد شهرى مىشود 240 ساعت تمام در يك شهر بماند، اما محقق شدن قصد او به خواندن يك نماز چهار ركعتى است.

 

 پرسش 44 . دانشجويانى كه در خوابگاه ده روز يا بيشتر مىمانند و بين آنجا و محل تحصيل رفت و آمد مىكنند و فاصله بين آن دو، كمتر از چهار فرسخ شرعى باشد، حكم نماز و روزهشان چگونه است؟
امام: اگر در مدت ده روز، تنها يك مرتبه و به اندازه دو ساعت، از خوابگاه به دانشگاه بروند، نماز تمام و روزه صحيح است و در غير اين صورت شكسته است و روزه صحيح نيست.[67]
آيات عظام بهجت، سيستانى، فاضل، صافى، نورى و وحيد: در فرض ياد شده، نماز تمام و روزه صحيح است.[68]
آيهاللّه تبريزى: بنابر احتياط واجب، بايد نماز را بين شكسته و تمام جمع كنند و اگر روزه بگيرند، صحيح است و قضا ندارد.[69]
آيات عظام خامنهاى و مكارم: اگر در مدت ده روز، چند بار به اندازه يك تا دو ساعت در روز و يا در مجموع به مقدار هفت ساعت يا يك سوم شب از خوابگاه به دانشگاه بروند، نماز تمام و روزه صحيح است و در غير اين صورت نماز شكسته است و روزه صحيح نيست.[70]
 تبصره 1 . آيهاللّه مكارم: اگر بين محل تحصيل و خوابگاه 5-4 كيلومتر باشد رفت و آمد اشكال ندارد.
 تبصره 2. كسانى كه بعد از قصد اقامت ده روز و خواندن حداقل يك نماز چهارركعتى تصميم بگيرند به كمتر از مسافت شرعى رفت و آمد كنند محدوديت ندارند.
 پرسش 45 . اگر استاد يا دانشجو به طور اتفاقى، به شهرى غير از محل درس مسافرت كند، نماز و روزه او چگونه است؟
همه مراجع (به جز سيستانى و فاضل): نماز شكسته است و روزه صحيح نيست.[71]
آيات عظام سيستانى و فاضل: نماز تمام و روزه صحيح است.[72]

 

مسافت شرعى

 پرسش 46 . مقدار مسافت شرعى چند كيلومتر است؟
آيات عظام امام، بهجت، خامنهاى، فاضل، صافى و نورى: مسافت شرعى تقريبا 5/22 كيلومتر رفت و با برگشت 45 كيلومتر مىشود.[73]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: مسافت شرعى تقريبا 22 كيلومتر است، با برگشت 44 كيلومتر مىشود.[74]
آيهاللّه مكارم: مسافت شرعى تقريبا 5/21 كيلومتر است با برگشت 43 كيلومتر مىشود.

 

روزه در اماكن مقدس

 پرسش 47 . با توجه به اين كه مسافر مىتواند در چهار مكان مقدس مكه، مدينه، مسجد كوفه و حرم امام حسين (عليهالسلام) نماز را تمام بخواند آيا شامل روزه هم مىشود؟
همه مراجع: شامل روزه نمىشود و نمىتوان روزه گرفت مگر اين كه قصد اقامت 10روز كند. البته در مدينه سه روز چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه را مىتواند به طور اختصاصى روزه بگيرد.[75]

 

روزه در وطن همسر

 پرسش 48 . خانمى كه ازدواج مىكند و از وطن اصلى خود به شهر ديگرى مىرود و در سال چند مرتبه براى ديدن فاميل به وطن اصلىاش بازمىگردد، نماز و روزه او چه حكمى دارد؟
همه مراجع (به جز صافى و مكارم): با ازدواج كردن زن و رفتن به شهر شوهر اعراض از وطن اصلى زن صورت نمىگيرد و در وطن خود نماز و روزه او كامل است.[76]
آيهاللّه صافى: اگر زن بنا دارد در وطن شوهر همراه با شوهر زندگى كند اعراض قهرى از وطن اوست و نماز او شكسته و بدون قصد ده روز نمىتواند روزه بگيرد.[77]
آيهاللّه مكارم: اگر زن تصميم دارد با شوهر خود در شهر ديگرى زندگى كند و شوهرش قصد بازگشت به شهر زن را ندارد، يا نمىتواند قبل از پنج سال برگردد و در هر سال كمتر از 90 روز رفت و آمد داشته باشد، اعراض قهرى حاصل شده است و نماز او شكسته است و بدون قصد ده روز نمىتواند روزه بگيرد.[78]

 

 

مبطلات روزه

 

خوردن و آشاميدن

 پرسش 49 . آيا چشيدن غذا، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: اگر آن را فرو نبرد، اشكال ندارد و روزه صحيح است.[79]

 

ياد ترشى

 پرسش 50 . اگر در ماه رمضان با ياد ترشى، آب دهان زياد شود و آن را قورت دهيم، آيا روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: فرو بردن آب دهان، اگر چه به واسطه خيال كردن ترشى و مانند آن در دهان جمع شده باشد روزه را باطل نمىكند.[80]

 

تر كردن لب

 پرسش 51 . آيا تر كردن لب توسط زبان روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: تر كردن لب با زبان روزه را باطل نمىكند، ولى نبايد آبى كه از دهان خارج شده دوباره توسط زبان وارد دهان شود.[81]

 

 پوست خشكيده لب

 پرسش 52 . آيا فرو بردن پوستهايى كه گاهى اوقات از لب جدا مىشود و خشك است، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: اگر روزهدار عمدا چيزى بخورد يا بياشامد، روزه او باطل مىشود، چه خوردن و آشاميدن آن چيز معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاك و پوست خشكيده.[82]

 

فراموشى روزه

 پرسش 53 . اگر انسان بر اثر فراموشى در حال روزه چيزى بخورد يا بياشامد حكم آن چيست؟
همه مراجع: اگر روزهدار سهوا چيزى بخورد يا بياشامد، روزهاش باطل نمىشود و فرقى ميان واجب و مستحب نيست.[83]

 

خون لثه

 پرسش 54 . به جهت بيمارى مربوط به لثه، در روز چندين بار از آن خون مىآيد ؛ ولى گاهى بدون توجّه فرو مىرود، آيا روزه باطل مىشود؟
همه مراجع: اگر بدون توجه و اختيار فرو داده شود، روزه صحيح است.[84]
 پرسش 55 . گاهى از لثههايم خون بيرون مىآيد و با آب دهان مخلوط مىگردد ؛ آيا اگر آن را فرو ببرم، روزه باطل مىشود؟
همه مراجع (به جز تبريزى، صافى و نورى): اگر خون لثه در آب دهان مستهلك شود، فرو بردن آن روزه را باطل نمىكند.[85]
آيات عظام تبريزى و صافى: اگر خون لثه در آب دهان مستهلك شود، بنا بر احتياط واجب فرو نبرد و بيرون بريزد.[86]
آيهاللّه نورى: فرو بردن آن جايز نيست ؛ هرچند در آب دهان مستهلك شود.[87]

 

غذاى لاى دندان

 پرسش 56 . كسى كه مىداند يا احتمال مىدهد، در روز غذاى باقى مانده در لاى دندان فرو برده مىشود، آيا لازم است هنگام سحر خلال يا مسواك كند؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: اگر در حد احتمال باشد، اشكال ندارد ؛ ولى اگر بداند در روز چيزى از آن فرو مىرود، بايد دندان خود را خلال يا مسواك كند و اگر انجام ندهد و چيزى از آن فرو رود، روزهاش باطل مىشود و اگر فرو نرود، بنابر احتياط واجب، بايد قضاى آن را به جا آورد.[88]
آيات عظام بهجت، تبريزى، سيستانى، صافى و فاضل: اگر در حد احتمال باشد، اشكال ندارد ؛ ولى اگر بداند در روز چيزى از آن فرو مىرود، بايد دندان خود را خلال يا مسواك كند و اگر انجام ندهد، روزهاش باطل مىشود (هر چند چيزى از آن فرو نرود).[89]
آيهاللّه مكارم: اگر در حد احتمال باشد، اشكال ندارد ؛ ولى اگر بداند در روز چيزى از آن فرو مىرود، بنابر احتياط واجب، بايد دندان خود را خلال يا مسواك كند و اگر انجام ندهد و غذا فرو رود، روزه را تمام كند و بعد از ماه رمضان قضا نمايد.[90]
آيهاللّه وحيد: اگر در حد احتمال باشد، اشكال ندارد ؛ ولى اگر مطمئن باشد در روز چيزى از آن فرو مىرود، بايد دندان خود را خلال يا مسواك كند و اگر انجام ندهد و چيزى از آن فرو رود، روزهاش باطل مىشود.[91]

 

خوردن سهوى

 پرسش 57 . اگر شخص روزهدار در اثر فراموشى چيزى بخورد، آيا تذكر دادن به او واجب است؟
همه مراجع: خير، تذكر دادن به او واجب نيست.[92]

 

شستن دهان

 پرسش 58 . شستن دهان با آب يا آب نمك يا دهان شو براى شخص روزهدار چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر چيزى فرو برده نشود اشكال ندارد.[93]

 

 غرغره كردن

 پرسش 59 . حكم غرغره كردن براى روزهدار چيست؟
همه مراجع: اگر هنگام غرغره كردن، آب از حلق به پايين برود، روزه باطل مىشود (هر چند سهوى باشد).[94]

 

فرو بردن اخلاط

 پرسش 60 . آيا فرو بردن خلط، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع (به جز سيستانى): فرو بردن خلط - چنانچه به فضاى دهان نيامده باشد - اشكال ندارد ؛ ولى اگر به فضاى دهان برسد، احتياط واجب آن است كه فرو نبرد.[95]
آيهاللّه سيستانى: فرو بردن خلط - چنانچه به فضاى دهان نيامده باشد - اشكال ندارد ؛ ولى اگر به فضاى دهان برسد، احتياط مستحب آن است كه فرو نبرد.[96]
 تبصره . مرز فضاى دهان و حلق، مخرج حرف (خ) مىباشد.

 

 پرسش 61 . در هنگام نماز يا در كلاس در دهان روزهدار اخلاط سر و سينه جمع شده است اگر فرو دهد كه روزهاش است و اگر بخواهد بيرون بريزد بايد نماز را قطع كند، وظيفه چيست؟
همه مراجع (به جز سيستانى): اگر بين نماز در دهان روزهدار اخلاط سر و سينه جمع شود بايد آن را با دستمال و مانند آن بگيرد يا از دهان خارج كند و اگر نمىتواند، در دهان نگه دارد و نماز را تمام كند اگر اين هم ممكن نباشد بايد نماز را قطع كرده و اخلاط را از دهان خارج كند و بعد نماز را بخواند.[97]
آيهاللّه سيستانى: فرو بردن اخلاط سر و سينه، تا به فضاى دهان نرسيده اشكال ندارد، ولى اگر داخل فضاى دهان شود، احتياط مستحب آن است كه آن را فرو نبرند و اگر فرو برد روزه را باطل نمىكند[98]
 تبصره . در اين مسئله همه مراجع احتياط واجب دارند و مىتوان به آيهاللّه سيستانى رجوع كرد.[99]

 

روزهدار و دندانپزشكى

 پرسش 62 . پركردن دندان در ماه رمضان، چگونه است؟
همه مراجع: پر كردن يا جرمگيرى و كشيدن دندان در ماه رمضان، براى پزشكان جايز است و براى شخص روزهدار زمانى جايز است كه مطمئن باشد، خون يا آبى كه به وسيله دستگاه وارد فضاى دهان مىشود، فرو نخواهد رفت.[100]

 

 پرسش 63 . در ترميم دندان يا قالب گيرى دندان از موادى استفاده مىشود كه در آب دهان حل مىشود و آب دهان مزه آن را مىگيرد، حكم آن را در مورد روزه بيان كنيد؟
همه مراجع: بايد بعد از ترميم آب دهان را بيرون ريخت ولى آن مقدار كه بعد از بيرون ريختن در دهان باقى مىماند و آب دهان مزه آن را مىگيرد چنانچه آن مواد در آب دهان هضم شود اشكال ندارد.[101]

 

مسواك كردن

 پرسش 64 . آيا مسواك كردن با خمير دندان، در حال روزه اشكال دارد؟
همه مراجع: اشكال ندارد ؛ ولى بايد از فرو رفتن آب دهان جلوگيرى شود.[102]

 

 پرسش 65 . آيا در هنگام روزه مىتوان داندانها را مسواك كرد؟ اگر مسواكِ مرطوب شده، در اثر تماس با آب دهان مجدّداً براى تميز كردن دندانها به كار رود، چه حكمى دارد؟
آيات عظام امام، فاضل، سيستانى، و مكارم: اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد، روزه او باطل مىشود، مگر آن كه رطوبت مسواك در آب دهان به طورى از بين برود كه رطوبت خارج به آن گفته نشود.[103]
آيات عظام صافى و نورى: اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد، روزه او باطل مىشود بلكه اگر رطوبت مسواك در آب دهان به طورى از بين برود كه رطوبت خارج به آن گفته نشود ولى بداند كه در دهان باقى است بنا براحتياط لازم نبايد آن را فرو برد.[104]

 

 نخ دندان

 پرسش 66 . حكم استفاده از نخ دندان - كه فلورايد و طعم نعنا دارد - در حال روزه چيست؟
همه مراجع: اگر آب دهان را فرو نبرد، اشكال ندارد.[105]

 

داروى چشمى

 پرسش 67 . آيا ريختن دارو به چشم (مانند قطره چشمى)، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: اگر دارو به حلق نرسد و يا به حلق برسد ولى فرو نبرد، روزهاش باطل نمىشود.[106]
 تبصره . به طور كلى ريختن دارو به چشم در صورتى كه مزه يا بوى آن به حلق برسد، كراهت دارد.

 

اشك چشم

 پرسش 68 . اگر روزهدار هنگام گريه كردن اشك چشمش وارد فضاى دهان شود، روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع (به جز نورى): با فرض تحقق آنچه در سؤال ذكر شده، اگر به فضاى دهان برسد و در آب دهان مستهلك شود فروبردن آن در حال روزه مانعى ندارد و الا فرو بردن آن جايز نيست.
آيهاللّه نورى: بنا بر احتياط لازم، نبايد آن را فرو برد.

 

 قطره بينى

 پرسش 69 . حكم استفاده از قطره بينى جهت بازكردن مجارى تنفسى و درمان كه در بعضى موارد يقيناً وارد حلق مىگردد، چگونه است؟
همه مراجع: ريختن قطره در بينى روزه را باطل نمىكند مگر اين كه از طريق بينى وارد حلق شود در اين صورت مبطل روزه است.[107]

 

شياف درمانى

 پرسش 70 . آيا استعمال شيافهاى معالجه و درمانى و يا شياف تغذيه مبطل روزه است؟
همه مراجع (به جز وحيد): شيافهاى معالجه و درمانى مبطل روزه نيست اما بهتر است از شياف تغذيه و ترياك پرهيز شود.[108]
آيهاللّه وحيد: بنا بر احتياط واجب از شيافهاى درمانى در حال روزه استفاده نشود.

 

تزريق آمپول در حال روزه

 پرسش 71 . حكم تزريق آمپول در حال روزه ماه رمضان چيست؟
آيات عظام امام و بهجت: اگر آمپول جنبه غذايى و تقويتى دارد، بنابر احتياط واجب، بايد از تزريق آن خوددارى كرد ؛ ولى اگر جنبه دوايى دارد و يا عضو را بىحس مىكند، تزريق آن اشكال ندارد.[109]
 آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى، نورى و وحيد: تزريق آمپول، روزه را باطل نمىكند ؛ خواه جنبه غذايى و تقويتى داشته باشد، يا جنبه دوايى و مانند آن.[110]
آيهاللّه خامنهاى: احتياط واجب آن است كه روزهدار از آمپولهاى مقوّى يا مغذّى و هر آمپولى كه در رگ تزريق مىشود خوددارى كند، لكن آمپولهاى دارويى اگر تزريق به عضله باشد و نيز آمپولهايى كه براى بىحسّ كردن به كار مىرود، مانعى ندارد.[111]
آيهاللّه فاضل: اگر آمپول جنبهغذايى و تقويتىداشتهباشد، بايد از تزريق آن خوددارى كرد؛ ولى اگر جنبه دوايى دارد و يا عضو را بىحس مىكند، تزريق آن اشكال ندارد.[112]
آيهاللّه مكارم: تمام انواع آمپولهاى دارويى يا تقويتى كه به صورت عضلانى تزريق مىشوند براى افراد روزهدار اشكال ندارد ولى تزريق آمپولهاى وريدى جايز نيست.[113]

 

تزريق سرم

 پرسش 72 . حكم تزريق سرم در حال روزه ماه رمضان چيست؟
آيات عظام امام، تبريزى، خامنهاى و وحيد: بنابر احتياط واجب، بايد از تزريق سرم خوددارى كند؛ خواه جنبه غذايى و تقويتى داشته باشد، يا جنبه دوايى و مانند آن.[114]
 آيهاللّه بهجت: تزريق سرم روزه را باطل مىكند.[115]
آيات عظام سيستانى، صافى و نورى: تزريق سرم روزه را باطل نمىكند ؛ خواه جنبه غذايى و تقويتى داشته باشد، يا جنبه دوايى و مانند آن.[116]
آيهاللّه فاضل: اگر سرم جنبه غذايى و تقويتى داشته باشد، بايد از تزريق آن خوددارى كرد ؛ ولى اگر جنبه دوايى و مانند آن داشته باشد، تزريق آن اشكال ندارد.[117]
آيهاللّه مكارم: تزريق سرمهاى وريدى براى روزهدار جايز نيست.[118]

 

آندوسكپى

 پرسش 73 . آندوسكپى دستگاهى است كه داخل معده مىشود و عكسبردارى مىكند، بدون اين كه چيزى داخل معده شود. آيا اين عمل روزه را باطل مىكند؟
آيهاللّه بهجت: روزه را باطل مىكند.[119]
آيات عظام خامنهاى، سيستانى، صافى، فاضل و مكارم: اندسكوپى كردن مبطل روزه نيست مگر اين كه همراه ژل و موادى باشد كه وارد حلق گردد يا به لوله آن آب دهان بچسبد و بعد از خروج از دهان مجدداً با همان رطوبت وارد حلق شود كه در اين صورت روزه باطل مىشود.[120]

 

 اهداى خون

 پرسش 74 . اهداى خون از سوى فرد روزه دار، چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر باعث ضعف شود، خون گرفتن مكروه است.[121]

 

تزريق خون

 پرسش 75 . آيا تزريق خون به روزهدار، مبطل روزه است؟
آيات عظام بهجت و مكارم: تزريق خون روزه را باطل مىكند و اگر ناچار شدند تزريق كنند ولى روزه را بگيرند و بعداً قضاى آن را هم بگيرند.[122]
آيات عظام خامنهاى و فاضل: بنا بر احتياط واجب روزهدار از تزريق خون خوددارى كند.[123]
آيات عظام صافى و سيستانى و نورى: تزريق خون به روزهدار مبطل روزه نيست.[124]

 

دود وسيله نقليه

 پرسش 76 . گاهى انسان روزهدار در كنار وسيله نقليه، قرار مىگيرد و دود آن به حلق او مىرسد ؛ آيا روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع: اگر با اين اعتقاد كه دود غليظ به حلقش نمىرسد، در كنار وسيله نقليه بايستد و به طور اتفاقى دود به حلق او برسد، روزهاش صحيح است.[125]

 

 دود و بخار

 پرسش 77 . تنفس بخار آب در حمام، براى روزهدار چه حكمى دارد؟ آيا انسان روزهدار مىتواند به جاهايى مثل سونا كه هوا كاملاً با بخار آب اشباع شده برود؟
همه مراجع: بخار آب روزه را باطل نمىكند [مگر آنكه در فضاى دهان به صورت آب درآيد ]و غالبا بخار موجود در حمام غليظ نيست و اگر بخار موجود در آنجا غليظ باشد به احتياط واجب روزهدار نبايد به آنجا برود.[126]

 

دستگاه بخور

 پرسش 78 . آيا استفاده از دستگاه بخور، جهت معالجه روزه را باطل مىكند؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: صرف بخار غليظ روزه را باطل نمىكند [مگر آنكه در فضاى دهان به صورت آب در آيد].[127]
آيهاللّه بهجت: اگر به صورت بخار غليظ باشد، بايد آن را به حلق نرساند و اگر بخارها در فضاى دهان به صورت آب جمع شود، نبايد فرو دهد.[128]
آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى، فاضل، مكارم و وحيد: اگر به صورت بخار غليط باشد بنا بر احتياط واجب بايد آن را به حلق نرساند.[129]
 تبصره . طبق فتواى همه مراجع تقليد، اگر بخارها در فضاى دهان به صورت آب جمع شود، نبايد فرو دهد.

 

 گرد و غبار در محيط كار

 پرسش 79 . اگر ذرات گرد و غبار در فضاى كارگاه پراكنده مىباشد و دورى از اين محيط ممكن نيست. در ضمن حتى الامكان هم از وسايل جلوگيرىكننده، مانند ماسك و... استفاده مىگردد ولى باز هم گرد و غبار وارد فضاى حلق مىگردد. حكم روزه در اين فضا چيست؟
همه مراجع (به جز مكارم): اگر غبار غليظ محسوب نمىشود به روزه ضرر نمىرساند و اگر غليظ است فرو بردن آن هنگام روزه موجب باطل شدن روزه است و بايد از آن پرهيز نمود، ولى مجرد داخل شدن غبار در دهان و بينى بدون اين كه به حلق برسد، روزه را باطل نمىكند.[130]
آيهاللّه مكارم: رساندن غبار غليظ به حلق هرگاه در حلق تبديل به گِل شود و فرو رود روزه را باطل مىكند، در غير اين صورت روزه صحيح است، خواه غبار چيزى باشد كه خوردن آن حلال است مانند آرد، يا غبار چيزى كه خوردن آن حرام است.[131]

 

 پرسش 80 . آيا رسيدن غبار غليظ به حلق از طريق بينى روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع (به جز مكارم): اگر غبار غليظ به حلق برسد روزه را باطل مىكند و فرقى ندارد كه از راه بينى به حلق برسد يا دهان.[132]
آيهاللّه مكارم: رساندن غبار غليظ به حلق هرگاه در حلق تبديل به گِل شود و فرو رود روزه را باطل مىكند، در غير اين صورت روزه صحيح است، خواه غبار چيزى باشد كه خوردن آن حلال است مانند آرد، يا غبار چيزى كه خوردن آن حرام است.[133]

 

كشيدن سيگار

 پرسش 81 . حكم كشيدن سيگار و تنباكو در حال روزه چيست؟
همه مراجع (به جز مكارم): احتياط واجب آن است كه روزهدار، از دود سيگار و تنباكو خوددارى كند.[134]
آيهاللّه مكارم: كشيدن سيگار اشكال دارد و حرام است.[135]

 

دود سيگار

 پرسش 82 . اگر در جايى بوديم كه بعضىها سيگار مىكشند، آيا دود سيگار پخش شده در فضاى آنجا، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: اگر دود وارد حلق شما نمىشود، روزه صحيح است.[136]

 

تهوع روزهدار

 پرسش 83 . اگر روزهدار به جهت حالت تهوع، قى كند ؛ روزهاش چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر بىاختيار باشد، اشكال ندارد ؛ ولى اگر از روى عمد باشد، روزه را باطل مىكند.[137]

 

 عطر و شامپو

 پرسش 84 . آيا استفاده از، شامپو، كرم ويتامينه و رژلب و سرمه در ماه مبارك رمضان مجاز است؟
همه مراجع: هيچ يك از موارد ذكر شده، روزه را باطل نمىكند ؛ مگر آن كه رژ لب، وارد دهان شده و فرو داده شود.[138] ولى در مورد سرمه اگر از موادى باشد كه مزه يا بوى آن به حلق برسد مكروه است.[139]

 

 پرسش 85 . استعمال عطر براى روزهدار، در ماه رمضان چه حكمى دارد؟
همه مراجع: استعمال عطر براى روزهدار مستحب است ؛ ولى بو كردن گياهان معطّر مكروه است.[140]
 تبصره . آيهاللّه بهجت: اولى ترك بو كردن عطر غليظ است.[141]

 

فرو بردن سر در آب

 پرسش 86 . شستن سر در زير شير آب در حال روزه، چه حكمى دارد؟ و اگر آب به اندازهاى زياد باشد كه تمام سر و گردن را فرا گيرد آيا روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: شستن سر زير شير آب روزه را باطل نمىكند و فشار آب اگر چه زياد باشد حكم ارتماس را ندارد و روزهاش صحيح است.[142]
 پرسش 87 . آيا شنا كردن و فرو بردن سر زير آب روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع (به جز بهجت، سيستانى و وحيد): صرف شنا كردن روزه را باطل نمىكند ولى فرو بردن سر زير آب، بنا بر احتياط واجب روزه را باطل مىسازد.[143]
آيات عظام بهجت و وحيد: صرف شنا كردن روزه را باطل نمىكند ولى فرو بردن سر زير آب، روزه را باطل مىسازد.[144]
آيهاللّه سيستانى: به طور كلى فرو بردن سر زير آب، روزه را باطل نمىسازد؛ ولى كراهت شديد دارد.[145]
 تبصره . كسى كه براى نجات غريق مجبور است سر را در آب فرو ببرد روزهاش اشكال دارد، ولى به عنوان نجات جان مسلمانى اين كار واجب است و بعداً روزه را قضا كند.[146]

 

روزه غواصان

 پرسش 88 . اگر كسى با به سر گذاشتن كلاه مخصوص (مانند غواصها) در آب فرو رود، روزهاش چه حكمى دارد؟
همه مراجع (بهجز سيستانى، صافى و نورى): اگر سر در محفظهاى قرار گيرد، روزهاش باطل نمىشود.[147]
آيهاللّه سيستانى: به طور كلى فرو بردن سر زير آب، روزه را باطل نمىسازد.[148]
 آيهاللّه صافى: اگر فردى با لباس غواصى و كلاه مخصوص كه به سرچسبيده نيست و سر در محفظهاى قرار مىگيرد زير آب رود، بنا بر احتياط واجب روزهاش باطل مىشود ولى اگر شخص داخل زيردريايى كه شبيه اطاق است و ملاصق بدن نيست زير آب برود روزه باطل نمىشود.[149]
آيهاللّه نورى: روزهاش باطل مىشود.

 

جنابت

 پرسش 89 . كسى كه شب ماه رمضان جنب شده و مىداند كه اگر بخوابد، بعد از اذان صبح بيدار مىشود، تكليف او چيست؟
همه مراجع (به جز مكارم): اين شخص بايد پيش از خواب غسل كند و اگر بدون غسل بخوابد و بعد از اذان صبح بيدار شود، روزهاش باطل است و بايد علاوه بر قضاى آن، كفّاره هم بدهد.[150]
آيهاللّه مكارم: اگر بدون غسل بخوابد و بعد از اذان صبح بيدار شود، روزهاش اشكال دارد و بنابر احتياط واجب، بعد از ماه رمضان، آن را قضا كند و كفّاره هم بدهد.[151]

 

 پرسش 90 . در ماه رمضان بعد از اذان صبح، با حالت احتلام بيدار شدم ؛ ولى مىدانم پيش از اذان محتلم شدهام، تكليفم چيست؟
همه مراجع: روزه صحيح است.[152]
 پرسش 91 . اگر در شب ماه مبارك رمضان بر زن و مرد غسل جنابت واجب شود و قصد داشتند قبل از اذان غسل كنند ولى هر دو پس از اذان صبح بيدار شوند حكم روزه و كفاره و يا قضاء آن چيست؟
همه مراجع: در فرض فوق اگر مطمئن بودهاند كه قبل طلوع فجر جهت غسل بيدار مىشوند ولى بيدار نشدهاند روزه آنها صحيح است[153]

 

جنابت قبل اذان

 پرسش 92 . شخص جنب كه در ماه رمضان قبل از اذان صبح، به آب دسترسى ندارد، وظيفهاش چيست؟
همه مراجع: اگر تا پيش از اذان صبح به آب دسترسى ندارد، تيمّم بدل از غسل كند و روزه او صحيح است. بعد از اذان در صورت دسترسى به آب، براى نماز صبح غسل كند و در غير اين صورت، با همان تيمم نماز صبح خود را بخواند.[154]

 

 پرسش 93 . شخصى در ماه رمضان پيش از اذان صبح محتلم شده و اگر بخواهد غسل كند، وقت براى خوردن سحرى باقى نمىماند ؛ تكليف او چيست؟
همه مراجع: اگر مىتواند بدون خوردن سحرى روزه بگيرد، بايد غسل كند و اگر بدون آن نمىتواند روزه بگيرد و خوف ضرر دارد، سحرى بخورد و پيش از اذان تيمم كند.[155]
 پرسش 94 . كسى كه در تنگى وقت، قبل از اذان صبح در شبهاى ماه رمضان، به جهت جنابت تيمم كند ؛ آيا مىتواند با آن نماز بخواند، يا بايد غسل به جا آورد؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: بنابر احتياط واجب، بايد براى نماز صبح غسل به جا آورد.[156]
آيات عظام بهجت، تبريزى، سيستانى، صافى، فاضل، مكارم و وحيد: بايد براى نماز صبح، غسل به جا آورد.[157]

 

 پرسش 95 . اگر در ماه رمضان، با اعتقاد به اين كه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حكم روزه او چيست؟
همه مراجع: روزه او صحيح است.[158]

 

احتلام روزهدار

 پرسش 96 . جوانى كه عادتش اين است كه اگر در روز بخوابد، محتلم مىشود ؛ آيا در ماه رمضان مىتواند در روز بخوابد؟
همه مراجع: آرى، مىتواند در روز بخوابد ؛ هر چند بداند در خواب محتلم مىشود و روزه او صحيح است.[159]

 

 پرسش 97 . اگر شخصى بعد از نماز صبح، محتلم شود و تا غروب غسل نكند ؛ آيا اشكالى به روزه او وارد مىشود؟
همه مراجع: خير، لازم نيست فورى غسل كند و روزه او صحيح است ؛ ولى براى نماز بايد غسل كند.[160]

 

جنابت و روزه قضا

 پرسش 98 . شخصى مىخواهد روزه قضاى ماه رمضان را بگيرد، بعد از اذان صبح بيدار مىشود و خود را محتلم مىيابد ؛ آيا مىتواند آن روز را روزه بگيرد؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: اگر بعد از اذان صبح محتلم شده باشد، مىتواند روزه بگيرد ؛ ولى اگر پيش از اذان صبح محتلم شده، نمىتواند آن روز را روزه بگيرد.[161]
آيهاللّه بهجت: روزه آن روز باطل مىشود.[162]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: مىتواند آن روز را روزه بگيرد.[163]
آيات عظام صافى و فاضل: اگر وقت قضاى روزه تنگ نيست، بايد روز ديگرى را روزه بگيرد ؛ ولى اگر وقت تنگ است - به عنوان مثال پنج روز قضا به ذمه دارد و پنج روز هم بيشتر به ماه رمضان باقى نمانده است - بنابر احتياط واجب، بايد آن روز را روزه بگيرد و بعد از رمضان هم قضا كند و اگر وقت تنگ نيست، روزهاش باطل است و بايد روز ديگرى را روزه بگيرد.[164]
 آيهاللّه مكارم: اگر وقت قضاى روزه تنگ نيست، بنابر احتياط واجب بايد روز ديگرى را روزه بگيرد ؛ ولى اگر وقت تنگ است - به عنوان مثال پنج روز قضا به ذمه دارد و پنج روز هم بيشتر به ماه رمضان باقى نمانده - همان روز را روزه بگيرد و روزه صحيح است.[165]

 

ندانستن جنابت

 پرسش 99 . چندين سال با حال جنابت، روزه گرفتم و نماز خواندم ؛ در حالى كه نمىدانستم جنب بايد غسل كند، تكليف من چيست؟
آيات عظام امام، بهجت، تبريزى، خامنهاى و وحيد: نماز و روزههايى را كه در حال جنابت انجام دادهايد، بايد قضا كنيد.[166]
آيات عظام سيستانى، صافى و فاضل: اگر در ياد گرفتن مسائل كوتاهى نكردهايد، روزهها صحيح است و قضا ندارد ؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خواندهايد، در هر حال بايد قضا كنيد.[167]
آيهاللّه مكارم: روزههايى را كه در حال جنابت انجام دادهايد، بنا بر احتياط واجب قضا كنيد و نمازهايى را كه در اين حالت خواندهايد قضا نماييد.[168]
آيهاللّه نورى: روزهها صحيح است و قضا ندارد ؛ ولى نمازهايى را كه در حال جنابت خواندهايد، بايد قضا كنيد.[169]
 تبصره 1. طهارت نسبت به نماز شرط واقعى است ؛ از اينرو اگر از روى ناآگاهى بدون طهارت نماز بخواند، نمازش باطل است.
 تبصره 2. در هر حال روزههايى كه با اين حالت گرفته شده است كفاره ندارد.

 

فراموشى غسل جنابت

 پرسش 100 . اگر در ماه رمضان، غسل جنابت را فراموش كنيم و پس از چند روز يادمان بيايد، چه تكليفى داريم؟
همه مراجع: بايد نمازها و روزه آن چند روز را قضا كنيد ؛ ولى كفّاره ندارد.[170]

 

 پرسش 101 . كسى كه مدتى روزه گرفته و نماز خوانده است و بعد بفهمد جنب بوده، تكليف او چيست؟
همه مراجع: اگر متوجه اصل جنابت نبوده، روزههاى او صحيح است ؛ ولى بايد نمازها را قضا كند.[171]

 

 پرسش 102 . اگر كسى در شب جنب شود ؛ ولى غسل را فراموش كند، تا اين كه در روز متوجه شود ؛ آيا در اين صورت نيز روزهاش باطل است؟
همه مراجع: آرى، در اين فرض نيز روزه باطل مىشود.[172]
 تبصره . هر چند روزه شخص باطل است ؛ ولى بايد تا غروب از خوردن و آشاميدن و مانند آن امساك كند.
 پرسش 103 . در شرايطى كه نتوان غسل كرد (در روزه مستحب و قضا) آيا مىشود بعد از اذان صبح غسل كرد؟
همه مراجع: نزديك اذان صبح براى روزه تيمم كند و بعد از اذان، اگر ضرورت برطرف شد غسل كند و اگر عذر و ضرورت باقى ماند، همان تيمم براى نماز كفايت مىكند.[173]

 

تأخير غسل جنابت

 پرسش 104 . كسى كه پيش از اذان صبح، با حالت احتلام از خواب بيدار مىشود، آيا مىتواند تا نزديك اذان، غسل نكند و تيمم كند؟ آيا روزه او صحيح است؟
همه مراجع (به جز صافى و وحيد): اگر غسل را به تاخير اندازد تا جايى كه وقت تنگ شود، گناه كرده است. در اين صورت بايد پيش از اذان صبح، تيمم كند و روزه او صحيح است.[174]
آيات عظام صافى و وحيد: اگر غسل را به تاخير اندازد تا جايى كه وقت تنگ شود، گناه كرده است. در اين صورت بايد پيش از اذان صبح، تيمم كند و روزه بگيرد و قضاى آن را نيز به جا آورد.[175]
آيات عظام تبريزى و سيستانى: كسى كه در شب ماه رمضان جنب است، چنانچه عمدا غسل نكند تا وقت تنگ شود بايد تيمم كند و روزه بگيرد و احتياط مستحب آن است كه قضاى آن را هم به جا آورد[176].
 پرسش 105 . روزهدارى كه به دليل تنگى وقت، وظيفهاش تيمّم است اگر با سهلانگارى به خيال اين كه اگر مسواك كند به تيمّم هم مىرسد در حال مسواك زدن، اذان صبح گويند، اين سهلانگارى حكم عمد پيدا مىكند يا خير؟
همه مراجع: اگر سهلانگارى كرده است حكم عمد را دارد و علاوه بر قضاى روزه، بايد 60 روز، روزه يا 60 فقير را اطعام دهد. اما اگر به دنبال رعايت وقت اذان بوده و به طور غيرعمدى متوجه شود وقت اذان شده و سهلانگارى نكرده باشد بايد روزه را قضا كند و تا افطار نيز چيزى نخورد و به روزه خود ادامه دهد.[177]

 

بطلان غسل روزهدار

 پرسش 106 . كسى كه نمىدانسته شستن كف پا در غسل لازم است، مدتى به اين ترتيب غسل مىكرده ؛ نسبت به نماز و روزههاى گذشته چه تكليفى دارد؟
همه مراجع: اگر مىداند كه آب به كف پا نمىرسيده، بايد نمازهايى را كه خوانده، قضا كند ؛ ولى روزهها قضا ندارد.[178]

 

 پرسش 107 . مدتى غسلهاى خود را نادرست انجام مىدادم و با آن روزه مىگرفتم و نماز مىخواندم، آيا بايد روزهها و نمازها را قضا كنم؟
همه مراجع: روزهها قضا ندارد ؛ ولى نمازها را بايد قضا كنيد.[179]

 

 استمنا

 پرسش 108 . استمنا چيست؟
همه مراجع: استمنا آن است كه انسان با خود يا ديگرى كارى كند كه از او، منى بيرون آيد. اين عمل حرام است و در صورت خروج منى، غسل جنابت بر او واجب مىشود.[180]

 

استمناى روزهدار

 پرسش 109 . اگر كسى به عمد روزه خود را در ماه مبارك رمضان، به وسيله استمنا باطل كند، چه حكمى دارد؟
همه مراجع (به جز خامنهاى، سيستانى و صافى): علاوه بر قضا، بنابر احتياط واجب، بايد «كفاره جمع» (60 روز روزه و اطعام 60 فقير) بپردازد.[181]
آيات عظام خامنهاى و سيستانى: علاوه بر قضا، كفّاره دارد و بنابر احتياط مستحب، كفاره جمع (60 روز روزه و اطعام 60 فقير) بپردازد.[182]
آيهاللّه صافى: علاوه بر قضا، بايد كفاره جمع (60 روز روزه و اطعام 60 فقير) بپردازد.[183]

 

 پرسش 110 . كسى كه به حرمت استمنا در ماه رمضان آگاهى داشته ؛ ولى نمىدانسته روزه را باطل مىكند، تكليف او چيست؟
همه مراجع (به جز سيستانى، خامنهاى و مكارم): در فرض ياد شده، بايد روزههايى كه در آن استمنا كرده، قضا كند و كفّاره هم بدهد.[184]
آيهاللّه سيستانى: پرداخت كفّاره واجب نيست و اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىداده است، قضاى روزهها نيز واجب نيست.[185]
آيهاللّه خامنهاى: در فرض ياد شده، تنها قضاى روزهها واجب است.[186]
آيهاللّه مكارم: در فرض ياد شده، بنابر احتياط واجب روزههايى كه در آن استمنا كرده، قضا كند و كفّاره هم بدهد.[187]

 

خود ارضايى

 پرسش 111 . كسى كه بدون قصد بيرون آمدن منى در ماه رمضان، با خودش بازى كند و ناخود آگاه منى از او خارج شود ؛ آيا روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع: اگر احتمال مىداده كه با اين كار منى از او بيرون مىآيد، روزهاش باطل مىشود.[188]

 

استمنا هنگام بلوغ

 پرسش 112 . در جوانى گاهى در ماه رمضان استمنا مىكردم ؛ ولى به هيچ وجه از حرمت آن آگاهى نداشتم و نيز نمىدانستم كه روزه را باطل مىكند، تكليف من چيست؟
آيات عظام امام، صافى و نورى: اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىدادهايد، كفّاره واجب نيست ؛ ولى بنابر احتياط واجب، بايد روزههايى را كه در آنها استمنا كردهايد، قضا كنيد.[189]
آيات عظام بهجت، خامنهاى و فاضل: اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىدادهايد، كفّاره واجب نيست ؛ ولى بايد روزههايى را كه در آنها استمنا كردهايد، قضا كنيد.[190]
آيات عظام تبريزى و وحيد: بايد روزههايى را كه در آنها استمنا كردهايد، قضا كنيد ؛ ولى كفّاره واجب نيست.[191]
آيهاللّه سيستانى: پرداخت كفّاره واجب نيست و اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىدادهايد، قضاى روزهها نيز واجب نيست.[192]
آيهاللّه مكارم: بنابر احتياط واجب بايد روزههايى را كه در آنها استمنا كردهايد، قضا كنيد ؛ ولى كفّاره واجب نيست.[193]

 

 پرسش 113 . اگر با قصد خروج منى، خودارضايى كند ؛ در صورتى كه به حد خروج منى نرسد، آيا روزه را باطل مىكند؟
آيات عظام امام و فاضل: خير، روزهاش باطل نمىشود.[194]
آيات عظام بهجت، خامنهاى، صافى، مكارم و نورى: اگر به قصد بيرون آمدن منى، خود ارضايى كند، روزهاش باطل مىشود ؛ هر چند منى از او بيرون نيايد.[195]
 آيهاللّه تبريزى: اگر به قصد بيرون آمدن منى، خود ارضايى كند - هر چند منى از او بيرون نيايد - بايد روزه را تمام كند و بعد از ماه رمضان قضا نمايد.[196]
آيات عظام سيستانى و وحيد: اگر به قصد بيرون آمدن منى خود ارضايى كند - هر چند منى از او بيرون نيايد - بنابراحتياط واجب، روزه را تمام كند و بعد از ماه رمضان قضا نمايد.[197]

 

فكر شهوانى

 پرسش 114 . اگر در ماه رمضان، فكر و خيال شهوانى باعث حركت منى شود ؛ ولى از بيرون آمدن آن جلوگيرى گردد، روزه باطل است؟
همه مراجع (به جز امام، خامنهاى و فاضل): اگر با اين كار قصد بيرون آمدن منى را نداشته باشد، روزه باطل نمىشود.[198]
آيات عظام امام، خامنهاى و فاضل: تا هنگامى كه منى از او خارج نشود، روزه باطل نمىشود.[199]

 

نگاه به نامحرم

 پرسش 115 . اگر روزهدار به نامحرم نگاه كند، آيا روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع: خير، روزهاش صحيح است.[200]
 تبصره . اين عمل از ثواب و ارزش روزه مىكاهد ؛ از اين رو بايسته است چشم، گوش، زبان، قلب و همه اعضا، از ارتكاب خلاف و گناه حفظ شوند.
 پرسش 116 . اگر در ماه رمضان با دختر نامحرم همراه باشيم و رابطه فقط در حد صحبت كردن باشد روزه باطل مىشود يا نه؟
همه مراجع: اگر ترس از وقوع در حرام باشد جايز نيست، ولى روزه صحيح است.

 

گفت و گوى تلفنى

 پرسش 117 . اگر در ماه رمضان با گفت و گوى تلفنى يا حضورى از مرد منى خارج شود، آيا روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع: اگر به قصد خروج منى گفت و گو نشده و عادتا با گفت و گو منى خارج نمىشده و بىاختيار و به طور اتفاقى منى از او بيرون آيد، روزهاش باطل نيست.[201]

 

فيلم مبتذل

 پرسش 118 . حكم مشاهده فيلمهاى مبتذل و يا صحنههاى ناخواسته در اينترنت در ماه رمضان چيست؟ آيا روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: نگاه به فيلمهاى مبتذل و شهوت برانگيز، حرام است ؛ خواه در ماه رمضان باشد يا غير آن و اگر احتمال مىدهد با نگاه به اين نوع فيلمها، منى از او خارج مىشود - چنانچه منى بيرون بيايد - روزهاش باطل است و قضا و كفاره بر عهده او خواهد بود.[202]

 

 ملاعبه با همسر

 پرسش 119 . ترشّحات معمولى كه از بانوان روزهدار، هنگام ملاعبه با همسرشان خارج مىشود، چه حكمى دارد؟ آيا روزهشان باطل مىشود؟
همه مراجع: ترشّحات مزبور پاك است و روزه را باطل نمىكند.[203]

 

 پرسش 120 . آيا ملاعبه با همسر در ماه رمضان جايز است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد بيرون آمدن منى، با همسر خود ملاعبه كند - چنانچه اطمينان دارد منى از او خارج نمىشود - اشكال ندارد و روزه هر دو صحيح است ؛ هر چند به طور اتفاق از او منى بيرون آيد.[204]

 

روابط زناشويى

 پرسش 121 . مردى كه نمىتواند روزه بگيرد، آيا مىتواند با همسر روزهدار خود نزديكى كند؟
همه مراجع: خير، جايز نيست.[205]

 

 پرسش 122 . آيا در حال روزه نزديكى از پشت با همسر، روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع (به جز مكارم): آرى، روزه را باطل مىكند.[206]
آيهاللّه مكارم: بنابر احتياط واجب روزه را باطل مىكند.[207]
 پرسش 123 . اگر زن و شوهر در حال روزه نزديكى كنند - در حالى كه نمىدانند اين كار روزه را باطل مىكند - تكليف چيست؟
آيات عظام امام، صافى و نورى: اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىدادند، كفّاره واجب نيست ؛ ولى بنابر احتياط واجب، بايد روزهها را قضا كنند.[208]
آيات عظام بهجت، خامنهاى و فاضل: اگر جهل به حدى باشد كه احتمال باطل شدن روزه را نمىدادند، كفّاره واجب نيست ؛ ولى بايد روزهها را قضا كنند.[209]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: بايد روزهها را قضا كنند ؛ ولى كفّاره واجب نيست.[210]
آيهاللّه مكارم: بنابر احتياط واجب، بايد روزهها را قضا كنند ؛ ولى كفّاره واجب نيست.[211]

 

ماه عسل

 پرسش 124 . دختر و پسرى كه تازه عروسى كرده و در ماه رمضان براى ماه عسل مسافرت مىكنند ؛ آيا نزديكى آنان در روز حرام است؟
همه مراجع: اگر قصد ماندن ده روز نكنند، آميزش در ماه رمضان حرام نيست ؛ ولى كراهت دارد.[212]

 

 معاينه زن

 پرسش 125 . آيا معاينه زن حامله در حال روزه، توسط پزشك زنان - كه ناچار بايد دست را داخل رحم كند - روزه را باطل مىكند؟ آيا موجب غسل نمىشود؟
همه مراجع: خير، روزه را باطل نمىكند و موجب غسل نمىشود.[213]

 

دروغ روزهدار

 پرسش 126 . چه نوع دروغى روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع (به جز بهجت، سيستانى و مكارم): دروغ بستن به خدا، پيامبر اسلام صلىاللهعليهوآله، امامان و بنابر احتياط واجب پيامبران، جانشينان آنان و حضرت زهرا عليهاالسلام.
آيهاللّه بهجت: دروغ بستن به خدا، پيامبر اسلام صلىاللهعليهوآله، امامان، پيامبران، جانشينان آنان و حضرت زهرا عليهاالسلام.
آيهاللّه سيستانى: بنابر احتياط واجب، دروغ بستن به خدا، پيامبر اسلام و امامان عليهمالسلام.
آيهاللّه مكارم: بنابر احتياط واجب، دروغ بستن به خدا، پيامبر اسلام صلىاللهعليهوآله، امامان، پيامبران، جانشينان آنان و حضرت زهرا عليهاالسلام.

 

نسبت دروغ به پيامبر صلىاللهعليهوآله

 پرسش 127 . اگر كسى با كتابت، دروغى را به نبى اكرم صلىاللهعليهوآله يا امامان عليهمالسلام نسبت بدهد، آيا روزهاش باطل مىشود؟
همه مراجع: آرى، روزهاش باطل مىشود ؛ هر چند با نوشتار باشد.[214]

 

 غلط خواندن قرآن

 پرسش 128 . اگر در ماه رمضان آيه قرآن يا حديث را به طور سهوى غلط بخواند، تكليف روزهاش چيست؟
همه مراجع: روزهاش باطل نمىشود ؛ ولى سعى كند قرآن يا حديث را درست بخواند.[215]

 

روزه نزولخوار

 پرسش 129 . كسى كه نزول خوار است آيا نماز و روزه او صحيح مىباشد؟
همه مراجع: اگر نماز و روزه واجد شرائط معتبر باشد صحيح است و قضاى اين اعمال لازم نيست و نسبت به ديگر گناهان بايد توبه كند.[216]

 

امر به معروف روزهخوارى

 پرسش 130 . اگر ديده شود شخصى به طور آشكار روزهخوارى مىكند، آيا امر به معروف واجب است؟
همه مراجع: امر به معروف و نهى از منكر در صورت تحقق شرايط آن واجب است.[217]

 

 

روزه خوارى مجاز

 

روزه بيمار

 پرسش 131 . اگر گرفتن روزه باعث شود بيمارى ديرتر بهبود يابد، تكليف چيست؟
همه مراجع: نبايد روزه بگيرد.[218]

 

 پرسش 132 . اگر بيمار با اعتقاد به اين كه روزه برايش ضرر دارد، روزه بگيرد ؛ حكم چيست؟
همه مراجع: اگر روزه بگيرد، صحيح نيست و بايد پس از ماه رمضان آن را قضا كند.[219]

 

زخم معده

 پرسش 133 . كسى كه مىداند يا احتمال قوى مىدهد كه اگر روزه بگيرد، به زخم معده يا سنگ مثانه دچار مىشود ؛ آيا روزه بر او واجب است؟
همه مراجع: اگر احتمال عقلايى مىدهد، روزه بر او واجب نيست.[220]

 

 روزه بيمار كليوى

 پرسش 134 . كسى كه ناراحتى كليه دارد و بايد براى جلوگيرى از آن در طول روز، چندينبار از آب و مايعات استفاده كند، حكم روزه او چه مىشود؟
همه مراجع: اگر براى جلوگيرى از بيمارى كليه، نياز به نوشيدن آب يا ساير مايعات در طول روز باشد، روزه گرفتن بر او واجب نيست.[221]

 

روزه بيمار آسمى

 پرسش 135 . كسى كه به نفس تنگى شديد مبتلا شده و در روز بايد از اسپرى استفاده كند، تكليف روزه او چيست؟
آيات عظام امام، خامنهاى، فاضل، مكارم و نورى: با توجه به اين كه داروى ياد شده، خوردن و آشاميدن بر آن صدق نمىكند، روزه را باطل نمىكند.[222]
آيهاللّه بهجت: اگر به صورت گاز رقيق باشد، اشكال ندارد و روزه صحيح است.[223]
آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر قبل از رسيدن به حلق به صورت هوا در بيايد، روزه را باطل نمىكند.[224]
آيهاللّه سيستانى: اسپرى كه براى تنگى نفس استعمال مىشود اگر دارو را فقط وارد ريه كند روزه را باطل نمىكند و اگر موادى از آن وارد معده مىشود، روزه را باطل مىكند.[225]
آيهاللّه صافى: اگر موادى وارد ريه مىشود، روزه اشكال پيدا مىكند و اگر گرفتن روزه بدون استفاده از آن، زحمت و مشّقت دارد و در طول سال بايد از اسپرى استفاده كند، در ماه رمضان روزه بگيرد و بنابر احتياط واجب براى هر روز يك مد طعام هم به فقير بدهد و قضا ندارد.[226]

 

بيماران اعصاب

 پرسش 136 . به نظر پزشكان افرادى كه داروهاى اعصاب مصرف مىكنند نبايد گرسنه بمانند؛ در اين صورت تكليف روزه چيست؟
همه مراجع: اگر روزه براى آنان ضرر دارد نبايد روزه بگيرند.[227]

 

تنفس مصنوعى

 پرسش 137 . آيا تنفّس مصنوعى روزه را باطل مىكند؟
همه مراجع: اگر تنفّس مصنوعى از طريق بازدم و هواى اكسيژن باشد روزه صحيح است.[228]
 تبصره . اگر تنفس مصنوعى به همراه گاز باشد، حكم آن مانند اسپرى تنگى نفس است.

 

 ضعف چشم

 پرسش 138 . چشم من ضعيف است و مىترسم روزه برايم ضرر داشته باشد، تكليف من چيست؟
همه مراجع: اگر خوف ضرر عقلايى باشد، روزه بر شما واجب نيست و اگر تا ماه رمضان سال بعد بيمارى ادامه يافت، قضا هم واجب نيست. تنها براى هر روز 750گرم گندم، يا جو، يا آرد و... به عنوان كفّاره به فقير بدهيد.[229]

 

ضعف بدن

 پرسش 139 . به علت درس خواندن و امتحانات، ضعف و سستى بر من غالب مىشود ؛ آيا مىتوانم روزهها را بخورم؟
همه مراجع: اين گونه ضعف و سستىها تا حدودى لازمه روزه است و براى نوع افراد پيش مىآيد و به جهت آن نمىتوان روزه را خورد؛ ولى اگر ضعف به حدى برسد كه تحمّل آن بسيار سخت و مشكل باشد، خوردن آن اشكال ندارد.[230]
 تبصره . انسان مىتواند در اين شرايط به مسافرت برود (حداقل 5/22 كيلومتر) و روزه خود را بخورد و به وطن برگردد. در اين صورت لازم نيست تا مغرب از خوردن و آشاميدن خوددارى كند و بعد از ماه رمضان، قضاى آن را به جا آورد و كفّاره هم ندارد.

 

خوردن دارو

 پرسش 140 . بيمارى كه در طول روز تنها به خوردن چند قرص نياز دارد، در حالى كه گرفتن روزه برايش ضرر ندارد ؛ آيا خوردن تنها چند قرص روزه را باطل مىكند؟
 همه مراجع: آرى، روزه او باطل مىشود.[231]

 

معيار ضرر در روزه

 پرسش 141 . آيا احتمال ضرر، مجوز ترك روزه مىشود، يا اطمينان به ضرر لازم است؟ ميزان در مقدار ضرر چيست؟
همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): آنچه كه باعث افطار روزه مىشود، خوف ضررى است كه منشأ عقلايى داشته باشد و ميزان در مقدار آن، عرف عقلا است ؛ به گونهاى كه اثر مترتب بر روزه را ضرر بدانند.[232]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: آنچه كه باعث افطار روزه مىشود، خوف ضررى است كه منشأ عقلايى داشته باشد و مقدار ضرر، بايد قابل توجه باشد.[233]

 

نظر پزشك

 پرسش 142 . ملاك در ضرر، تشخيص پزشك است يا تشخيص خود شخص؟
همه مراجع: تشخيص خود بيمار ملاك است. البته اگر پزشك بيمارى را از روزه گرفتن منع كند ولى خود شخص مىداند كه روزه برايش ضرر ندارد بايد روزه بگيرد.[234] همين اندازه كه ترس نسبت به ضرر، عقلايى باشد، كافى است. خوف ضرر گاهى از قول متخصص و زمانى از تجربه مريضهاى مشابه و گاهى از تجربه خود انسان، به دست مىآيد.[235]

 

اختلاف نظر پزشكان

 پرسش 143 . اگر پزشكان در مورد روزه گرفتن بيمارى اختلاف نظر داشته باشند، وظيفه چيست؟
همه مراجع: به علم رسيدن يا حصول خوف و ترس عقلايى از ضرر روزه، وظيفهى خود مكلّف است؛ هر چند سببش نظر دكتر باشد.

 

 پرسش 144 . اگر انسان شك داشته باشد كه روزه برايش ضرر دارد يا نه ؛ ولى پزشك، او را از گرفتن روزه منع مىكند، تكليف چيست؟
آيات عظام امام، خامنهاى، صافى، فاضل و نورى: اگر از گفته پزشك براى او ترس پيدا شود و احتمال عقلايى بدهد كه روزه برايش ضرر دارد، نبايد روزه بگيرد.[236]
آيات عظام بهجت و سيستانى: اگر از گفته پزشك براى او ترس پيدا شود و احتمال عقلايى بدهد كه روزه برايش ضرر دارد، مىتواند روزه نگيرد.[237]
آيات عظام تبريزى و وحيد: در فرض ياد شده اگر پزشك، متخصص و مورد اعتماد باشد، بايد به گفتهاش عمل كند.[238]
آيهاللّه مكارم: اگر از گفته پزشك براى او ترس پيدا شود و احتمال عقلايى بدهد كه روزه برايش ضرر دارد، نبايد روزه بگيرد، و اگر با تجربه خودش در يافته كه ضرر ندارد، بايد روزه بگيرد. در صورت شك، مىتواند يكى دو روز را تجربه كند و بعد طبق دستور بالا عمل نمايد.[239]

 

احتمال مريضى

 پرسش 145 . اگر فردى به خاطر عذرى قوى، پنجاه درصد احتمال دهد كه روزه بر او واجب نيست و به همين دليل روزه نگيرد، ولى بعدا معلوم شود كه روزه بر او واجب بوده، از جهت قضا و كفاره چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر افطار عمدى روزه ماه مبارك رمضان به مجرد احتمال عدم وجوب روزه بر وى باشد، در فرض سؤال علاوه بر قضا، كفاره هم بر او واجب است. اما اگر افطار به علت ترس از ضرر باشد و ترس هم منشأ عقلائى داشته باشد، كفاره واجب نيست، ولى قضا بر او واجب است.[240]

 

مصرف دارو

 پرسش 146 . وظيفه انسان بيمارى كه در طول روز بايد دارو مصرف كند چيست؟
همه مراجع: نبايد روزه بگيرند[241].

 

زن باردار

 پرسش 147 . زن باردارى كه نتوانسته روزه بگيرد، تكليفش چيست؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: اگر روزه براى جنين ضرر داشته است، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و اگر براى خودش ضرر داشته، بنابر احتياط واجب بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[242]
آيات عظام بهجت، سيستانى و فاضل: افزون بر قضاى روزهها، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد ؛ خواه روزه براى جنين ضرر داشته باشد، يا براى خودش.[243]
آيات عظام تبريزى، مكارم و وحيد: اگر روزه براى جنين ضرر داشته است، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و اگر براى خودش ضرر داشته، پرداخت كفّاره واجب نيست و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[244]
آيهاللّه صافى: اگر روزه براى جنين ضرر داشته است، بنابر احتياط واجب بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و اگر براى خودش ضرر داشته، پرداخت كفّاره واجب نيست و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[245]

 

 پرسش 148 . روزه گرفتن براى زن باردار - كه نمىداند روزه براى جنين ضرر دارد - چه حكمى دارد؟
همه مراجع: اگر بر اثر روزه، خوف ضرر بر جنين داشته باشد، نبايد روزه بگيرد.[246]

 

 پرسش 149 . زن باردارى كه به جهت حمل و شيردهى نتوانسته روزه ماه رمضان و قضاى آن را تا سال بعد بگيرد ؛ آيا تكليف قضا از او ساقط مىشود و حكم مريض را دارد؟
همه مراجع: خير، هر زمان توانايى پيدا كرد، بايد روزهها را قضا كند و حكم مريض را ندارد.[247]

 

روزه زن شيرده

 پرسش 150 . تكليف زنى كه شير مىدهد، چيست؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: اگر گرفتن روزه باعث كمى شير او و ناراحتى بچه شود، يا براى خودش ضرر داشته باشد ؛ روزه براى او واجب نيست و در صورت اول بايد براى هر روز، يك مد طعام به فقير بدهد و در فرض دوم اين امر احتياط واجب است و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[248]
آيات عظام بهجت، سيستانى و فاضل: اگر گرفتن روزه باعث كمى شير او و ناراحتى بچه شود، يا براى خودش ضرر داشته باشد ؛ روزه براى او واجب نيست و بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[249]
آيات عظام تبريزى، صافى، مكارم و وحيد: اگر گرفتن روزه باعث كمى شير او و ناراحتى بچه شود، يا براى خودش ضرر داشته باشد ؛ روزه براى او واجب نيست و در صورت اول بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و در هر حال روزهها را بايد قضا كند.[250]

 

 جلوگيرى از عادت ماهيانه

 پرسش 151 . اگر در ايام عادت، از قرص يا آمپول جلوگيرى استفاده كند ؛ آيا روزه او صحيح است؟
همه مراجع: اگر عادت نشود، روزه صحيح است.[251]

قرص خوردن خانمها

 پرسش 152 . آيا زنان مىتوانند براى گرفتن همه روزههاى ماه رمضان از قرص جلوگيرى استفاده كنند؟
همه مراجع: اگر استفاده از قرص براى او ضرر ندارد، اشكال ندارد.[252]

 

زن حائض

 پرسش 153 . اگر زن حائض در ماه رمضان، پيش از اذان صبح از حيض پاك شود، تكليف او چيست؟
همه مراجع: اگر براى غسل وقت دارد، بايد غسل كند و اگر وقت تنگ است، بايد تيمّم كند و روزهاش صحيح است. اگر از روى عمد، غسل يا تيمم نكند، روزهاش باطل است و بايد كفّاره بدهد.[253]

 

 كمخونى روزهدار

 پرسش 154 . كسى كه در اثر روزه گرفتن دچار كم خونى يا سردرد شديد مىشود، آيا مىتواند روزه نگيرد؟
همه مراجع: اگر ضعف و كم خونى و سردرد به گونهاى باشد كه نمىتواند تحمل كند، و ضرر دارد روزه واجب نيست.[254]
 پرسش 155 . اگر زن حائض، در ماه رمضان غسل حيض را فراموش كند و بعد از يك يا چند روز متوجه شود، آيا بايد روزهاش را قضا كند؟
همه مراجع (به جز مكارم): خير، روزهها صحيح است و قضا ندارد.[255]
آيهاللّه بهجت: بايد روزهها را قضا كند.[256]
آيهاللّه مكارم: بنابر احتياط واجب، بايد روزهها را قضا كند.[257]
 تبصره . بهتر است در فرض ياد شده، روزهها را قضا كند.

 

 پرسش 156 . اگر زن روزهدار در روز، خون حيض مشاهده كند، تكليف روزهاش چگونه است؟
همه مراجع: روزه باطل مىشود و بايد بعد از ماه رمضان، قضا كند.[258]

 

نذر روزه حائض

 پرسش 157 . خانمى نذر كرده بود كه چند روز اول ماه شعبان را روزه بگيرد ؛ ولى در اين چند روز عادت ماهيانه شد ؛ تكليف او چيست؟
همه مراجع (به جز مكارم و وحيد): اگر صيغه شرعى خوانده، بايد در ايام عادت ماهيانه روزه نگيرد و در زمان ديگرى، قضاى آن را به جا آورد.[259]
آيات عظام مكارم و وحيد: اگر صيغه شرعى خوانده، بايد در ايام عادت ماهيانه روزه نگيرد و بنابر احتياط واجب، در زمان ديگرى قضاى آن را به جا آورد.[260]

 

روزه دختر بچهها

 پرسش 158 . دخترى كه به حد بلوغ رسيده، ولى به واسطه ضعف بنيه، نمىتواند روزه بگيرد و قضاى آن را تا دو سه سال به جا آورد، تكليف او چيست؟
همه مراجع (به جز مكارم و تبريزى): اگر گرفتن روزه براى او ضرر دارد، يا تحمل آن برايش زحمت و مشقّت زياد دارد، روزه بر او واجب نيست ؛ ولى ترك آن به صرف برخى عذرها، جايز نيست و هر زمان توانست بايد قضاى آن را به جا آورد.[261]
آيهاللّه تبريزى: اگر گرفتن روزه براى او ضرر دارد، يا تحمل آن برايش زحمت و مشقت زياد دارد، روزه واجب نيست و اگر تا ماه رمضان سال بعد، ضعف او برطرف شد، بايد قضاى آن را به جا آورد و اگر نتوانست، بايد براى هر روز يك مد طعام (تقريبا ده سير)، به فقير بدهد و قضاى روزه لازم نيست ؛ ولى اگر فديه ممكن نبود، بايد هر زمان كه توانست روزهها را قضا كند.[262]
 آيهاللّه مكارم: در فرض ياد شده، روزه بر او واجب نيست و بايد براى هر روز يك مد طعام بدهد و قضاى اين روزهها هم بر او واجب نيست.[263]

 

روزه و بلوغ

 پرسش 159 . كسى كه نمىداند روزههايى كه در ايام جوانى خورده، قبل از هنگام بلوغ بوده يا نه ؛ آيا قضاى آنها واجب است؟
همه مراجع: اگر نمىداند، چيزى بر عهده او نيست.[264]
 پرسش 160 . شخصى گمان مىكرد كه اگر استمناء كند يا غذا بخورد، فقط يك روز قضاى روزه دارد و نمىدانسته، كفاره دارد؛ در اين صورت وظيفهاش چيست؟
همه مراجع: اگر مىدانسته كه اين كار روزه را باطل مىكند علاوه بر قضا، كفاره نيز لازم است و دانستن و ندانستن فرقى نمىكند.[265]

 

نهى والدين از روزه گرفتن بچهها

 پرسش 161 . در سالهاى اوّل تكليف به توصيه مادر و پدرم مبنى بر اين كه تو ضعيف هستى و نمىتوانى روزه بگيرى و روزه برايت واجب نيست مدتى را روزه نگرفتهام، اكنون نسبت به آن روزهها وظيفهام چيست؟
همه مراجع: آن مقدارى كه يقين داريد كه بعد از بلوغ روزه نگرفتهايد بايد قضاى آن را بهجا آوريد.

 

روزههاى اوايل تكليف

 پرسش 162 . شخصى اوايل بلوغ بدون عذر و از روى علم و عمد مثلاً به علت نادانى و بىاعتنايى يا بىتوجهى و كوتاهى پدر و مادر روزهها را نگرفته وظيفه او چيست؟
همه مراجع: هر مقدار از روزهها را كه نگرفته، بايد قضا كند و براى هر روز نيز بايد كفّاره بدهد؛ يعنى، براى هر روز دو ماه روزه بگيرد يا شصت فقير را سير كند و يا به هر كدام يك مدّ (تقريباً 750 گرم) طعام (گندم يا جو و مانند آن) بدهد.[266]

 

بلوغ زودرس

 پرسش 163 . من در سن دوازده سالگى علامت روييدن موى خشن را در خودم ديدم، اما نمىدانستم كه اين نشانه بلوغ است و بعداً متوجه اين موضوع شدم؛ آيا بايد قضاى نماز و روزههايم را كه در اين مدت انجام ندادهام را به جا آورم؟
همه مراجع: شخصى كه نمىدانسته به تكليف رسيده مثلاً جاهل به علائم بلوغ بوده يا فهميده كه قبل از 15 سالگى بالغ شده است، بايد نماز و روزههايى كه نگرفته را قضا نمايد ولى كفاره ندارد.[267]

 

 

قضا و كفاره

 

قضاى روزه

 پرسش 164 . آيا قضاى روزه ماه رمضان و كفّاره آن، بايد پى در پى انجام گيرد؟
همه مراجع: لازم نيست قضاى روزهها پى در پى باشد ؛ ولى در كفّاره - چنانچه گرفتن دو ماه روزه را اختيار كند - بايد يك ماه تمام و يك روز آن را از ماه ديگر پى در پى بگيرد.[268]
 تبصره . آيهاللّه مكارم پى در پى بودن كفّاره روزه را احتياط واجب مىداند.

 

 پرسش 165 . آيا واجب است روزههايى كه سال گذشته به خاطر عذرى قضا شده تا قبل از رسيدن ماه رمضان بعد قضا كند؟
آيات عظام امام، خامنهاى، مكارم و فاضل: بايد تا قبل از رمضان بعد قضا شود.[269]
آيهاللّه سيستانى: واجب نيست.[270]
  تبصره . طبق نظر همه مراجع اگر تا رمضان بعد قضا نشود كفاره تأخير دارد.

 

تأخير قضاى روزه

 پرسش 166 . كسى كه به واسطه بيمارى، نتوانسته روزههاى ماه رمضان را بگيرد ؛ اگر چند سال قضاى آن را به تأخير اندازد، تكليف چيست؟
همه مراجع: اگر بيمارى او در ميان سال خوب شد، بايد روزهها را قضا كند و اگر به سال بعد انداخت، علاوه بر قضاى روزه، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد اما اگر بيمارى او تا سال بعد ادامه يافت - به طورى كه نمىتوانست قضا كند - فقط بايد براى هر روز، يك مد طعام به فقير بدهد.[271]

 

نيت قضاى روزه

 پرسش 167 . شخصى از سال گذشته و از سال جارى روزه قضايى دارد، آيا هنگام قضا كردن لازم است تعيين كند كه روزه سال قبل يا سال جارى است؟
همه مراجع: شخصى كه چند سال روزه قضايى دارد، هنگام قضا كردن مىتواند اينگونه نيت كند كه روزههايى را برعهده من است قضا مىكنم و لازم نيست تعيين كند كه روزه كدام سال است و قضاى هر كدام را كه اول بگيرد مانعى ندارد، ولى اگر وقت قضاى رمضان آخر تنگ باشد، مثلاً پنج روز از رمضان آخر قضا داشته باشد و پنج روز هم به رمضان مانده باشد قضاى رمضان آخر را بگيرد و اگر رمضان آخر را نگيرد كفاره تأخير دارد.[272]

 

فراموشى قضاى روزه

 پرسش 168 . در ماه رمضان مدتى روزه نگرفتهام، اما تعداد روزهها را فراموش كردهام، وظيفهام چيست؟
همه مراجع (به جز فاضل و مكارم): مىتوانيد به مقدار حداقل اكتفا كنيد ؛ يعنى، هر مقدار از روزهها را كه مىدانيد كمتر از آن مقدار نبوده، بايد قضا كنيد و بيش از آن لازم نيست.[273]
آيهاللّه فاضل: اگر زمان حدوث عذر را مىداند ولى نمىداند تا چند روز طول كشيد بايد بنا بر احتياط واجب اكثر را قضا كند.[274]
آيهاللّه مكارم: در صورتى كه بر اثر كوتاهى تعداد روزهاى قضا فراموش شده باشد بايد اكثر را به جا آورد.

 

قضاى روزه بيمار

 پرسش 169 . كسى كه در قضاى روزه ماه رمضان خود، سهلانگارى كرده و اكنون به جهت بيمارى، نمىتواند آنها را به جا آورد، تكليف چيست؟
همه مراجع (به جز سيستانى): اگر در قضاى روزهها سهلانگارى كرده و اكنون نمىتواند تا رمضان آينده آنها را بهجا آورد، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و هر زمان توانايى پيدا كرد، بايد روزهها را قضا كند.[275]
آيهاللّه سيستانى: اگر در قضاى روزهها سهلانگارى كرده و اكنون نمىتواند تا رمضان آينده، آنها را به جا آورد، بنابر احتياط واجب براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد و هر زمان توانايى پيدا كرد، بايد روزهها را قضا كند.[276]

 

خوردن روزه قضا

 پرسش 170 . آيا كسى كه روزه قضا گرفته، مىتواند آن را به جهتى باطل كند؟
همه مراجع: اگر پيش از ظهر باشد، اشكال ندارد؛ ولى خوردن آن بعد از ظهر جايز نيست و اگر چنين كند، بايد كفّاره بدهد و مقدار آن پرداخت ده مد طعام به ده فقير (هر كدام يك مدّ) است و اگر نمىتواند طعام بدهد، بنا بر احتياط واجب سه روز، روزه پى در پى بگيرد.[277]

 

زمان روزه قضا

 پرسش 171 . شخصى سه روز روزه بدهكار مىباشد و سه روز هم به ماه رمضان مانده است آيا مىتواند روزه قضا را تا سال ديگر تأخير بيندازد و يا به جهتى باطل كند؟
همه مراجع (به جز آيهاللّه سيستانى): زمانى كه روزه قضا مهلت ندارد مثلاً سه روز روزه قضاء دارد و سه روز هم به ماه رمضان مانده است جايز نيست روزه قضا را افطار كند نه قبل از ظهر نه بعد از ظهر و اگر قبل از ظهر افطار كرده، كفّاره تأخير دارد چون قهراً قضاى آن به تأخير مىافتد و اگر بعد از ظهر افطار كند بايد علاوه بر كفّاره تأخير كفّاره افطار روزه قضا را هم بدهد.[278]
آيهاللّه سيستانى: در قضاى روزه رمضان مىتواند پيش از ظهر، روزه خود را باطل نمايد؛ ولى اگر وقتِ قضا تنگ باشد، بهتر آن است كه باطل ننمايد و در صورتى كه به تأخير بيندازد، براى هر روز يك مد طعام كفاره دارد.[279]

 

قضاى نماز روزهدار

 پرسش 172 . اگر نماز شخص روزهدار قضا شود، آيا روزهاش صحيح است؟
همه مراجع: آرى، روزهاش صحيح است و بايد نمازش را قضا كند.[280]

 

روزه مافىالذمه

 پرسش 173 . كسى كه نمىداند قضاى روزه دارد، آيا مىتواند روزه ما فى الذمه بگيرد؟ يعنى نيت كند اگر روزه قضا داشته باشد، آن را به جا آورد ؛ و گرنه به عنوان روزه مستحبى حساب شود؟
همه مراجع: آرى، با اين نيت مىتواند روزه بگيرد.[281]

 

قضاى روزه پدر

 پرسش 174 . اگر پدر انسان از روى نافرمانى، روزههايش را نگرفته باشد و از دنيا برود، تكليف فرزند او چيست؟
امام: اگر پدرش مىتوانسته روزهها را قضا كند، بر پسر بزرگتر واجب است كه آنها را به جا آورد و يا براى او اجير بگيرد.[282]
آيات عظام بهجت، صافى و فاضل: بنا بر احتياط واجب بر پسربزرگتر واجب است كه آنها را بهجا آورد و يا براى او اجير بگيرد؛ هر چند پدرش نمىتوانسته روزهها را قضا كند.[283]
آيهاللّه تبريزى: اگر پدرش مىتوانسته روزهها را قضا كند، بنابر احتياط واجب بر پسر بزرگتر - تا جايى كه براى او مشقّت و حرج نداشته باشد - واجب است آنها را به جا آورد و يا براى او اجير بگيرد.[284]
آيات عظام خامنهاى، سيستانى، مكارم و نورى: اگر ترك روزهها بر اثر نافرمانى بوده است، قضاى آنها بر پسر بزرگتر واجب نيست (البته احتياط مستحب آن است كه قضا كند).[285]
آيهاللّه وحيد: اگر پدرش مىتوانسته روزهها را قضا كند، بنابر احتياط واجب بر پسر بزرگتر واجب است كه آنها را به جا آورد و يا براى او اجير بگيرد.[286]

 

 پرسش 175 . پدرم چند سال روزه قضا داشت كه نمىدانم آنها را به جا آورده يا نه و در اين مورد وصيتى هم نكرده است ؛ تكليف پسر ارشد خانواده چيست؟
 همه مراجع (به جز فاضل و مكارم): اگر پسر بزرگتر يقين دارد كه پدرش روزه قضا داشته است، بنابر احتياط واجب بايد آنها را به جا آورد.[287]
آيهاللّه فاضل: اگر پسر بزرگتر يقين دارد كه پدرش روزه قضا داشته است، بايد آنها را به جا آورد.[288]
آيهاللّه مكارم: بر پسر بزرگتر چيزى نيست و بايد حمل بر صحّت كنند و بگويند پدرشان روزهها را به جا آورده است.[289]

 

 پرسش 176 . اگر پدر از دنيا برود و فرزندان ندانند كه پدرشان روزه قضا داشته يا نه، تكليف چيست؟
همه مراجع: در فرض ياد شده چيزى بر عهده آنان نيست.[290]

 

روزه قضاى پسر بزرگ

 پرسش 177 . كسى كه هم خودش روزه قضا دارد و هم روزه پدرش كه از دنيا رفته ؛ انجام دادن كدام مقدم است؟
همه مراجع: با توجه به اين كه هر دو واجب است، ترتيبى بين آن دو وجود ندارد.[291]

 

 پسر دوم

 پرسش 178 . اگر پسر ارشد خانواده بعد از پدر از دنيا برود، آيا روزههاى پدر بر عهده پسر دوم است؟
همه مراجع: خير، بر ساير پسران تكليفى نيست.[292]

وظيفه پسر بزرگتر

 پرسش 179 . اگر پسر بزرگتر بخواهد براى روزههاى پدر از دنيا رفتهاش، كسى را اجير كند، آيا مىتواند از تركه ميت خرج كند؟
همه مراجع: خير، پسر بزرگتر بايد خودش روزههاى پدر را به جا آورد و يا از اموال خود، كسى را اجير كند و حق ندارد از تركه ميت چيزى خرج كند ؛ مگر آنكه پدر وصيت كرده باشد.[293]

 

 پرسش 180 . اگر پسر بزرگتر خانواده روزههاى پدر را قضا نكند، آيا بر ساير پسران تكليفى هست؟
همه مراجع: خير، بر ساير پسران تكليفى نيست.[294]

 

دختر بزرگتر

 پرسش 181 . اگر پدر، تنها فرزند دختر داشته باشد، آيا بعد از مرگش قضاى روزههاى او، بر دختر بزرگتر واجب است؟
همه مراجع (به جز صافى): خير، واجب نيست.[295]
آيهاللّه صافى: اگر پدر فرزند پسر نداشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد از بين اولياى ميت، مردى كه از همه بزرگتر است، روزهها را قضا كند و اگر كسى نبود، بر زنى كه از همه بزرگتر است، واجب مىشود.[296]
 پرسش 182 . آيا پسر ارشدى كه پدرش فوت نموده و روزه قضا داشته، مىتواند روزه مستحبى بگيرد؟
آيات عظام امام، فاضل و صافى: ابتدا روزه قضاى پدر و بعد مستحبى.
آيات عظام خامنهاى، سيستانى، مكارم، نورى: مىتواند روزه مستحبى بگيرد و مانعى ندارد.

 

قضاى روزه مادر

 پرسش 183 . آيا قضاى روزههاى مادر هم بر پسر بزرگتر واجب است؟
آيات عظام امام، تبريزى، سيستانى و وحيد: خير، واجب نيست.[297]
آيات عظام بهجت، صافى، فاضل و نورى: بنابر احتياط واجب بايد به جا آورد.[298]
آيهاللّه خامنهاى: آرى، واجب است.[299]
آيهاللّه مكارم: اگر از روى نافرمانى نبوده و توانايى بر قضا داشته، بر پسر بزرگتر واجب است آنها را به جا آورد ؛ ولى اگر از روى نافرمانى بوده، واجب نيست.[300]

 

 پرسش 184 . آيا با وجود روزه قضا كه به عهده ما مىباشد مىتوان تبرعاً (بدون دريافت پول) براى پدر يا مادر روزه گرفت؟
همه مراجع (به جز سيستانى، مكارم و نورى): با وجود روزه قضا نمىتوان تبرعا براى ديگران روزه قضا گرفت.
آيهاللّه سيستانى: اگر بر عهده ميت قضاى روزه قطعى باشد، اشكال ندارد.[301]
آيات عظام مكارم و نورى: اشكال ندارد.

 

روزه قضاى پدر و مادر

 پرسش 185 . در صورتى كه پدر يا مادر بىهوش يا در كما باشد يا در صورتى كه يقينا بر اثر بيمارى نمىتوانند نماز و روزه سالهاى گذشته را قضا كنند مىتوان در زمان حيات نماز و روزه آنها را قضا كرد يا خير؟
همه مراجع: غير از حج تا زمانى كه پدر و مادر در قيد حيات باشند حتى در كماء يا بيمارى كه يقين دارد خوب نمىشوند نمىتوان نماز يا روزه قضا شده آنها را بجا آورد و لازم است قضاى نماز و روزههاى خود را خودش به تدريج بجاى آورد. بلى، مىتواند وصيت كند كه اگر موفق به گرفتن تمام قضاى روزه و نماز نشد، پس از مرگ براى قضاى او كسى را اجير كنند.[302]

 

روزه استيجارى

 پرسش 186 . كسى كه مقدارى روزه قضا دارد و نمىتواند آنها را به جا آورد، آيا جايز است در اين مورد كسى را اجير كند؟
همه مراجع: خير، اجير كردن ديگران براى گرفتن روزه، در حال حيات جايز نيست و بايد هر زمان توانايى پيدا كرد، آن را به جا آورد.[303]

 

 پرسش 187 . كسى كه روزه قضا دارد، مىتواند روزه استيجارى بگيرد؟
همه مراجع (به جز نورى): آرى، اشكال ندارد.[304]
آيهاللّه نورى: انسانى كه خود روزه قضا دارد نمىتواند روزه استيجارى بگيرد.[305]
 تبصره . روزه استيجارى آن است كه شخص جهت گرفتن روزه قضايى ميت اجير شود و در قبال آن پول دريافت كند.

 

كفّاره روزه

 پرسش 188 . آيا كفّاره افطار عمدى روزه، با كفّاره مريض تفاوت دارد؟
همه مراجع: آرى، در دو مورد با هم تفاوت دارد:
1. در مقدار،
 2. در مصرف.
در كفّاره افطار عمدى روزه، بايد براى هر روز شصت فقير را سير كند (يا به هر كدام يك مد طعام بدهد) و يا دو ماه روزه بگيرد. اما در كفّاره مريض، اگر بيمارى تا رمضان آينده ادامه داشته باشد، بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.
در كفّاره افطار عمدى، اگر به شصت فقير دسترسى دارد، نمىتواند به هر كدام از آنها بيشتر از يك مد طعام بدهد ؛ ولى در كفّاره مريض اين امر لازم نيست.[306]

تأخير كفّاره

 پرسش 189 . كسى كه كفّاره روزه را تا چند سال به تأخير اندازد، آيا چيزى بر مقدار آن افزوده مىشود؟
همه مراجع: خير، چيزى بر آن افزوده نمىشود.[307]

 

 پرسش 190 . كسى كه كفّاره روزه به گردن دارد، آيا مىتواند آن را به تأخير اندازد؟
همه مراجع: آرى، پرداخت كفّاره فورى نيست ؛ ولى نبايد در تأخير آن سهلانگارى و كوتاهى كرد.[308]

 

پرداخت كفاره

 پرسش 191 . كسانى كه به جهت عذرى مثل بيمارى يا سفر، روزه ماه رمضان را نگرفته و مىدانند تا رمضان سال آينده، قضاى روزهها را نمىتوانند بگيرند، آيا صحيح است كفاره و فديه آنها را بعد از ماه رمضان بدهند يا بايد تا رمضان بعد صبر كند؟
همه مراجع (به جز بهجت، فاضل و مكارم): خير، فعلاً مكلف به كفاره نيستند، بلكه تكليف شرعى آنها اين است كه تا رمضان سال بعد روزهها را قضا كنند و اگر تا آن موقع قضا نكردند و تأخير انداختند، مكلف به پرداخت كفاره تأخير مىشوند، لذا اگر قبل از آن پرداخت كنند حساب نمىشود و بايد مجدداً بدهند.[309]
آيهاللّه بهجت: رجاءا اشكال ندارد.[310]
آيات عظام فاضل و مكارم: اگر بيمار مطمئن باشد خوب نمىشود پرداخت فديه اشكال ندارد.[311]

 

كفاره و جهيزيه

 پرسش 192 . دخترى چند سال روزههاى خود را نگرفته و از طرفى مىبايد براى خودش جهيزيّه تهيه كند، اگر بخواهد براى هر روز 60 فقير اطعام كند جمعاً چقدر مىشود؟ آيا دادن كفاره مقدّم است يا تهيّه جهيزيه؟
همه مراجع: قضاى روزههايى را كه نگرفته است انجام دهد و براى كفاره، گندم يا قيمت آن را در نظر گرفته و تدريجاً به فقرا براى صرف نان بپردازد و به تأخير انداختن كفاره اگر به قصد بىاعتنايى و مسامحه نباشد، مانعى ندارد.[312]

 

مصرف كفّاره

 پرسش 193 . آيا كفّاره روزه را مىتوان به واجب النفقه پرداخت؟
همه مراجع: كفّاره روزه را نمىتوان به واجب النفقه داد ؛ ولى پرداخت آن به خويشاوندان اشكال ندارد.[313]

 

 پرسش 194 . منظور از واجبالنفقه كه به او نمىتوان كفاره داد چه افرادى مىباشند؟
همه مراجع (به جز مكارم): پدر و مادر هر چه بالا روند و فرزندان هر چه پايين بروند و زن افراد واجبالنفقه مىباشند.[314]
آيهاللّه مكارم: پدر و مادر و فرزندان و زن واجبالنفقه هستند ولى پدربزرگ و مادر بزرگ و نوهها واجبالنفقه نيستند.[315]

 

پول كفّاره

 پرسش 195 . آيا پول كفّاره را نيز مىتوان به فقير داد؟
همه مراجع: دادن پول كفّاره به فقير كفايت نمىكند - خواه كفّاره مريض باشد يا كفّاره افطار عمدى - مگر اين كه اطمينان داشته باشد، فقير به وكالت از او، طعام (نان يا گندم) مىخرد و آن را به عنوان كفّاره قبول مىكند.[316]

 

تعداد فقير

 پرسش 196 . آيا مىشود كفاره ماه رمضان را به يك فقير داد؟
همه مراجع: در كفّاره افطار عمدى، اگر به شصت فقير دسترسى دارد، نمىتواند به هر كدام از آنها بيشتر از يك مد طعام بدهد اما در غير كفاره افطار عمدى مانند كفاره مريض، زن شيرده، حامله و كفاره تاخير قضا تا رمضان بعد، اشكال ندارد و مىشود به يك فقير بيش تر از يك مُد داد.[317]
 پرسش 197 . از چند سال گذشته كفّاره روزه بدهكار هستم. آيا مىتوانم در طول سال در چند نوبت آن را پرداخت كنم؟
همه مراجع: پرداخت كفاره در چند نوبت مانعى ندارد.[318]

 

 پرسش 198 . آيا در مدّ طعام مىشود گوشت، نخود و لوبيا به فقير داد؟
آيات عظام امام، صافى، مكارم و وحيد: بايد گندم و برنج و آرد و نان و امثال اينها باشد و پرداخته گوشت به تنهايى اشكال دارد.[319]
آيهاللّه بهجت: هرچه مصداق طعام باشد كفايت مىكند.
 آيات عظام تبريزى و خامنهاى: گوشت كفايت نمىكند، اما نخود و لوبيا اشكال ندارد.
آيات عظام سيستانى، فاضل و نورى: جايز است.

 

بهزيستى و كميته امداد

 پرسش 199 . آيا پرداخت پول كفّاره به نهادهايى مانند بهزيستى و كميته امداد، كفايت مىكند؟
همه مراجع: اگر اطمينان دارد كه نهادهاى ياد شده، پول كفّاره را با رعايت شرايط شرعى، به مصرف طعام براى فقيران مىرسانند، كفايت مىكند.[320]

كفّاره و سادات

 پرسش 200 . آيا غير سيد، مىتواند كفّاره روزه را به سيد بدهد؟
همه مراجع (به جز صافى و مكارم): آرى، اشكال ندارد ؛ ولى بهتر (احتياط مستحب) است، به سيد ندهد.[321]
آيات عظام صافى و مكارم: بنابر احتياط واجب، غير سيد نمىتواند كفّاره روزه را به سيد بدهد.[322]

 

 كفّاره و امور فرهنگى

 پرسش 201 . آيا كفّاره روزه را مىتوان در امور فرهنگى، ساختن مسجد، جشن ازدواج و مانند آن صرف كرد؟
همه مراجع: خير، صرف آن در اين امور جايز نيست و بايد با آن فقيران را اطعام كرد.[323]

 

ناتوانى پرداخت كفّاره

 پرسش 202 . اگر پرداخت كفّاره روزه براى شخصى كه روزهاش را به طور عمد افطار كرده، ممكن نباشد(يعنى به واسطه بيمارى نمىتواند روزه بگيرد و از نظر مالى هم توانايى ندارد)، تكليفش چيست؟
همه مراجع (به جز تبريزى، خامنهاى، صافى و وحيد): هر مقدار كه توانايى دارد، به فقير مّد طعام بدهد و اگر از دادن اين مقدار نيز عاجز است، بايد حداقل با گفتن يك بار «استغفر اللّه»، استغفار كند.[324]
آيات عظام تبريزى و وحيد: بنابر احتياط واجب، بايد هر مقدار كه توانايى دارد، به فقير مدّ طعام بدهد و استغفار كند و اگر از دادن اين مقدار نيز عاجز است، بايد حداقل با گفتن يك بار «استغفر اللّه»، استغفار كند.[325]
آيهاللّه خامنهاى: بايد هر مقدار كه توانايى دارد، به فقير مدّ طعام بدهد و بنابر احتياط استغفار نيز بكند و اگر از دادن اين مقدار نيز عاجز است، بايد حداقل به گفتن يك بار «استغفر اللّه»، استغفار كند.[326]
آيهاللّه صافى: هر مقدار كه توانايى دارد، به فقير مدّ طعام بدهد و استغفار كند و اگر از دادن اين مقدار نيز عاجز است، بايد حداقل با گفتن يك بار «استغفر اللّه»، استغفار كند.[327]

 

 پرسش 203 . كسى كه اكنون نمىتواند كفّاره افطار عمدى بپردازد، چنانچه در آينده متمكن شد، آيا بايد جبران كند؟
همه مراجع (به جز خامنهاى و مكارم): بنابر احتياط واجب هر وقت متمكن شد، بايد كفّاره را بدهد.[328]
آيات عظام خامنهاى و مكارم: تكليف از او ساقط است و لازم نيست كفّاره بدهد.[329]

كفّاره روزه همسر

 پرسش 204 . كفّاره روزه زن بر عهده مرد است يا زن؟
همه مراجع: پرداخت كفّاره روزه زن، بر عهده خودش است.[330]

 

كفّاره روزه فرزند

 پرسش 205 . كسى كه به جهت افطار عمدى روزه، كفّاره برعهده دارد، اما درآمدى ندارد و تحت تكّفل پدر است ؛ چه كسى بايد كفّارهاش را بدهد؟
 همه مراجع (به جز خامنهاى و مكارم): بنابر احتياط واجب، هر وقت خودش متمكن شد، بايد كفّاره را بدهد و بر عهده پدرش نيست.[331]
آيات عظام خامنهاى و مكارم: تكليف از او ساقط است و لازم نيست، كفّاره بدهد و بر عهده پدرش هم نيست.[332]

 

روزهخوارى عمدى

 پرسش 206 . كسى كه از روى عمد، روزههاى خود را نگرفته، تكليفش چيست؟
همه مراجع: هر مقدار از روزهها را كه نگرفته، بايد قضا كند و افزون بر آن، براى هر روز نيز بايد كفّاره بدهد ؛ يعنى، دو ماه روزه بگيرد، يا شصت فقير را سير كند و يا به هر كدام يك مد (تقريبا ده سير) طعام (گندم يا جو و مانند آن) به آنها بدهد.[333]
 پرسش 207 . آيا كسى كه از روى عمد و در ملاء عام، روزه خوارى مىكند، تعزير دارد؟
همه مراجع: افزون بر قضا و كفّاره، تعزير نيز دارد كه مقدار آن، براى بار اول و دوم 25 تازيانه است و به نظر عدهاى، اندازهاى براى آن مشخص نشده و با نظر و تشخيص حاكم تعيين مىگردد. اگر بعد از تعزير اول و دوم، براى مرتبه سوم روزهخوارى كند، حكمش قتل است.[334]

 

 روزهخوارى هنگام بلوغ

 پرسش 208 . روزههايى كه در اوايل سن تكليف به جا نياوردهام، علاوه بر قضا كفّاره هم دارد؟
همه مراجع: هر مقدار از روزهها را كه نگرفتهايد، بايد قضا كنيد و افزون بر آن، براى هر روز نيز بايد كفّاره بدهيد ؛ يعنى، دو ماه روزه بگيريد يا شصت فقير را سير كنيد و يا به هر كدام يك مد (تقريبا ده سير) طعام (گندم يا جو و مانند آن) به آنها بدهيد.[335]

 

جاهل به كفاره

 پرسش 209 . شخصى روزه ماه رمضان يا قضاى آن را (بعد از ظهر) عمداً خورده است و نمىدانسته كفاره دارد، وظيفهاش چيست؟
همه مراجع: شخصى كه روزه ماه رمضان (در طول روز) و يا قضاى آن را (بعد از ظهر) را عمداً خورده است بايد علاوه بر قضا كردن، كفاره افطار عمدى هم بپردازد هر چند كه نمىدانسته خوردن عمدى روزه كفاره دارد ولى مىدانسته كه خوردن روزه حرام است.[336]

 

روزه خوارى سهوى

 پرسش 210 . اگر انسان، در روزه واجب، سهواً چيزى بخورد و به خيال اين كه روزهاش باطل شده است، افطار كند، آيا غير از قضا كفّاره هم بر او واجب است؟
همه مراجع: اگر جاهل مقصّر بوده يعنى در ياد گرفتن مسئله كوتاهى كرده قضا و كفّاره بر او واجب است و اگر جاهل قاصر بوده بايد روزه را قضا كند ولى كفاره ندارد.[337]

 

 

روزه مستحبى

 

 پرسش 211 . آيا شخصى كه احتمال مىدهد روزه قضا دارد مىتواند روزه مستحبى بگيرد و اگر براى روزه مستحبى مانند اعتكاف نذر كند چطور؟
همه مراجع: كسى كه روزه قضا دارد نمىتواند روزه مستحبى بگيرد[338] و كسى كه نمىداند روزه قضا دارد يا نه، مىتواند روزه بگيرد با اين نيت كه اگر روزه قضا داشته باشد، آن را به جا آورد؛ و گرنه به عنوان روزه مستحبى حساب شود.[339]

 

 پرسش 212 . آيا مىشود روزه قضا و روزه مستحبى را با هم در يك روز نيت كرد؟
همه مراجع: بايد فقط روزهى قضا را نيّت كند، البته ثواب مستحبى را هم مىبرد.[340]
 پرسش 213 . آيا مسافر مىتواند روزه مستحبى بگيرد؟
آيات عظام امام، خامنهاى و نورى: خير، گرفتن روزه مستحبى در سفر جايز نيست ؛ مگر در مدينه طيبه كه براى بر آورده شدن حاجت، مىتواند سه روز، روزه مستحبى بگيرد و لازم است روز چهار شنبه، پنج شنبه و جمعه را اختيار كند.[341]
آيات عظام بهجت، صافى و فاضل: خير، گرفتن روزه مستحبى در سفر جايز نيست ؛ مگر در مدينه طيبه كه براى برآورده شدن حاجت، مىتواند سه روز، روزه مستحبى بگيرد و بهتر است روز چهار شنبه، پنج شنبه و جمعه را اختيار كند.[342]
آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم و وحيد: خير، گرفتن روزه مستحبى در سفر جايز نيست ؛ مگر در مدينه طيبه كه براى برآورده شدن حاجت، مىتواند سه روز، روزه مستحبى بگيرد و احتياط واجب آن است كه روز چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه را اختيار كند.[343]

 

 پرسش 214 . آيا كسى كه روزه قضا دارد، مىتواند روزه مستحبى بگيرد؟
همه مراجع: خير، با داشتن روزه قضا، گرفتن روزه مستحبى جايز نيست.[344]
 پرسش 215 . آيا كسى كه كفّاره روزه دارد، مىتواند روزه مستحبى بگيرد؟
آيات عظام امام، تبريزى، خامنهاى و نورى: خير، با داشتن كفّاره روزه، گرفتن روزه مستحبى جايز نيست.[345]
آيات عظام بهجت و سيستانى: آرى، با داشتن كفّاره روزه، گرفتن روزه مستحبى اشكال ندارد.[346]
آيات عظام صافى، فاضل، مكارم و وحيد: بنابر احتياط واجب، با داشتن كفّاره روزه، گرفتن روزه مستحبى جايز نيست.[347]

 

خوردن روزه مستحبى

 پرسش 216 . آيا جايز است، روزه مستحبى را باطل كنيم؟
همه مراجع: آرى، اشكال ندارد ؛ ولى اگر بعد از ظهر باشد، مكروه است.[348]

 

 پرسش 217 . روزه مستحبى گرفتهام ؛ دوستم خوراكى به من تعارف مىكند، وظيفهام چيست؟
 همه مراجع: مستحب است، روزه خود را افطار كنيد.[349]

اجازه شوهر در روزه

 پرسش 218 . آيا براى گرفتن روزههاى مستحبى، اجازه شوهر لازم است؟
همه مراجع (به جز بهجت، صافى و مكارم): اگر با حق زناشويى شوهر منافات داشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد اجازه بگيرد. اگر شوهر او را از روزه گرفتن باز دارد، بايد اطاعت كند ؛ هر چند با حق زناشويى او منافات نداشته باشد.[350]
آيات عظام بهجت و مكارم: بنابر احتياط واجب، بايد از شوهر اجازه بگيرد ؛ هر چند با حق زناشويى شوهر منافات نداشته باشد.[351]
آيهاللّه صافى: اگر با حق شوهر منافات داشته باشد، بايد از شوهر اجازه بگيرد و اگر منافات نداشته باشد، بنابر احتياط واجب بايد اجازه بگيرد. اگر شوهر او را از روزه گرفتن باز دارد، بايد اطاعت كند ؛ هر چند با حق زناشويى او هم منافات نداشته باشد.[352]

 

روزه نذرى

 پرسش 219 . كسى كه قضاى روزه ماه رمضان بدهكار است، آيا مىتواند روزه نذر كند؟
آيات عظام امام، سيستانى و مكارم: خير، نمىتواند روزه نذر كند.[353]
 آيات عظام بهجت، تبريزى، صافى، نورى و وحيد: آرى، مىتواند روزه نذر كند.[354]
آيات عظام خامنهاى و فاضل: اگر روز معينى را نذر كند - كه گرفتن قضاى روزههاى ماه رمضان، قبل از آن ممكن باشد - اشكال ندارد.[355]

 

 پرسش 220 . اگر شخص نذر كند كه در روز معين روزه بگيرد و در آن روز مبتلا به مرضى شود كه روزه براى آن ضرر داشته باشد آيا نذر او ساقط است و اگر نذر او ساقط نيست تكليفش چيست؟
همه مراجع: اگر مريض است و براى معالجه بايد افطار كند يا روزه براى او ضرر دارد، نبايد روزه بگيرد و نذر او ساقط است.[356]

 

 پرسش 221 . اگر زن بدون اجازه شوهر نذر كند روزه بگيرد ؛ آيا روزهاش صحيح است؟
آيات عظام امام، خامنهاى، فاضل و نورى: خير، روزهاش باطل است.[357]
آيهاللّه بهجت: بنابر احتياط واجب، بدون اجازه شوهر [از نظر وضعى] منعقد مىشود.[358]
 آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى، مكارم و وحيد: اگر با حق زناشويى شوهر منافات داشته باشد، بدون اجازه او باطل است.[359]

روزه مستحبى و جنابت

 پرسش 222 . آيا انسان جنب، مىتواند بعد از اذان صبح غسل كند و روزه مستحبى بگيرد؟
همه مراجع: روزه مستحبى اشكال ندارد و روزه صحيح است.[360]

 

 

ثبوت اول ماه

 

رؤيت هلال

 پرسش 223 . راههاى ثبوت اول ماه را به طور مختصر بيان كنيد؟
اول ماه از چند راه ثابت مىشود:
1. خود انسان ماه را ببيند ؛
2. دو مرد عادل شهادت بدهند كه ماه را ديدهاند ؛
3. عدهاى كه از گفته آنان يقين پيدا مىشود، بگويند ماه را ديدهاند ؛
4. سى روز از اول ماه شعبان بگذرد ؛
5. حاكم شرع (مجتهد جامعشرايط) حكم كند كه اول ماه است.[361]
 تبصره . آيات عظام سيستانى و وحيد معتقدند با حكم حاكم اول ماه ثابت نمىشود [مگر آنكه از حكم حاكم براى او اطمينان حاصل شود].

 

اختلاف نظر مراجع

 پرسش 224 . علت اختلاف نظر مراجع تقليد، در اعلام اول ماه رمضان و عيد فطر چيست؟ آيا در گذشته اين اختلاف بوده است؟
اختلاف نظر مراجع تقليد در ثبوت اول ماه، امرى نيست كه تازه به وجود آمده باشد ؛ بلكه در گذشته نيز اين مسئله، در نزد ايشان مورد فكر و نظر بوده است. عوامل متعددى باعث اختلاف نظر گرديده است كه موارد ذيل را مىتوان از مهمترين آنها دانست:
1. اعتبار اتحاد افق ؛ عدهاى بر اين باورند كه اگر هلال ماه، در نقطهاى از كره زمين ديده شود - كه افق در آنجا با جاهاى ديگر تفاوت داشته باشد ولى در شب مشترك باشند - اول ماه در آن مكانها ثابت مىشود. در مقابل اين نظريه، فقهايى هستند كه اتحاد در افق را معتبر مىدانند و معتقدند: اگر هلال ماه در شهرى ديده شود كه افق آن، با شهر يا كشور ديگر اختلاف داشته باشد، اول ماه از نظر شرعى براى شهر دوم ثابت نمىشود. بديهى است طبق نظر اول به طور معمول، اول ماه يك روز زودتر ثابت مىشود.
2. اعتبار حكم حاكم ؛ حجيت و نفوذ حكم حاكم ميان فقيهان، نظرى مشهور است ؛ ولى برخى از آنان، حكم حاكم را در رؤيت هلال ماه معتبر نمىدانند.
3. شهادت بيّنه نزد حاكم ؛ گاه مجتهد جامعشرايط، از شهادت كسانى كه ماه را ديدهاند، اطمينان پيدا مىكنند و بر اين اساس ثبوت اول ماه را اعلام مىدارند. چه بسا ممكن است به جهت فقدان برخى شرايط، براى مجتهد ديگرى اين اطمينان حاصل نشده باشد.
اختلاف فقيهان در امور ياد شده، به جهت اختلاف در يك سرى از مبانى نظرى و اصول فكرى است كه آرا و افكار متفاوتى را برمىتابد. نظريهپردازى مختلف در ادبيات و اصول فقه، برداشت متفاوت از آيات و روايات و اختلاف نظر در سند احاديث و شناخت راويان، به طور طبيعى موجب تفاوت در بعضى از فتاوا مىشود.
 پرسش 225 . شما مىگوييد اگر دو نفر عادل شهادت بدهند كافى است ؛ آيا اعلام عيد از سوى چند مرجع، به اندازه دو نفر عادل نيست؟
كسى منكر عدالت مرجع تقليد نيست. آنچه گفته شده، آن است كه دو نفر عادل، شهادت دهند كه خودشان ماه را ديدهاند ؛ ولى مراجع معظم خودشان ماه را نمىبينند ؛ بلكه از گفته ديگران اطمينان به رؤيت پيدا مىكنند و اين دو جهت با هم تفاوت مىكند و شهادت بر شهادت - كه شهادت علمى ناميده مىشود - در اين مورد اعتبار شرعى ندارد.[362]

 

 پرسش 226 . با توجه به اين كه هر سال در ثبوت اول ماه رمضان، دچار اختلاف مىشويم، تكليف شب قدر چه مىشود؟
براى انجام اعمال شب قدر كافى است هر كس در مسئله رؤيت هلال، به ديدگاه مرجع تقليد خود يا حكم حاكم و يا اطمينان شخصى خود، عمل كند و سه شب را به احيا و شب زنده دارى بپردازد در اين صورت به طور حتم خداوند او را از ثواب و پاداش معين شده، محروم نمىسازد و به احتمال قوى شب قدر را نيز درك مىكند. براى درك حتمى شب قدر و فيوضات و بركات آن، بهتر است شش شب را احيا نمايد تا آن شب بزرگ و با عظمت و مخفى درك گردد. شاهد اين امر، روايات منقول از معصوم (عليهالسلام) است.[363]

 

 پرسش 227 . اگر بين مراجع تقليد در ثبوت عيد فطر، اختلاف پيش آيد، وظيفه مكلف چيست؟ آيا هر مقلد بايد به نظر مرجع تقليد خود مراجعه كند؟
همه مراجع: در ثبوت اول ماه تقليد راه ندارد، بلكه اگر شخص از گفته و اعلام نظر مرجع تقليد، اطمينان به رؤيت ماه پيدا كند، بايد روزه خود را افطار كند و اگر شك داشت، بايد آن روز را روزه بگيرد.[364]

 

محاسبات تقويمى

 پرسش 228 . آيا اول ماه بر اساس تقويم محاسبات منجمان ثابت مىشود؟
همه مراجع: خير، ثابت نمىشود ؛ مگر آنكه انسان از گفته آنان اطمينان پيدا كند.[365]

 

ثبوت ماه رمضان

 پرسش 229 . اگر پيش از ظهر اعلام كردند كه امروز اول ماه رمضان است ؛ تكليف روزه آن روز چه مىشود؟
همه مراجع (به جز تبريزى و وحيد): اگر مبطلات روزه را مرتكب نشده، بايد نيت كند و روزهاش صحيح است و اگر يكى از آنها را مرتكب شده، روزه او باطل است ؛ ولى (به احترام ماه رمضان) بايد تا اذان مغرب از كارى كه روزه را باطل مىكند، خوددارى نموده و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا كند.[366]
آيات عظام تبريزى و وحيد: اگر مبطلات روزه را مرتكب نشده، بايد نيت كند و روزه بگيرد و بنابر احتياط واجب بعد از ماه رمضان قضا نمايد و اگر يكى از آنها را مرتكب شده، روزهاش باطل است ؛ ولى (به احترام ماه رمضان) بايد تا اذان مغرب از كارى كه روزه را باطل مىكند، خوددارى نموده و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا كند.[367]

 رؤيت هلال در سفر

 پرسش 230 . افرادى كه براى كار به كشورهاى حوزه خليج فارس مىروند، با توجه به اين كه در آنجا اول ماه، يك روز زودتر اعلام مىشود ؛ تكليف روزه آنان در ماه رمضان و عيد فطر بايد بر مبناى كدام محل باشد؟
همه مراجع: اگر از راههاى شرعى و معتبر اول ماه در آنجا ثابت شود، بايد بر مبناى محلى كه هلال رؤيت مىشود، عمل كنند.[368]

 

اختلاف افق

 پرسش 231 . اگر هلال ماه در عربستان ديده شود، آيا براى ايران نيز اول ماه ثابت مىشود؟
همه مراجع (به جز تبريزى، صافى، فاضل، نورى و وحيد): خير، براى ايران اول ماه ثابت نمىشود.[369]
آيات عظام تبريزى، صافى، فاضل، نورى و وحيد: اگر از راههاى شرعى و معتبر ثابت شود، براى ايران نيز اول ماه ثابت مىشود.[370]
 تبصره . ديدگاه آيات عظام: تبريزى، صافى، نورى و وحيد بر اساس آن است كه اشتراك در شب بين مناطق مختلف جهت ثبوت اول ماه كفايت مىكند و لازم نيست اتحاد افق داشته باشند.

 

 پرسش 232 . اگر هلال ماه رمضان يا شوال، در كشور